本草纲目 · 李时珍 · Chapter 108 of 877

石部·雄黄

PinyinModern Translation
Size

shì míng

释名

yì míng huáng jīn shí shí huáng xūn huáng

亦名黄金石、石黄、熏黄。

qì wèi

气味

duó píng hán yǒu dú

夺、平、寒、有毒。

zhǔ zhì

主治

gǔ zhēng fā rè àn jí jīn zhī fèi jié hé

骨蒸发热(按:即今之肺结核)。

yòng xióng huáng yī liǎng jiā rù xiǎo biàn yī shēng zhōng

用雄黄一两,加入小便一升中。

lìng qǔ fāng yuán chǐ de shí bǎn yí kuài yǐ tàn huǒ shāo rè bǎ xióng huáng niào zhī lín zài shí shàng diàn shàng báo zhān lìng bìng rén jiě yī dǐng bèi zuò shí shàng wù shǐ lòu fēng

另取方圆尺的石板一块,以炭火烧热,把雄黄尿汁淋在石上,垫上薄毡,令病人解衣顶被坐石上,勿使漏风。

jǐ cì zhī hòu bìng zhuàng jí zhú jiàn jiǎn qīng

几次之后,病状即逐渐减轻。

shāng hán ké nì

伤寒咳逆。

yòng xióng huáng yī qián jiǔ yī bēi tóng jiān bìng rén chèn rè xiù qí qì

用雄黄一钱、酒一杯,同煎,病人趁热嗅其气。

yīn bù shí làn tòng yǎng bù yǐ

阴部蚀烂,痛痒不已。

yòng xióng huáng bàn liǎng shāo yú píng zhōng xūn xià bù yǒu xiào

用雄黄半两烧于瓶中,熏下部,有效。

piān tóu fēng

偏头风。

yòng xióng huáng xì xīn děng fēn yán xì

用雄黄、细辛,等分研细。

měi cì qǔ èr sān fēn chuī rù bí zhōng zuǒ tòng chuī yòu yòu tòng chuī zuǒ

每次取二、三分吹入鼻中,左痛吹右,右痛吹左。

cǐ fāng míng zhì líng sàn

此方名“至灵散”。

fù xié pǐ kuài

腹胁痞块。

yòng xióng huáng bái fán gè yī liǎng gòng yán wèi mò jiā ér hu diào chéng gāo tān zhǐ shàng tiē pǐ kuài chù

用雄黄、白矾各一两,共研为末,加而糊调成膏,摊纸上,贴痞块处。

tiē zhì dà biàn chàng xiè nǎi yù

贴至大便畅泄乃愈。

xié xià xuán pǐ àn xié xià jué yǒu jī jù hū xī shí cháng chōu tòng

胁下痃癖(按:胁下觉有积聚,呼吸时常抽痛)。

yòng xióng huáng yī liǎng bā dòu wǔ qián tóng yán xì

用雄黄一两、巴豆五钱,同研细。

jiā bái miàn èr liǎng dī shuǐ zuò chéng wán zǐ rú wú zǐ dà

加白面二两,滴水做成丸子,如梧子大。

měi fú èr shí sì wán

每服二十四丸。

yǐ kāi guò jǐ cì zài fàng lěng yǐ hòu de shuǐ chōng fú

以开过几次再放冷以后的水冲服。

dà biàn chàng tōng bìng jí zhuǎn hǎo

大便畅通,病即转好。

cǐ fāng míng zhǔ huáng wán

此方名“煮黄丸”。

jiǔ pǐ yǐn jiǔ guò dù yǐn qǐ tóu yūn ě xīn ǒu tù cháng qī bù yù

酒癖(饮酒过度引起头晕、恶心、呕吐,长期不愈)。

yòng zào jiǎo zi dà de xióng huáng liù xiǎo kuài bā dòu lián pí yóu shí wǔ gè xiē zǐ wěi bā shí wǔ gè gòng yán wèi mò jiā miàn fěn wǔ liǎng bàn dī shuǐ zuò chéng wán zǐ rú wān dòu dà

用皂角子大的雄黄六小块、巴豆(连皮油)十五个、蝎子尾巴十五个,共研为末,加面粉五两半,滴水做成丸子,如豌豆大。

wán zǐ jiāng gàn shí fàng yú fū zhōng chǎo xiāng

丸子将干时放于麸中炒香。

chǎo hòu qǔ wán zǐ fàng shuǐ lǐ guān chá

炒后,取丸子放水里观察。

fán shì fú zài shuǐ miàn de jiù shì hǎo de shōu cún qǐ lái

凡是浮在水面的就是好的,收存起来。

měi fú èr wán wēn jiǔ sòng xià

每服二丸,温酒送下。

cǐ fāng míng jiǔ zhēng wán

此方名“酒征丸”。

yóu pǐ tè bié xǐ huan chī yóu quē yóu jí bìng

油癖(特别喜欢吃油,缺油即病)。

yòng xióng huáng bàn liǎng yán mò shuǐ diào fú

用雄黄半两,研末,水调服。

zhēng jiǎ jī jù

症瘕积聚。

yòng xióng huáng èr liǎng yán xì

用雄黄二两,研细。

shuǐ fēi jiǔ cì fàng rù xīn zhú tǒng zhōng yǐ zhēng bǐng yí kuài fēng zhù tǒng kǒu zhēng qī cì

水飞九次,放入新竹筒中,以蒸饼一块封住筒口,蒸七次。

zài yòng shàng děng fěn zhī yī liǎng hé chéng wán zǐ rú lǜ dòu dà

再用上等粉脂一两,和成丸子,如绿豆大。

měi fú qī wán

每服七丸。

jiǔ sòng xià

酒送下。

yì tiān fú sān cì

一天服三次。

yīn zhǒng

阴肿。

yòng xióng huáng fán shí gè èr liǎng gān cǎo yī chǐ jiā shuǐ wǔ shēng zhǔ chéng èr shēng jìn zhǒng chù

用雄黄、矾石各二两,甘草一尺,加水五升,煮成二升,浸肿处。

shí wù zhòng dú

食物中毒。

yòng xióng huáng qīng dài děng fēn wèi mò měi fú èr qián xīn jí shuǐ sòng xià

用雄黄、青黛,等分为末,每服二钱,新汲水送下。

chóng dú

虫毒。

yòng xióng huáng shēng fán děng fēn jiā là zuò chéng wán yào rú wú zǐ dà

用雄黄、生矾等分,加蜡做成丸药,如梧子大。

měi fú qī wán kāi shuǐ sòng xià

每服七丸,开水送下。

biàn xuè

13、便血。

yòng xióng huáng bù jū duō shǎo fàng rù zǎo nèi yòng xiàn kǔn hǎo jiān tāng

用雄黄不拘多少,放入枣内,用线捆好,煎汤。

lìng yòng qiān yī liǎng róng huà hòu dào rù tāng zhōng tóng zhǔ

另用铅一两,熔化后,倒入汤中同煮。

zì zǎo zhì wǎn bù duàn tiān kāi shuǐ

自早至晚,不断添开水。

zhǔ bì qǔ chū yán xì zuò chéng wán zǐ rú wú zǐ dà

煮毕,取出研细,做成丸子,如梧子大。

měi fú sān shí wán kōng xīn fú

每服三十丸,空心服。

yòng yuán yǒu de qiān tāng sòng xià

用原有的铅汤送下。

sān fú xuè zhǐ

三服血止。

shǔ tiān xiè lì

暑天泄痢。

yòng xióng huáng shuǐ fēi jiǔ cì fàng zài zhú qiān nèi zhēng qī cì yán mò yǔ zhēng bǐng hùn hé zuò chéng wán zǐ rú wú zǐ dà

用雄黄水飞九次,放在竹铅内蒸七次,研末,与蒸饼混合,做成丸子,如梧子大。

měi fú qī wán gān cǎo tāng sòng xià

每服七丸,甘草汤送下。

yì tiān fú sān cì yǒu xiào

一天服三次有效。

fēng gǒu yǎo shāng

疯狗咬伤。

yòng xióng huáng wǔ qián shè xiāng èr qián yán xì jiǔ sòng xià

用雄黄五钱、麝香二钱,研细,酒送下。

fēn èr cì fú wán

分二次服完。

bǎi chóng rù ěr

百虫入耳。

shāo xióng huáng xūn ěr nèi chóng zì chū

烧雄黄熏耳内,虫自出。

mǎ hàn chuāng àn mù mǎ rén duō shēng zhè zhǒng chuāng chū qǐ zhǒng tòng hòu gǎn fán rè zhòng zhě kě zhì sǐ

马汗疮(按:牧马人多生这种疮,初起肿痛,后感烦热,重者可致死)。

yòng xióng huáng bái fán gè yī qián wū méi sān gè bā dòu yí gè hé yán wèi mò yóu diào fū chuāng

用雄黄、白矾各一钱,乌梅三个,巴豆一个,合研为末,油调敷疮。

dāo shāng

刀伤。

yòng xióng huáng yī lì bàn dòu dà fàng rù shāng kǒu nèi lìng qǔ xióng huáng wǔ qián xiǎo biàn sòng fú

用雄黄一粒,半豆大,放入伤口内,另取雄黄五钱,小便送服。

fán dāo shāng gǎn rǎn dú rù nèi bù zhě fú cǐ yào yǒu xiào

凡刀伤感染,毒入内部者,服此药有效。

dǎ shāng fā zhǒng

打伤发肿。

yòng xióng huáng èr fēn mì tuó sēng yī fēn gòng yán wèi mò shuǐ diào fū shāng chù

用雄黄二分、密陀僧一分,共研为末,水调敷伤处。

jí jiàn xiào

极见效。

bái tū tóu chuāng

白秃头疮。

yòng xióng huáng zhū dǎn zhī tiáo yún fū shàng

用雄黄、猪胆汁调匀敷上。

méi máo tuō luò

眉毛脱落。

yòng xióng huáng mò yī liǎng diào cù chá

用雄黄末一两,调醋搽。

dīng chuāng è dú

疔疮恶毒。

xiān yòng zhēn là dú chuāng de sì biān jí zhōng xīn zài yǐ xióng huáng fěn fū shàng

先用针剌毒疮的四边及中心,再以雄黄粉敷上。

yòu fāng yòng xióng huáng chán chú gè wǔ fēn gòng yán wèi mò hé cōng mì dǎo wán rú xiǎo mǐ dà

又方:用雄黄、蟾蜍各五分,共研为末,和葱、蜜捣丸,如小米大。

yǐ zhēn là pò chuāng dǐng jiāng yào chā rù

以针剌破疮顶,将药插入。

hóu bì àn cǐ jí hóu fēng

喉痹(按:此即喉风。

hóu bù bù néng tūn yàn qì bì yù sǐ

喉部不能吞咽,气闭欲死)。

yòng xióng huáng mó xīn jí shuǐ yī zhǎn guàn xià tǔ chū è wù jí yù

用雄黄磨新汲水一盏灌下,吐出恶物即愈。

yá tòng

牙痛。

yòng xióng huáng hé zǎo ròu niē chéng xiǎo wán sāi yá chǐ kōng dòng zhōng

用雄黄和枣肉,捏成小丸,塞牙齿空洞中。

zǒu mǎ yá gān chòu làn chū xuè

走马牙疳,臭烂出血。

yòng dòu dà de xióng huáng qī lì měi lì bāo rù yí gè qù le hé le de huái zǎo zhōng zài yòng tiě sī bǎ zǎo zǐ chuān chéng yī chuàn shāo huà wèi mò

用豆大的雄黄七粒,每粒包入一个去了核了的淮枣中,再用铁丝把枣子穿成一串,烧化为末。

měi cì qǔ shǎo liàng chá huàn chù ràng xián liú chū

每次取少量搽患处,让涎流出。

chá yào zhì bìng yù wéi zhǐ

搽药至病愈为止。

ěr liú nóng zhī

耳流脓汁。

yòng xióng huáng cí huáng liú huáng děng fēn wèi mò chuī ěr nèi

用雄黄、雌黄、硫磺,等分为末,吹耳内。

duō nián lián chuāng

多年臁疮。

yòng xióng huáng èr qián chén pí wǔ qián juǎn rù bù zhōng chéng jīng niǎn zǐ shāo yān xūn chuāng lìng rè shuǐ liú chū

用雄黄二钱、陈皮五钱,卷入布中成精捻子,烧烟熏疮,令热水流出。

hóng bí tóu

红鼻头。

yòng xióng huáng liú huáng gè wǔ qián shuǐ fěn èr qián rǔ zhī diào fū

用雄黄、硫磺各五钱,水粉二钱,乳汁调敷。

sān wǔ cì hòu kě yù

三、五次后可愈。

fù fāng

附方

xióng huáng yǒu dú nèi fú bù néng guò liàng bù néng chí xù fú yòng yǐ miǎn jī xù zhòng dú

雄黄有毒,内服不能过量,不能持续服用,以免积蓄中毒。

yòu xióng huáng bù néng yǐ huǒ duàn shāo yīn duàn shāo hòu biàn fēn jiě jí yǎng huà wèi sān yǎng huà èr shēn jí pī shuāng dú xìng dà zēng

又雄黄不能以火煅烧,因煅烧后便分解及氧化为三氧化二砷As2O3(即砒霜),毒性大增。

✦ You read 石部·雄黄

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.