wǔ háng xiāng shēng xiāng kè qí lǐ zhāo rán
五行相生相克,其理昭然。
shí gàn shí èr zhī wǔ yùn liù qì suì yuè rì shí jiē zì cǐ lì gēng xiāng wèi yòng zài tiān zé wéi qì hán shǔ zào shī fēng
十干十二支、五运六气、岁月日时皆自此立,更相为用,在天则为气:寒、暑、燥、湿、风;
zài dì zé chéng xíng jīn mù shuǐ huǒ tǔ
在地则成形:金、木、水、火、土。
xíng qì xiāng gǎn ér huà shēng wàn wù cǐ zào huà shēng chéng zhī dà jì yě
形气相感而化生万物,此造化生成之大纪也。
yuán qí miào yòng kě wèi wú qióng yǐ
原其妙用,可谓无穷矣。
mù zhǔ yú dōng
木主于东;
yīng chūn
应春。
mù zhī wéi yán chù yě yáng qì chù dòng mào dì ér shēng yě
木之为言触也,阳气触动,冒地而生也。
shuǐ liú qū dōng yǐ shēng mù yě
水流趋东以生木也;
mù shàng fā ér fù xià nǎi zì rán zhī zhì yě
木上发而覆下,乃自然之质也。
huǒ zhǔ yú nán yīng xià
火主于南,应夏。
huǒ zhī wéi yán huà yě huǐ yě yáng zài shàng yīn zài xià
火之为言化也,毁也,阳在上,阴在下;
huǐ rán shèng ér biàn huà wàn wù yě
毁然盛而变化万物也。
zuàn mù qǔ huǒ mù suǒ shēng yě
钻木取火,木所生也。
rán huǒ wú zhèng tǐ tǐ běn mù yān
然火无正体,体本木焉。
chū yǐ yìng wù jǐn ér fù rù nǎi zì rán zhī qì yě
出以应物,尽而复入,乃自然之气也。
jīn zhǔ yú xi yīng qiū
金主于西,应秋。
jīn zhī wéi yán jìn yě yīn qì shǐ jìn zhǐ wàn wù ér shōu liǎn pī shā jiǎn jīn tǔ suǒ shēng yě
金之为言禁也,阴气始禁止万物而收敛,披沙拣金,土所生也。
shēng yú tǔ ér bié yú tǔ nǎi zì rán zhī xíng yě
生于土而别于土,乃自然之形也。
shuǐ zhǔ yú běi yīng dōng
水主于北,应冬。
shuǐ zhī wéi yán rùn yě
水之为言润也。
yīn qì rú rùn rèn yǎng wàn wù yě
阴气濡润,任养万物也。
shuǐ xī ér dōng jīn suǒ shēng yě
水西而东,金所生也。
shuǐ liú qū zhé shùn xià ér dá nǎi zì rán zhī xìng yě
水流曲折,顺下而达,乃自然之性也。
tǔ zhǔ yú zhōng yāng jiān wèi xī nán yīng yú cháng xià
土主于中央,兼位西南,应于长夏。
tǔ zhī wéi yán tǔ yě hán tǔ wàn wù jiāng shēng zhě chū jiāng sǐ zhě guī wèi wàn wù jiā
土之为言吐也,含吐万物,将生者出,将死者归,为万物家。
gù cháng yú xià mò huǒ suǒ shēng yě
故长于夏末,火所生也。
tǔ huò shèng shuǐ shuǐ nǎi fǎn tǔ zì rán zhī yì yě
土或胜水,水乃反土,自然之义也。
wǔ háng xiāng kè zi jiē néng wéi mǔ fù chóu yě
五行相克,子皆能为母,复雠也。
mù kè tǔ tǔ zhī zǐ jīn fǎn kè mù
木克土,土之子金反克木;
jīn kè mù mù zhī zǐ huǒ fǎn kè jīn
金克木,木之子火反克金;
huǒ kè jīn jīn zhī zǐ shuǐ fǎn kè huǒ
火克金,金之子水反克火;
shuǐ kè huǒ huǒ zhī zǐ tǔ fǎn kè shuǐ
水克火,火之子土反克水;
tǔ kè shuǐ shuǐ zhī zǐ mù fǎn kè tǔ
土克水,水之子木反克土。
hù néng xiāng shēng nǎi qí shǐ yě
互能相生,乃其始也;
hù néng xiāng kè nǎi qí zhōng yě
互能相克,乃其终也。
jiē chū hū tiān zhī xìng yě
皆出乎天之性也。
sù wèn suǒ wèi shuǐ shēng mù mù fù shēng huǒ shì mù shòu qiè qì gù shuǐ nù ér kè huǒ
《素问》所谓水生木,木复生火,是木受窃气,故水怒而克火。
jí zi féng qiè qì mǔ nǎi lì zhēng yǔ mǔ bèi guǐ shāng zǐ lái lì jiù qí yì yī yě
即子逢窃气,母乃力争,与母被鬼伤,子来力救,其义一也。
qiáng kě gōng ruò tǔ de mù ér dá
强可攻弱,土得木而达;
shí kě shèng xū shuǐ de tǔ ér jué
实可胜虚,水得土而绝;
yīn kě xiāo yáng huǒ de shuǐ ér miè
阴可消阳,火得水而灭;
liè kě dí gāng jīn de huǒ ér quē
烈可敌刚,金得火而缺;
jiān kě zhì róu mù de jīn ér fá
坚可制柔,木得金而伐。
gù wǔ zhě liú xíng ér gèng zhuǎn shùn zé xiāng shēng nì zé xiāng kè rú shì zé gè gè wèi yòng yǐ chéng qí dào ér yǐ
故五者流行而更转,顺则相生,逆则相克,如是则各各为用,以成其道而已。