志·卷一百二十六 — 宋史 — 脱脱

shí huò shàng yī nóng tián

◎食货上一（农田）

xī wǔ wáng kè shāng fǎng jī zǐ yǐ zhì dào jī zǐ wèi zhī chén hóng fàn jiǔ chóu wǔ xíng wǔ shì zhī cì jí yuē nóng yòng bā zhèng bā zhèng zhī mù jí yǐ shí huò wèi xiān

昔武王克商，访箕子以治道，箕子为之陈《洪范》九畴，五行五事之次，即曰"农用八政"，八政之目，即以食货为先。

wǔ xíng tiān dào yě

五行，天道也；

wǔ shì rén dào yě

五事，人道也。

tiān rén zhī dào zhì ér guó jiā zhī zhèng xìng yān

天人之道治，而国家之政兴焉。

shì gù shí huò ér xià wǔ qīng zhī zhí bèi jǔ yú shì yǐ zōng bó zhǎng bāng lǐ sì bì yǒu shí huò ér hòu yí wù bèi bīn bì yǒu shí huò ér hòu wěi jī fēng

是故食货而下，五卿之职备举于是矣：宗伯掌邦礼，祀必有食货而后仪物备，宾必有食货而后委积丰；

sī kōng zhǎng bāng tǔ mín bì yǒu shí huò ér hòu kě diàn yú jué jū

司空掌邦土，民必有食货而后可奠于厥居；

sī tú zhǎng bāng jiào mín bì yǒu shí huò ér hòu kě xìng yú lǐ yì

司徒掌邦教，民必有食货而后可兴于礼义；

sī kòu zhǎng bāng jìn mín bì yǒu shí huò ér hòu kě yuǎn yú xíng fá

司寇掌邦禁，民必有食货而后可远于刑罚；

sī mǎ zhǎng bāng zhèng bīng bì yǒu shí huò ér hòu kě yòng yú zhēng shù

司马掌邦政，兵必有食货而后可用于征戍。

qí yuē nóng yòng bā zhèng nóng shí huò zhī běn yě

其曰"农用八政"，农，食货之本也。

táng dù yòu zuò tōng diǎn shǒu shí huò ér xiān tián zhì qí néng tuī běn hóng fàn bā zhèng zhī yì yú

唐杜佑作《通典》，首食货而先田制，其能推本《洪范》八政之意欤。

sòng chéng táng wǔ jì zhī hòu tài zǔ xìng xuē píng zhū guó chú fān zhèn liú zhōu zhī fǎ ér sù bó qián bì xián jù wáng jī

宋承唐、五季之后，太祖兴，削平诸国，除藩镇留州之法，而粟帛钱币咸聚王畿；

yán shǒu lìng quàn nóng zhī tiáo ér dào liáng sāng xǐ wu jǐn dì lì

严守令劝农之条，而稻、粱、桑、枲务尽地力。

zhì yú tài zōng guó yòng yīn shí qīng fù báo liǎn zhī zhì rì yǔ qún chén jiǎng qiú ér xíng zhī

至于太宗，国用殷实，轻赋薄敛之制，日与群臣讲求而行之。

chuán zhì zhēn zōng nèi zé shēng zhōng gào chéng zhī shì jǔ wài zé hé róng ān biān zhī shì zī yóu shì shí huò zhī yì rì shèng yī rì

传至真宗，内则升中告成之事举，外则和戎安边之事滋，由是食货之议，日盛一日。

rén zōng zhī shì qì dān zēng bì xià guó zēng cì yǎng bīng liǎng chuí fèi lèi bǎi wàn

仁宗之世，契丹增币，夏国增赐，养兵两陲，费累百万；

rán dì xìng gōng jiǎn guǎ yù gù qǔ mín zhī zhì bù zhì póu kè

然帝性恭俭寡欲，故取民之制，不至掊克。

shén zōng yù shēn zhōng guó zhī wēi gé qián dài zhī bì wáng ān shí zhī liú jìn shòu qí qiáng bīng fù guó zhī shù ér qīng miáo bǎo jiá zhī lìng xíng mín shǐ lí qí hài yǐ

神宗欲伸中国之威，革前代之弊，王安石之流进售其强兵富国之术，而青苗、保甲之令行，民始罹其害矣。

zhé zōng yuán yòu gēng huà sī mín shāo wàng xiū xī

哲宗元祐更化，斯民稍望休息；

shào shèng ér hòu zhāng dūn chàng shào shù zhī móu bǐ zhèng fù zuò

绍圣而后，章惇倡绍述之谋，秕政复作。

huī zōng jì lì cài jīng wèi fēng hēng yù dà zhī yán kē zhēng bào liǎn yǐ jì duō yù zì sù huò bài

徽宗既立，蔡京为丰亨豫大之言，苛征暴敛，以济多欲，自速祸败。

gāo zōng nán dù suī shī jiù wù zhī bàn yóu xí dōng nán dì chǎn zhī ráo zú yǐ yù guó

高宗南渡，虽失旧物之半，犹席东南地产之饶，足以裕国。

rán bǎi wǔ shí nián zhī jiān gōng sī cū gěi ér yǐ

然百五十年之间，公私粗给而已。

kǎo qí zǔ zōng lì guó chū yì yǐ zhōng hòu rén shù wèi jī xiàng shǐ jiū qí suǒ wèi miǎn ér jìn yú wáng dào yì shú néng yù zhī zāi

考其祖宗立国初意，以忠厚仁恕为基，向使究其所为，勉而进于王道，亦孰能御之哉？

rán zhōng sòng zhī shì xiǎng guó bù wéi bù zhǎng qí zū shuì zhēng què guī fǔ jié mù fán jiǎn shū mì wú yǐ dà yì yú qián shì hé zāi

然终宋之世，享国不为不长，其租税征榷，规抚节目，烦简疏密，无以大异于前世，何哉？

nèi zé qiān yú fán wén wài zé náo yú qiáng dí gòng yì jì duō diào dù bù jì shì bù dàn yǐ zhēng qiú yú mín

内则牵于繁文，外则挠于强敌，供亿既多，调度不继，势不但已，征求于民；

móu guó zhě chù hu qí jiān yòu duō fá yì ér dǎng tóng yì dòng ér qīng biàn

谋国者处乎其间，又多伐异而党同，易动而轻变。

shū bù zhī dà guó zhī zhì yòng rú jù shāng zhī lǐ cái bù qiú jìn xiào ér guì yuǎn lì

殊不知大国之制用，如巨商之理财，不求近效而贵远利。

sòng chén yú yī shì zhī xíng chū yì bù shěn xíng zhī wèi jǐ jì qū qū rán jiào qí shī de xún yì fèi gé

宋臣于一事之行，初议不审，行之未几，既区区然较其失得，寻议废格。

hòu zhī suǒ yì wèi yǒu yǐ yù yú qián qí hòu shù rén zhě yòu fù zǐ zhī rú qián

后之所议未有以愈于前，其后数人者，又复訾之如前。

shǐ shàng zhī wèi jūn zhě mò zhī shì cóng xià zhī wèi mín zhě wú zì xìn shǒu yīn gé fēn yún fēi shì mào luàn ér shì bì rì yì yǐ shén yǐ

使上之为君者莫之适从，下之为民者无自信守，因革纷纭，非是贸乱，而事弊日益以甚矣。

shì wèi rú zhě lùn yì duō yú shì gōng ruò sòng rén zhī yán shí dài dà shuài rán yě

世谓儒者论议多于事功，若宋人之言食贷，大率然也。

yòu wèi hàn wén jǐng zhī yīn fù de zhū huáng lǎo zhī qīng jìng wèi huáng lǎo zhī xué zhě dà jì yú fēn gēng sòng fǎ guǒ néng rán hu

又谓汉文、景之殷富，得诸黄、老之清静，为黄、老之学者，大忌于纷更，宋法果能然乎？

shí yǒu gǔ jīn shì yǒu shēng jiàng tiān dì shēng cái qí shù yǒu xiàn guó jiā yòng cái qí duān wú qióng guī yú yī shì zé shēng zhī zhě zhòng shí zhī zhě guǎ wèi zhī zhě jí yòng zhī zhě shū zhī wài wú tā jì yě

时有古今，世有升降，天地生财，其数有限，国家用财，其端无穷，归于一是，则"生之者众，食之者寡，为之者疾，用之者舒"之外，无他技也。

sòng jiù shǐ zhì shí huò zhī fǎ huò zhòu shì ér zhé yǐ huò jí yán ér wèi xíng

宋旧史志食货之法，或骤试而辄已，或亟言而未行。

réng zhī zé tú zhòng piān zhì yuē zhī zé bù jiàn qí shǐ mò gū qù qí tài shèn ér cún qí kě wèi jiàn zhě yān

仍之则徒重篇帙，约之则不见其始末，姑去其泰甚，而存其可为鉴者焉。

piān cì lí wéi shàng xià qí yī yuē nóng tián èr yuē fāng tián sān yuē fù shuì sì yuē bù bó wǔ yuē hé dí liù yuē cáo yùn qī yuē tún tián bā yuē cháng píng yì cāng jiǔ yuē kè yì shí yuē zhèn xù

篇次离为上下：其一曰农田，二曰方田，三曰赋税，四曰布帛，五曰和籴，六曰漕运，七曰屯田，八曰常平义仓，九曰课役，十曰振恤。

huò chū huò rù dòng guān mín shēng

或出或入，动关民生；

guó yǐ mín wèi běn gù liè zhī shàng piān yān

国以民为本，故列之上篇焉。

qí yī yuē kuài jì èr yuē tóng tiě qián sān yuē huì zǐ sì yuē yán wǔ yuē chá liù yuē jiǔ qī yuē kēng yě bā yuē fán jiǔ yuē shāng shuì shí yuē shì yì shí yī yuē jūn shū shí èr yuē hù shì bó fǎ

其一曰会计，二曰铜铁钱，三曰会子，四曰盐，五曰茶，六曰酒，七曰坑冶，八曰矾，九曰商税，十曰市易，十一曰均输，十二曰互市舶法。

huò sǔn huò yì yǒu xì guó tǐ

或损或益，有系国体；

guó bù yǐ lì wèi lì gù liè zhī xià piān yān

国不以利为利，故列之下篇焉。

gè shū qí shì èr shí yǒu èr mù tōng wèi shí yǒu sì juǎn yún

各疏其事，二十有二目，通为十有四卷云。

nóng tián zhī zhì zì wǔ dài yǐ bīng zhàn wèi wu tiáo zhāng duō quē zhōu shì zōng shǐ qiǎn shǐ jūn kuò zhū zhōu mín tián

农田之制自五代以兵战为务，条章多阙，周世宗始遣使均括诸州民田。

tài zǔ jí wèi xún yòng qí fǎ jiàn lóng yǐ lái mìng guān fēn yì zhū dào jūn tián kē bào shī shí zhě zhé qiǎn chù

太祖即位，循用其法，建隆以来，命官分诣诸道均田，苛暴失实者辄谴黜。

shēn míng zhōu xiǎn dé sān nián zhī lìng kè mín zhòng shù dìng mín jí wèi wǔ děng dì yī děng zhǒng zá shù bǎi měi děng jiǎn èr shí wèi chà sāng zǎo bàn zhī

申明周显德三年之令，课民种树，定民籍为五等，第一等种杂树百，每等减二十为差，桑枣半之；

nán nǚ shí suì yǐ shàng zhǒng jiǔ yī qí kuò yī bù zhǎng shí bù

男女十岁以上种韭一畦，阔一步，长十步；

fá jǐng zhě lín wǔ wèi záo zhī

乏井者，邻伍为凿之；

lìng zuǒ chūn qiū xún shì shū qí shù zhì mǎn dì qí kè wèi diàn zuì

令、佐春秋巡视，书其数，秩满，第其课为殿最。

yòu zhào suǒ zài zhǎng lì yù mín yǒu néng guǎng zhí sāng zǎo kěn pì huāng tián zhě zhǐ shū jiù zū

又诏所在长吏谕民，有能广植桑枣、垦辟荒田者，止输旧租；

xiàn lìng zuǒ néng zhāo lái quàn kè zhì hù kǒu zēng xiàn yě wú kuàng tǔ zhě yì shǎng

县令、佐能招徕劝课，致户口增羡、野无旷土者，议赏。

zhū zhōu gè suí fēng tǔ suǒ yí liàng dì guǎng xiá tǔ rǎng jí què bù yí zhǒng yì zhě bù xū zé kè

诸州各随风土所宜，量地广狭，土壤瘠埆不宜种艺者，不须责课。

yù fēng suì zé yù mín jǐn gài suì jié fèi yòng yǐ bèi bù yú

遇丰岁，则谕民谨盖岁，节费用，以备不虞。

mín fá sāng zǎo wéi xīn zhě zuì zhī bō sāng sān gōng yǐ shàng wéi shǒu zhě sǐ cóng zhě liú sān qiān lǐ

民伐桑枣为薪者罪之：剥桑三工以上，为首者死，从者流三千里；

bù mǎn sān gōng zhě jiǎn sǐ pèi yì cóng zhě tú sān nián

不满三工者减死配役，从者徒三年。

tài zōng tài píng xīng guó zhōng liǎng jīng zhū lù xǔ mín gòng tuī liàn tǔ dì zhī yi míng shù yì zhī fǎ zhě yī rén xiàn bǔ wèi nóng shī lìng xiāng shì tián mǔ féi jí jí wǔ zhǒng suǒ yí mǒu jiā yǒu zhǒng mǒu hù yǒu dīng nán mǒu rén yǒu gēng niú

太宗太平兴国中，两京、诸路许民共推练土地之宜、明树艺之法者一人，县补为农师，令相视田亩肥瘠及五种所宜，某家有种，某户有丁男，某人有耕牛；

jí tóng xiāng sān lǎo lǐ xū zhào jí yú fū fēn huà kuàng tǔ quàn lìng zhǒng shì hou suì shú gòng qǔ qí lì

即同乡三老、里胥召集余夫，分画旷土，劝令种莳，候岁熟共取其利。

wèi nóng shī zhě juān shuì miǎn yì

为农师者蠲税免役。

mín yǒu yǐn bó dài yú nóng wù zhě nóng shī jǐn chá zhī bái zhōu xiàn lùn zuì yǐ jǐng yóu duò

民有饮博怠于农务者，农师谨察之，白州县论罪，以警游惰。

suǒ kěn tián jí wéi yǒng yè guān bù qǔ qí zū

所垦田即为永业，官不取其租。

qí hòu yǐ fán rǎo ba

其后以烦扰罢。

chū nóng shí tài zōng cháng lìng qǔ jī nèi qīng miáo guān zhī tīng zhèng zhī cì chū shì jìn chén

初，农时，太宗尝令取畿内青苗观之，听政之次，出示近臣。

shì suì jī nèi shū sù miáo jiē zhǎng shù chǐ

是岁，畿内菽粟苗皆长数尺。

dì gù wèi zuǒ yòu yuē zhèn měi niàn gēng jià zhī qín gǒu fēi bīng shí suǒ zī gù dāng jǐn fù qí zū shuì

帝顾谓左右曰："朕每念耕稼之勤，苟非兵食所资，固当尽复其租税。

duān gǒng chū qīn gēng jí tián yǐ quàn nóng shì

端拱初，亲耕籍田，以劝农事。

rán jī diàn mín kǔ shuì zhòng xiōng dì jì zhuàng nǎi xī jū qí tián mǔ jù shuì yú yī jiā jí qì qù

然畿甸民苦税重，兄弟既壮乃析居，其田亩聚税于一家，即弃去；

xiàn suì àn suǒ qì dì chú qí zū yǐ ér nì tā shě mào míng tián zuò

县岁按所弃地除其租，已而匿他舍，冒名佃作。

dì wén ér sī gé qí bì huì zhī fēng qiū xiàn dòu pín yán zhī nǎi zhào cì fēi yú juàn bǎi pǐ

帝闻而思革其弊，会知封丘县窦玭言之，乃诏赐绯鱼，绢百匹；

zhuó tài zǐ zhōng yǔn zhī kāi fēng fǔ sī lù shì bǐ àn chá jīng jī zhū xiàn tián zū

擢太子中允，知开封府司录事，俾按察京畿诸县田租。

pín zhuān wù kē kè yǐ qiú kè zuì mín shí táo wáng zhě yì sōu suǒ yú lín lǐ qīn qī zhī jiā yì zào xīn jí shèn wéi láo rǎo shù yuè ba zhī

玭专务苛刻以求课最，民实逃亡者，亦搜索于邻里亲戚之家，益造新籍，甚为劳扰，数月罢之。

shí zhōu xiàn zhī lì duō fēi qí rén tǔ dì zhī lì bù jìn chū zū shuì jiǎn hào fù yì bù jūn shàng xià xiāng méng jī xí chéng bì

时州县之吏多非其人，土地之利不尽出，租税减耗，赋役不均，上下相蒙，积习成敝。

nǎi zhào zhū zhī zhōu tōng pàn jù rú hé jūn píng fù shuì zhāo jí liú wáng huì xù gū pín zhì sāi jiān xìng fán mín jiān wèi biàn shì xiàn yī yuè fù jí zhì yǐ wén

乃诏："诸知州、通判具如何均平赋税，招辑流亡，惠恤孤贫，窒塞奸幸，凡民间未便事，限一月附疾置以闻。

ér bǐ nián duō jia bù dēng fù zhě cāo qí yíng zhī zī pín zhě qǔ bèi chèn zhī xi yī huò xiǎo rěn fù jiā zé cháng yù jí shuì diào wèi bì zī chǔ qìng rán

"而比年多稼不登，富者操奇赢之资，贫者取倍称之息，一或小稔，富家责偿愈急，税调未毕，资储罄然。

suì lìng zhōu xiàn jiè lǐ xū xiāng lǎo chá shì yǒu qǔ fù mín gǔ mài zī cái chū xī bù dé yú bèi wèi shū shuì wú de xiān cháng sī bū wéi zhě zuì zhī

遂令州县戒里胥、乡老察视，有取富民谷麦赀财，出息不得逾倍，未输税毋得先偿私逋，违者罪之。

yán zhě wèi jiāng běi zhī mín zá zhí zhū gǔ jiāng nán zhuān zhǒng jīng dào suī tǔ fēng gè yǒu suǒ yi zhì yú cān zhí yǐ fáng shuǐ hàn yì gǔ zhī zhì

言者谓江北之民杂植诸谷，江南专种粳稻，虽土风各有所宜，至于参植以防水旱，亦古之制。

yú shì zhào jiāng nán liǎng zhè jīng hú lǐng nán fú jiàn zhū zhōu zhǎng lì quàn mín yì zhǒng zhū gǔ mín fá sù mài shǔ dòu zhǒng zhě yú huái běi zhōu jùn gěi zhī

于是诏江南、两浙、荆湖、岭南、福建诸州长吏，劝民益种诸谷，民乏粟、麦、黍、豆种者，于淮北州郡给之；

jiāng běi zhū zhōu yì lìng jiù shuǐ guǎng zhǒng jīng dào bìng miǎn qí zū

江北诸州，亦令就水广种粳稻，并免其租。

chún huà wǔ nián sòng bó shù zhōu niú yì sǐ zhě guò bàn guān jiè qián lìng jiù jiāng huái shì niú

淳化五年，宋、亳数州牛疫，死者过半，官借钱令就江、淮市牛。

wèi zhì shǔ shí yǔ zhān zú dì lǜ qí gēng jià shī shí tài zǐ zhōng yǔn wǔ yǔn chéng xiàn tà lí yùn yǐ rén lì jí fēn mìng mì shū chéng zhí shǐ guǎn chén yáo sōu děng jí qí zhōu yī shì zhì zào gěi mín

未至，属时雨沾足，帝虑其耕稼失时，太子中允武允成献踏犁，运以人力，即分命秘书丞、直史馆陈尧叟等即其州依式制造给民。

fán zhōu xiàn kuàng tǔ xǔ mín qǐng diàn wèi yǒng yè juān sān suì zū sān suì wài shū sān fēn zhī yī

凡州县旷土，许民请佃为永业，蠲三岁租，三岁外，输三分之一。

guān lì quàn mín kěn tián xī shū yú yìn zhǐ yǐ sì jīng shǎng

官吏劝民垦田，悉书于印纸，以俟旌赏。

zhì dào èr nián tài cháng bó shì zhí shǐ guǎn chén jìng shàng yán

至道二年，太常博士、直史馆陈靖上言：

xiān wáng zhī yù hòu shēng mín mò xiān yú jī gǔ ér wù nóng yán tiě què gū sī wèi mò yǐ

"先王之欲厚生民，莫先于积谷而务农，盐铁榷酤斯为末矣。

àn tiān xià tǔ tián chú jiāng huái hú xiāng liǎng zhè lǒng shǔ hé dōng zhū lù dì lǐ xiòng yuǎn suī jiā quàn dū wèi jù huò lì

按天下土田，除江淮、湖湘、两浙、陇蜀、河东诸路地里敻远，虽加劝督，未遽获利。

jīn jīng jī zhōu huán èr shí sān zhōu fú yuán shù qiān lǐ de zhī kěn zhě shí cái èr sān shuì zhī rù zhě yòu shí wú wǔ liù

今京畿周环二十三州，幅员数千里，地之垦者十才二三，税之入者又十无五、六。

fù yǒu nì lǐ shè ér chēng táo wáng qì gēng nóng ér shì yóu duò fù é suì jiǎn guó yòng bù chōng

复有匿里舍而称逃亡，弃耕农而事游惰，赋额岁减，国用不充。

zhào shū lèi xià xǔ mín fù yè juān qí zū diào kuān yǐ suì shí

诏书累下，许民复业，蠲其租调，宽以岁时。

rán xiāng xiàn rǎo zhī měi yī hù guī yè zé cì bào suǒ yóu

然乡县扰之，每一户归业，则刺报所由。

cháo gēng chǐ cùn zhī tián mù rù chà yáo zhī jí zhuī xū zé wèn jì zhǒng ér lái suī méng juān qí cháng zū shí wú bǔ yú sǔn jí

朝耕尺寸之田，暮入差徭之籍，追胥责问，继踵而来，虽蒙蠲其常租，实无补于损瘠。

kuàng mín zhī liú xǐ shǐ yóu pín kùn huò bì sī zhài huò táo gōng shuì

况民之流徙，始由贫困，或避私债，或逃公税。

yì jì wáng dùn zé xiāng lǐ jiǎn qí zī cái zhì yú shì lú shí qì sāng zǎo cái mù xián jì qí zhí huò xiāng guān yòng yǐ shū shuì huò zhài zhǔ qǔ yǐ cháng bū

亦既亡遁，则乡里检其资财，至于室庐、什器、桑枣、材木，咸计其直，或乡官用以输税，或债主取以偿逋；

shēng jì dàng rán hái wú suǒ yì yǐ cí fú dàng jué yì guī gēng

生计荡然，还无所诣，以兹浮荡，绝意归耕。

rú shòu yǐ xián kuàng zhī tián guǎng mù yóu duò yòu zhī gēng kěn wèi jì fù zū xǔ lìng bié zhì bǎn tú biàn yí cóng shì

如授以闲旷之田，广募游惰，诱之耕垦，未计赋租，许令别置版图，便宜从事；

zhuó mín lì fēng guǎ nóng mǔ féi qiāo jūn pèi dū kè lìng qí bù juàn

酌民力丰寡、农亩肥硗，均配督课，令其不倦。

qí táo mín guī yè dīng kǒu shòu tián fán suì zhī shì bìng qǔ dà sī nóng cái jué

其逃民归业，丁口授田，烦碎之事，并取大司农裁决。

gēng sāng zhī wài lìng yì shù zá mù shū guǒ zī chù yáng quǎn jī tún

耕桑之外，令益树杂木蔬果，孳畜羊犬鸡豚。

gěi shòu sāng tǔ qián nǐ jǐng tián yíng zào shì jū shǐ lì bǎo wǔ

给授桑土，潜拟井田，营造室居，使立保伍；

yǎng shēng sòng sǐ zhī jù qìng diào wèn yí zhī zī bìng lì tiáo zhì

养生送死之具，庆吊问遗之资，并立条制。

hou zhì sān wǔ nián jiān shēng jì chéng lì jí jì hù dìng zhēng liàng tián shū shuì

候至三五年间，生计成立，即计户定征，量田输税。

ruò mín lì bù zú guān jiè dí qián huò yǐ shì hóu liáng huò yǐ yíng gēng jù

若民力不足，官借籴钱，或以市糇粮，或以营耕具。

fán cǐ gěi shòu wěi yú sī nóng bǐ jí qiū chéng nǎi lìng cháng zhí yī shí jià shé nà yǐ qí chéng shù guān bái hù bù

凡此给受，委于司农，比及秋成，乃令偿直，依时价折纳，以其成数关白户部。

dì lǎn zhī xǐ lìng jìng tiáo zòu yǐ wén

帝览之喜，令靖条奏以闻。

jìng yòu yán táo mín fù yè jí fú kè qǐng diàn zhě wěi nóng guān kān yàn yǐ gěi shòu tián tǔ shōu fù bǎn jí zhōu xiàn wèi de yì qí chāi yì

靖又言："逃民复业及浮客请佃者，委农官勘验以给授田土，收附版籍，州县未得议其差役；

fá liáng zhǒng gēng niú zhě lìng sī nóng yǐ guān qián gěi jiè

乏粮种、耕牛者，令司农以官钱给借。

qí tián zhì wèi sān pǐn yǐ gāo wò ér wú shuǐ hàn zhī huàn zhě wéi shàng pǐn

其田制为三品：以膏沃而无水旱之患者为上品；

suī wò rǎng ér yǒu shuǐ hàn zhī huàn què jí ér wú shuǐ hàn zhī lǜ zhě wèi zhōng pǐn

虽沃壤而有水旱之患、埆瘠而无水旱之虑者为中品；

jì què jí fù huàn yú shuǐ hàn zhě wéi xià pǐn

既埆瘠复患于水旱者为下品。

shàng tián rén shòu bǎi mǔ zhōng tián bǎi wǔ shí mǔ xià tián èr bǎi mǔ bìng wǔ nián hòu shōu qí zū yì zhǐ jì bǎi mǔ shí shōu qí sān

上田人授百亩，中田百五十亩，下田二百亩，并五年后收其租，亦只计百亩，十收其三。

yī jiā yǒu sān dīng zhě qǐng jiā shòu tián rú dīng shù wǔ dīng zhě cóng sān dīng zhī zhì qī dīng zhě gěi wǔ dīng shí dīng gěi qī dīng

一家有三丁者，请加受田，如丁数五丁者从三丁之制，七丁者给五丁，十丁给七丁；

zhì èr shí sān shí dīng zhě yǐ shí dīng wéi xiàn

至二十、三十丁者，以十丁为限。

ruò kuān xiāng tián duō jí wěi nóng guān cái duó yǐ fù zhī

若宽乡田多，即委农官裁度以赋之。

qí shì lú shū jiǔ jí sāng zǎo yú liǔ zhǒng yì zhī de měi hù shí dīng zhě gěi bǎi wǔ shí mǔ qī dīng zhě bǎi mǔ wǔ dīng zhě qī shí mǔ sān dīng zhě wǔ shí mǔ bù jí sān dīng zhě sān shí mǔ

其室庐、蔬韭及桑枣、榆柳种艺之地，每户十丁者给百五十亩，七丁者百亩，五丁者七十亩，三丁者五十亩，不及三丁者三十亩。

chú sāng gōng wǔ nián hòu jì qí zū yú xī juān qí kè

除桑功五年后计其租，余悉蠲其课。

zǎi xiàng lǚ duān wèi jìng suǒ lì tián zhì duō gǎi jiù fǎ yòu dà fèi zī yòng yǐ qí zhuàng fù yǒu sī

宰相吕端谓靖所立田制，多改旧法，又大费资用，以其状付有司。

zhào yán tiě shǐ chén shù děng gòng yì qǐng rú jìng zòu

诏盐铁使陈恕等共议，请如靖奏。

nǎi yǐ jìng wèi jīng xi quàn nóng shǐ àn xíng chén xǔ cài yǐng xiāng shān táng rǔ děng zhōu quàn mín kěn tián yǐ dà lǐ sì chéng huáng fǔ xuǎn guāng lù sì chéng hé liàng fù zhī

乃以靖为京西劝农使，按行陈、许、蔡、颍、襄、邓、唐、汝等州，劝民垦田，以大理寺丞皇甫选、光禄寺丞何亮副之。

xuǎn liàng shàng yán gōng nán chéng yuàn ba qí shì

选、亮上言功难成，愿罢其事。

dì zhì zài miǎn nóng yóu zhào jìng jīng dù

帝志在勉农，犹诏靖经度。

wèi jǐ sān sī yǐ fèi guān qián shù duō wàn yī shuǐ hàn kǒng zhì sàn shī shì suì qǐn

未几，三司以费官钱数多，万一水旱，恐致散失，事遂寝。

zhēn zōng jǐng dé chū zhào zhū zhōu bù kān mù mǎ xián tián yī zhí tián lì zhāo zhǔ kè hù duō fāng zhǒng shì yǐ wò jí fēn sān děng shū kè

真宗景德初，诏诸州不堪牧马闲田，依职田例招主客户多方种莳，以沃瘠分三等输课。

hé shuò róng kòu zhī hòu gēng jù pō quē niú duō jí sǐ

河朔戎寇之后，耕具颇阙，牛多瘠死。

èr nián nèi chū tà lí shì zhào hé běi zhuǎn yùn shǐ xún yú mín jiān rú kě yòng zé guān zào gěi zhī

二年，内出踏犁式，诏河北转运使询于民间，如可用，则官造给之；

qiě lìng yǒu sī yì shì niú sòng hé běi

且令有司议市牛送河北。

yòu yǐ bīng ba mín shǐ wù nóng chuàng shí qì suì quán chú shēng shú tiě dù hé zhī jìn

又以兵罢，民始务农创什器，遂权除生熟铁度河之禁。

shì suì mìng quán sān sī shǐ dīng wèi qǔ hù shuì tiáo chì jí chén mín suǒ chén tián nóng lì hài yǔ yán tiě pàn guān zhāng ruò gǔ hù bù pàn guān wáng céng děng cān xiáng shān dìng chéng jǐng dé nóng tián chì wǔ juǎn sān nián zhēng yuè shàng zhī

是岁，命权三司使丁谓取户税条敕及臣民所陈田农利害，与盐铁判官张若谷、户部判官王曾等参详删定，成《景德农田敕》五卷，三年正月上之。

wèi děng yòu qǔ táng kāi yuán zhōng yǔ wén róng qǐng zhì quàn nóng pàn tián jiǎn hù kǒu tián tǔ wěi làn

谓等又取唐开元中宇文融请置劝农判田，检户口、田土伪滥；

qiě lǜ bié zhì guān fán rǎo ér zhū zhōu zhǎng lì chú dāng quàn nóng nǎi qǐng shǎo qīng jiān wèi cì shǐ hé mén shǐ yǐ shàng zhī zhōu zhě bìng jiān guǎn nèi quàn nóng shì jí tōng pàn bìng jiān quàn nóng shì zhū lù zhuǎn yùn shǐ fù jiān běn lù quàn nóng shǐ

且虑别置官烦扰，而诸州长吏除当劝农，乃请少卿、监为刺史、合门使以上知州者，并兼管内劝农事，及通判并兼劝农事，诸路转运使、副兼本路劝农使。

zhào kě

朝廷下诏宽恕了他们。

dà zhōng xiáng fú sì nián zhào yuē huǒ tián zhī jìn zhe zài lǐ jīng shān lín zhī jiān hé shùn shí lìng

大中祥符四年，诏曰："火田之禁，著在《礼经》，山林之间，合顺时令。

qí huò kūn chóng wèi zhé cǎo mù yóu fán zhé zòng liáo yuán zé shāng shēng lèi

其或昆虫未蛰，草木犹蕃，辄纵燎原，则伤生类。

zhū zhōu xiàn rén shē tián bìng rú xiāng tǔ jiù lì zì yú fén shāo yě cǎo xū shí yuè hòu fāng de zòng huǒ

诸州县人畬田，并如乡土旧例，自余焚烧野草，须十月后方得纵火。

qí xíng lù yě sù rén suǒ zài jiǎn chá wú shǐ yán fán

其行路野宿人，所在检察，毋使延燔。

dì yǐ jiāng huái liǎng zhè shāo hàn jí shuǐ tián bù dēng qiǎn shǐ jiù fú jiàn qǔ zhàn chéng dào sān wàn hú fēn gěi sān lù wèi zhǒng zé mín tián gāo yǎng zhě shí zhī gài zǎo dào yě

"帝以江、淮、两浙稍旱即水田不登，遣使就福建取占城稻三万斛，分给三路为种，择民田高仰者莳之，盖早稻也。

nèi chū zhǒng fǎ mìng zhuǎn yùn shǐ jiē bǎng shì mín

内出种法，命转运使揭榜示民。

hòu yòu zhǒng yú yù chén diàn dì yǔ jìn chén tóng guān

后又种于玉宸殿，帝与近臣同观；

bì yì yòu qiǎn nèi shì chí yú cháo táng shì bǎi guān

毕刈，又遣内侍持于朝堂示百官。

dào bǐ zhōng guó zhě suì zhǎng ér wú máng lì chà xiǎo bù zé de ér shēng

稻比中国者穗长而无芒，粒差小，不择地而生。

liù nián miǎn zhū lù nóng qì zhī shuì

六年，免诸路农器之税。

míng nián zhū zhōu niú yì yòu zhào mín mǎi mài gēng niú wù suàn

明年，诸州牛疫，又诏民买卖耕牛勿算；

jì lìng qún mù sī xuǎn yī niú gǔ fāng bān zhī tiān xià

继令群牧司选医牛古方，颁之天下。

tiān xǐ chū zhào zhū lù zì jīn hou dēng shú fāng zòu fēng rěn huò yǐ zòu fēng rěn ér fēi shí zāi lì zhě jí xū shàng wén wéi zhě chóng zhì qí zuì

天禧初，诏诸路自今候登熟方奏丰稔，或已奏丰稔而非时灾沴者，即须上闻，违者重置其罪。

xiān shì mín su shuǐ hàn zhě xià yǐ sì yuè qiū yǐ qī yuè jīng hú huái nán jiāng zhè chuān xiá guǎng nán shuǐ tián bù dé guò qī guò qī zhě lì wù shòu

先是，民诉水旱者，夏以四月，秋以七月，荆湖、淮南、江浙、川峡、广南水田不得过期，过期者吏勿受；

lìng zuǒ shòu su jí fēn háng jiǎn shì bái zhōu qiǎn guān fù jiǎn sān sī dìng fēn shù juān shuì

令、佐受诉，即分行检视，白州遣官覆检，三司定分数蠲税；

yì yǒu cháo zhǐ tè zēng miǎn shù jí yīng shū zhě xǔ qí yǐ gé jīng jī zé tè qiǎn guān fù jiǎn

亦有朝旨特增免数及应输者许其倚格，京畿则特遣官覆检。

tài zǔ shí yì huò qiǎn guān wǎng wài zhōu jiǎn shì bù wéi cháng zhì

太祖时，亦或遣官往外州检视，不为常制；

shāng shén yǒu miǎn fù jiǎn zhě

伤甚，有免覆检者。

zhì shì yòu yǐ fù jiǎn fán rǎo zhǐ qiǎn guān jiù tián suǒ yuè shì jí dìng juān shù

至是，又以覆检烦扰，止遣官就田所阅视，即定蠲数。

shí jiǔ ba tián yóu lìng kāi fēng fǔ yù mín jīng chéng sì miàn jìn wéi cǎo chéng xǔ qí gēng mù

时久罢畋游，令开封府谕民，京城四面禁围草城，许其耕牧。

sān nián zhào mín yǒu xiào dì lì tián chǔ xù suì jì zhě zhǎng lì bèi cún xù zhī

三年，诏民有孝弟力田、储蓄岁计者，长吏倍存恤之。

chū cháo yì zhì quàn nóng zhī míng rán wú zhí jú

初，朝议置劝农之名，然无职局。

sì nián shǐ zhào zhū lù tí diǎn xíng yù cháo chén wèi quàn nóng shǐ shǐ chén wèi fù shǐ suǒ zhì qǔ mín jí shì qí chà děng bù rú shì zhě chéng gé zhī

四年，始诏诸路提点刑狱朝臣为劝农使、使臣为副使，所至，取民籍视其差等，不如式者惩革之；

quàn xù nóng mín yǐ shí gēng kěn zhāo jí táo sàn jiǎn kuò xiàn shuì fán nóng tián shì xī lǐng yān

劝恤农民，以时耕垦，招集逃散，检括陷税，凡农田事悉领焉。

zhì jú àn zhù yìn gěi zhī

置局案，铸印给之。

fán zòu jǔ qīn mín zhī guān xī lìng tiáo xī quàn nóng zhī jī yǐ wéi diàn zuì chù zhì

凡奏举亲民之官，悉令条析劝农之绩，以为殿最黜陟。

zì jǐng dé yǐ lái sì fāng wú shì bǎi xìng kāng lè hù kǒu fán zhù tián yě rì pì

自景德以来，四方无事，百姓康乐，户口蕃庶，田野日辟。

rén zōng jì zhī yì wu yuē jǐ ài rén

仁宗继之，益务约己爱人。

jí wèi zhī chū xià zhào yuē jīn sù mài jì dēng qiū zhǒng xiàng mào qí lìng zhōu xiàn yù mín wu jǐn gài cáng wú huò wàng fèi

即位之初，下诏曰："今宿麦既登，秋种向茂，其令州县谕民，务谨盖藏，无或妄费。

shàng shū zhě yán fù yì wèi jūn tián zhì bù lì yīn zhào xiàn tián gōng qīng yǐ xià wú guò sān shí qǐng yá qián jiāng lì yīng fù yì zhě wú guò shí wǔ qǐng zhǐ yī zhōu zhī nèi guò shì zhě lùn rú wéi zhì lǜ yǐ tián shǎng gào zhě

"上书者言赋役未均，田制不立，因诏限田：公卿以下毋过三十顷，牙前将吏应复役者毋过十五顷，止一州之内，过是者论如违制律，以田赏告者。

jì ér sān sī yán xiàn tián yī zhōu ér bǔ zàng zhě qiān yú yīn yáng zhī shuō zhì bù gǎn jǔ shì

既而三司言：限田一州，而卜葬者牵于阴阳之说，至不敢举事。

yòu tīng shù wài zhì mù tián wǔ qǐng

又听数外置墓田五顷。

ér rèn shì zhě zhōng yǐ xiàn tián bù biàn wèi jǐ jí fèi

而任事者终以限田不便，未几即废。

shí yòu jìn jìn chén zhì bié yè jīng shī jí sì guàn wú de shì tián

时又禁近臣置别业京师及寺观毋得市田。

chū zhēn zōng bēng nèi qiǎn zhōng rén chí jīn cì yù quán shān sēng sì shì tián yán wèi xiān dì zhí fú hòu wú yǐ wéi lì

初，真宗崩，内遣中人持金赐玉泉山僧寺市田，言为先帝植福，后毋以为例。

yáo shì sì guàn shāo yì shì tián

繇是寺观稍益市田。

míng dào èr nián diàn zhōng shì yù shǐ duàn shǎo lián yán qǐng suì zhōng rén zhì lián shuǐ jūn chēng zhào shì mín tián gěi sēng sì fēi jiù zhì

明道二年，殿中侍御史段少连言："顷岁中人至涟水军，称诏市民田给僧寺，非旧制。

zhào hái mín tián shōu qí zhí rù guān

"诏还民田，收其直入官。

hòu chéng píng jìn jiǔ shì guān fù xìng zhàn tián wú xiàn jiān bìng mào wěi xí yǐ chéng sú zhòng jìn mò néng zhǐ yān

后承平浸久，势官富姓，占田无限，兼并冒伪，习以成俗，重禁莫能止焉。

dì dūn běn wù nóng lǚ zhào quàn shào guān jià yú jiāo suì yī zài chū

帝敦本务农，屡诏劝劭，观稼于郊，岁一再出；

yòu gōng gēng jí tián yǐ xiān tiān xià

又躬耕籍田，以先天下。

jǐng yòu chū huàn bǎi xìng duō qù nóng wèi bīng zhào dà chén tiáo shàng bīng nóng dé shī yì gèng qí fǎ

景祐初，患百姓多去农为兵，诏大臣条上兵农得失，议更其法。

qiǎn shàng shū zhí fāng yuán wài láng shěn hòu zài chū huái wèi cí xiāng xíng míng zhèn zhào děng zhōu jiào mín zhǒng shuǐ tián

遣尚书职方员外郎沈厚载出怀、卫、磁、相、邢、洺、镇、赵等州，教民种水田。

jīng dōng zhuǎn yùn sī yì yán jì yǎn jiān duō xián tián ér qīng zhōu bīng mǎ dōu jiān hǎo rén yǔ zhī tián shì qǐng mìng guī dù shuǐ lì mù mín gēng kěn

京东转运司亦言："济、兖间多闲田，而青州兵马都监郝仁禹知田事，请命规度水利，募民耕垦。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

shì qiū zhào yuē réng suì jī qiàn mín duō shī zhí

是秋，诏曰："仍岁饥歉，民多失职。

jīn qiū jià fu dēng fāng shì liǎn huò zhōu xiàn wú huò zhuī rǎo yǐ fáng nóng shí

今秋稼甫登，方事敛获，州县毋或追扰，以妨农时。

xíng yù xū zhèng dǎi zhě sù jué zhī

刑狱须证逮者速决之。

dì měi yǐ shuǐ hàn wèi yōu bǎo yuán chū zhào zhū zhōu xún shàng yǔ xuě zhe wèi lìng

帝每以水旱为忧，宝元初，诏诸州旬上雨雪，著为令。

qìng lì sān nián zhào mín fàn fǎ kě jīn zhě bié wèi shú lìng xiāng mín yǐ gǔ mài shì rén yǐ qián bó

庆历三年，诏民犯法可矜者别为赎令，乡民以谷麦，市人以钱帛。

wèi mín zhòng gǔ bó miǎn xíng fá zé nóng sāng zì quàn rán zú bù guǒ xíng

谓民重谷帛，免刑罚，则农桑自劝，然卒不果行。

cān zhī zhèng shì fàn zhòng yān yán gǔ zhě sān gōng jiān liù qīng zhī zhí táng mìng xiāng pàn shàng shū liù cáo huò jiān zhū dào yán tiě zhuǎn yùn shǐ

参知政事范仲淹言："古者三公兼六卿之职，唐命相判尚书六曹，或兼诸道盐铁、转运使。

qǐng yú zhí shì zhōng zé qí yào zhě yǐ fǔ chén jiān lǐng

请于职事中择其要者，以辅臣兼领。

yú shì yǐ gǔ chāng cháo lǐng nóng tián wèi jí shī wéi ér zhòng yān ba shì suì zhǐ

"于是以贾昌朝领农田，未及施为而仲淹罢，事遂止。

huáng yòu zhōng yú yuàn zhōng zuò bǎo qí diàn měi suì zhào fǔ chén guān yì gǔ mài zì shì hǎn fù chū jiāo yǐ

皇祐中，于苑中作宝岐殿，每岁召辅臣观刈谷麦，自是罕复出郊矣。

dì wén tiān xià fèi tián shàng duō mín hǎn tǔ zhù huò qì tián liú xǐ wèi xián mín

帝闻天下废田尚多，民罕土著，或弃田流徙为闲民。

tiān shèng chū zhào mín liú jī shí nián zhě qí tián tīng rén gēng sān nián ér hòu shōu jiǎn jiù é zhī bàn

天圣初，诏民流积十年者，其田听人耕，三年而后收，减旧额之半；

hòu yòu zhào liú mín néng zì fù zhě fù yì rú zhī

后又诏流民能自复者，赋亦如之。

jì ér yòu yǔ liú mín xiàn bǎi rì fù yè juān fù yì wǔ nián jiǎn jiù fù shí zhī bā

既而又与流民限，百日复业，蠲赋役，五年减旧赋十之八；

qī jǐn bù zhì tīng tā rén de gēng

期尽不至，听他人得耕。

zhì shì měi xià shè lìng zhé yǐ zhāo jí liú wáng mù rén gēng kěn wéi yán

至是，每下赦令，辄以招辑流亡、募人耕垦为言。

mín bèi zāi ér liú zhě yòu fù qí juān fù huǎn qí qī zhāo zhī

民被灾而流者，又复其蠲复，缓其期招之。

zhào zhū zhōu zhǎng lì lìng zuǒ néng quàn mín xiū bēi chí gōu xù zhī jiǔ fèi zhě jí kěn pì huāng tián zēng shuì èr shí wàn yǐ shàng yì shǎng

诏诸州长吏、令、佐能劝民修陂池、沟洫之久废者，及垦辟荒田、增税二十万已上，议赏；

jiān sī néng dū zé bù lì jīng huà shǎng yì rú zhī

监司能督责部吏经画，赏亦如之。

jiǔ zhī tiān xià shēng chǐ yì fán pì tián yì guǎng

久之，天下生齿益蕃，辟田益广。

dú jīng xi táng shān jiān shàng duō kuàng tǔ rù cǎo mǎng zhě shí bā jiǔ huò qǐng xǐ hù shí zhī huò yì zhì tún tián huò yù suì fèi táng zhōu wèi xiàn

独京西唐、邓间尚多旷土，入草莽者十八、九，或请徙户实之，或议置屯田，或欲遂废唐州为县。

jiā yòu zhōng táng shǒu zhào shàng kuān yán tǔ kuàng kě pì mín xī kě zhāo ér zhōu bù kě fèi

嘉祐中，唐守赵尚宽言土旷可辟，民希可招，而州不可废。

de hàn shào xìn chén gù bēi qú yí jì ér xiū fù zhī jiǎ niú lí zhǒng shí yǐ yòu gēng zhě quàn kè láo lái

得汉邵信臣故陂渠遗迹而修复之，假牛犁、种食以诱耕者，劝课劳来。

suì yú liú mín zì guī jí huái nán hú běi zhī mín zhì zhě èr shí yú hù

岁余，流民自归及淮南、湖北之民至者二十余户；

yǐn shuǐ gài tián jǐ shù wàn qǐng biàn qiāo jí wèi gāo yú

引水溉田几数万顷，变硗瘠为膏腴。

jiān sī shàng qí zhuàng sān sī shǐ bāo zhěng yì yǐ wéi yán suì liú zài rèn

监司上其状，三司使包拯亦以为言，遂留再任。

zhì píng zhōng suì mǎn dāng qù

治平中，岁满当去。

yīng zōng jiā qí qín qiě yǐ yǐ xìng ji tè jìn yī guān cì qián èr shí wàn fù liú zài rèn

英宗嘉其勤，且倚以兴辑，特进一官，赐钱二十万，复留再任。

shí huàn shǒu lìng shù yì zhào chá qí yǒu shí kè zhě zēng zhì zài rèn ér shàng kuān yìng zhào wèi tiān xià chàng

时患守令数易，诏察其有实课者增秩再任，而尚宽应诏为天下倡。

hòu tài shǒu gāo fù jì zhī yì yǐ néng quàn kè bèi jiǎng liú zài rèn

后太守高赋继之，亦以能劝课被奖，留再任。

tiān xià kěn tián jǐng dé zhōng dīng wèi zhe kuài jì lù yún zǒng děi yī bǎi bā shí liù wàn yú qǐng

天下垦田：景德中，丁谓著《会计录》云，总得一百八十六万余顷。

yǐ shì suì qī bǎi èr shí èr wàn yú hù jì zhī shì sì hù gēng tián yī qǐng yáo shì ér zhī tiān xià yǐn tián duō yǐ

以是岁七百二十二万余户计之，是四户耕田一顷，繇是而知天下隐田多矣。

yòu chuān xiá guǎng nán zhī tián qǐng mǔ bù bèi dì yǐ wǔ fù yuē zhī

又川峡、广南之田，顷亩不备，第以五赋约之。

zhì tiān shèng zhōng guó shǐ zé yún kāi bǎo mò kěn tián èr bǎi jiǔ shí wǔ wàn èr qiān sān bǎi èr shí qǐng liù shí mǔ

至天圣中，国史则云：开宝末，垦田二百九十五万二千三百二十顷六十亩；

zhì dào èr nián sān bǎi yī shí èr wàn wǔ qiān èr bǎi wǔ shí yī qǐng èr shí wǔ mǔ

至道二年，三百一十二万五千二百五十一顷二十五亩；

tiān xǐ wǔ nián wǔ bǎi èr shí sì wàn qī qiān wǔ bǎi bā shí sì qǐng sān shí èr mǔ

天禧五年，五百二十四万七千五百八十四顷三十二亩。

ér kāi bǎo zhī shù nǎi bèi yú jǐng dé zé wèi zhī suǒ lù gù wèi de qí shí

而开宝之数乃倍于景德，则谓之所录，固未得其实。

huáng yòu zhì píng sān sī jiē yǒu kuài jì lù ér huáng yòu zhōng kěn tián èr bǎi èr shí bā wàn yú qǐng zhì píng zhōng sì bǎi sì shí wàn yú qǐng qí jiān xiāng qù bù jí èr shí nián ér kěn tián zhī shù zēng bèi

皇祐、治平，三司皆有《会计录》，而皇祐中垦田二百二十八万余顷，治平中四百四十万余顷，其间相去不及二十年，而垦田之数增倍。

yǐ zhì píng shù shì tiān xǐ zé yóu bù jí ér xù zhì píng lù zhě yǐ wèi cǐ tè jì qí fù zū yǐ zhī qǐng mǔ zhī shù ér fù zū suǒ bù rú zhě shí jū qí qī

以治平数视天禧则犹不及，而叙《治平录》者以谓此特计其赋租以知顷亩之数，而赋租所不如者十居其七。

lǜ ér jì zhī zé tiān xià kěn tián wú lǜ sān qiān yú wàn qǐng

率而计之，则天下垦田无虑三千余万顷。

shì shí lèi cháo xiāng chéng zhòng yú rǎo mín wèi cháng qióng àn gù mò de qí shí ér fèi tián jiàn yú jí zhě yóu sì shí bā wàn qǐng

是时，累朝相承，重于扰民，未尝穷按，故莫得其实，而废田见于籍者犹四十八万顷。

zhì píng sì nián zhào yuē suì bǐ bù dēng jīn chūn shí yǔ nóng mín sāng cán gǔ mài zhòng zuò qín láo yī suì zhī gōng bìng zài cǐ shí

治平四年，诏曰："岁比不登，今春时雨，农民桑蚕、谷麦，众作勤劳，一岁之功，并在此时。

qí wěi ān fǔ zhuǎn yùn sī chì jiè zhōu xiàn lì shěng shì xī mín wú duó qí shí

其委安抚、转运司敕戒州县吏，省事息民，无夺其时。

zhū lù táo tián sān shí nián zhě chú qí shuì shí sì sì shí nián yǐ shàng shí wǔ wǔ shí nián yǐ shàng liù fēn bǎi nián yǐ shàng qī fēn

""诸路逃田三十年者除其税十四，四十年以上十五，五十年以上六分，百年以上七分；

diàn jí shí nián shū wǔ fēn èr shí nián shū qī fēn zhe wèi lìng

佃及十年输五分，二十年输七分，著为令。

shén zōng xī níng yuán nián xiāng zhōu yí chéng lìng zhū hóng fù xiū shuǐ qú gài tián liù qiān qǐng zhào qiān yī guān

神宗熙宁元年，襄州宜城令朱纮复修水渠，溉田六千顷，诏迁一官。

quán jīng xi zhuǎn yùn shǐ xiè jǐng wēn yán zài fǎ qǐng tián hù wǔ nián nèi kē yì jiē miǎn

权京西转运使谢景温言："在法，请田户五年内科役皆免。

biǎn rǔ zhōu sì xiàn kè hù bù yī èr nián biàn wèi jiù hù jiū jué yǔ zhī tóng yì yīn cǐ jí yòu táo cuàn tián tǔ huāng lái

贬汝州四县客户，不一二年便为旧户纠抉，与之同役，因此即又逃窜，田土荒莱。

yù qǐ zhì kěn tián wu chà guān zhuān lǐng jí sì xiàn huāng tián zhào rén qǐng shè

欲乞置垦田务，差官专领，籍四县荒田，召人请射。

gèng bù yǐ qí rén lì shǔ zhū xiàn bǎn jí xū wǔ nián nǎi bō fù zé wǔ nián nèi zì wú chà kē

更不以其人隶属诸县版籍，须五年乃拨附，则五年内自无差科。

rú zhāo jí qiān hù yǐ shàng zhě yōu jiǎng

如招及千户以上者，优奖。

zhào bù zhì wu yú cóng suǒ qǐng

"诏不置务，余从所请。

míng nián fēn qiǎn zhū lù cháng píng guān shǐ zhuān lǐng nóng tián shuǐ lì

明年，分遣诸路常平官，使专领农田水利。

lì mín néng zhī tǔ dì zhòng zhí zhī fǎ bēi táng wéi hàn dī yàn gōu xù lì hài zhě jiē de zì yán

吏民能知土地种植之法，陂塘、圩垾、堤堰、沟洫利害者，皆得自言；

xíng zhī yǒu xiào suí gōng lì dà xiǎo chóu shǎng

行之有效，随功利大小酬赏。

mín zhàn huāng táo tián ruò guī yè zhě zé xiāng bǎo rèn táo shuì zhě bǎo rèn wèi shū zhī

民占荒逃田若归业者，责相保任，逃税者保任为输之。

yǐ xíng xīn fǎ xiàn fēn tián tǔ qǐng mǔ chuān gǎng bēi táng zhī lèi lìng zuǒ shòu dài jù kěn pì kāi xiū zhī shù shòu zhū dài zhě lìng zhào jí yǒu shí nǎi dài

已行新法县分，田土顷亩、川港陂塘之类，令、佐受代，具垦辟开修之数授诸代者，令照籍有实乃代。

zhōng shū yì quàn mín zāi sāng

中书议劝民栽桑。

dì yuē nóng sāng yī shí zhī běn

帝曰："农桑，衣食之本。

mín bù gǎn zì lì zhě zhèng yǐ zhōu xiàn yuē yǐ wéi zī shēng qí hù děng ěr

民不敢自力者，正以州县约以为赀，升其户等耳。

yi shēn tiáo jìn

宜申条禁。

yú shì sī nóng sì zhū lì fǎ xiān xíng zhī kāi fēng shì kě xíng bān yú tiān xià

"于是司农寺诸立法，先行之开封，视可行，颁于天下。

mín zhǒng sāng zhè wú de zēng fù

民种桑柘毋得增赋。

ān sù guǎng xìn shùn ān jūn bǎo zhōu lìng mín jí qí de zhí sāng yú huò suǒ yí mù yīn kě xiàn hé róng mǎ

安肃广信顺安军、保州，令民即其地植桑榆或所宜木，因可限阂戎马。

guān jì qí huó mào duō guǎ de chà jiǎn zài hù zū shù

官计其活茂多寡，得差减在户租数；

huó bù jí shù zhě fá zé zhī bǔ zhòng

活不及数者罚，责之补种。

xīng xiū shuǐ lì tián qǐ xī níng sān nián zhì jiǔ nián fǔ jiè jí zhū lù fán yī wàn qī bǎi jiǔ shí sān chù wèi tián sān shí liù wàn yī qiān yī bǎi qī shí bā qǐng yǒu jī

兴修水利田，起熙宁三年至九年，府界及诸路凡一万七百九十三处，为田三十六万一千一百七十八顷有奇。

shén zōng yuán fēng yuán nián zhào kāi fèi tián shuǐ lì mín lì bù néng gěi yì zhě dài yǐ cháng píng qián gǔ jīng xī nán lù liú mín mǎi gēng niú zhě miǎn zhēng

神宗元丰元年，诏开废田，水利，民力不能给役者，贷以常平钱谷，京西南路流民买耕牛者免征。

wǔ nián dōu shuǐ shǐ zhě fàn sān yuān zòu zì dà míng dǐ qián níng kuà shí wǔ zhōu hé xǐ de fán qī qiān qǐng qǐ mù rén gēng zhòng

五年，都水使者范三渊奏："自大名抵干宁，跨十五州，河徙地凡七千顷，乞募人耕种。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

zhé zōng jí wèi xuān rén tài hòu lín cháo shǒu qǐ sī mǎ guāng wèi mén xià shì láng wěi zhī yǐ zhèng

哲宗即位，宣仁太后临朝，首起司马光为门下侍郎，委之以政。

zhào tiān xià chén mín jiē dé yǐ fēng shì yán mín jiān jí kǔ

诏天下臣民皆得以封事言民间疾苦。

guāng kàng shū yuē sì mín zhī zhōng wéi nóng zuì kǔ hán gēng rè yùn zhān tǐ tú zú dài rì ér zuò dài xīng ér xi

光抗疏曰："四民之中，惟农最苦，寒耕热耘，沾体涂足，戴日而作，戴星而息；

cán fù zhì jiǎn jī má fǎng wěi lǚ lǚ ér jī zhī cùn cùn ér chéng zhī qí qín jí yǐ

蚕妇治茧、绩麻、纺纬，缕缕而积之，寸寸而成之，其勤极矣。

ér yòu shuǐ hàn shuāng báo huáng yù jiān wèi zhī zāi xìng ér shōu chéng gōng sī zhī zhài jiāo zhēng hù duó

而又水旱、霜雹、蝗蜮间为之灾，幸而收成，公私之债，交争互夺。

gǔ wèi lí chǎng bó wèi xià jī yǐ fēi jǐ yǒu suǒ shí zhě kāng hé ér bù zú suǒ yī zhě tí hè ér bù wán

谷未离场，帛未下机，已非己有，所食者糠籺而不足，所衣者绨褐而不完。

zhí yǐ shì fú tián mǔ bù zhī shě cǐ zhī wài yǒu hé kě shēng zhī lù ěr

直以世服田亩，不知舍此之外有何可生之路耳。

ér kuàng jù liǎn zhī chén yú zū shuì zhī wài qiǎo qǔ bǎi duān yǐ yāo gōng shǎng

而况聚敛之臣，于租税之外，巧取百端，以邀功赏。

qīng miáo zé qiáng sàn zhòng liǎn gěi chén nà xīn

青苗则强散重敛，给陈纳新；

miǎn yì zé kè bāo qióng mín shōu yǎng fú shí

免役则刻剥穷民，收养浮食；

bǎo jiá zé láo yú fēi yè zhī zuò

保甲则劳于非业之作；

bǎo mǎ zé kùn yú wú yì zhī fèi kě bù niàn zāi

保马则困于无益之费，可不念哉！

jīn zhě jùn fā dé yīn shǐ quǎn mǔ zhī mín de shàng fēng shì

今者浚发德音，使畎亩之民得上封事。

suī qí yán cí bǐ zá jiē shēn shòu shí huàn zhí gòng qí chéng bù kě hū yě

虽其言辞鄙杂，皆身受实患，直贡其诚，不可忽也。

chū xī níng liù nián lì fǎ quàn mín zāi sāng yǒu bù qū lìng zé fǎng wū sù lǐ bù wèi zhī fá

初，熙宁六年，立法劝民栽桑，有不趋令，则仿屋粟、里布为之罚。

rán cháng mín zhī lì bù néng jiū xuān dé yì mín yǐ wéi bìng

然长民之吏不能究宣德意，民以为病。

zhì shì chu qiū mín hú chāng děng yán qí bù biàn zhào ba zhī qiě juān suǒ fù fá jīn

至是，楚丘民胡昌等言其不便，诏罢之，且蠲所负罚金。

xīng píng xiàn yì mín tián wèi mù dì mín yì zì yán zhào xī hái zhī

兴平县抑民田为牧地，民亦自言，诏悉还之。

yuán yòu sì nián zhào bīn hé zhōu xiàn jī shuǐ mào tián

元祐四年，诏："濒河州县，积水冒田。

zài rèn guān néng wèi mín jīng huà shū dǎo gōu quǎn tuì chū liáng tián zì bǎi qǐng zhì qiān qǐng dì shǎng

在任官能为民经画疏导沟畎，退出良田自百顷至千顷，第赏。

chóng níng zhōng guǎng dōng nán lù zhuǎn yùn pàn guān wáng jué yǐ kāi pì huāng tián jǐ jí wàn qǐng zhào qiān yī guān

崇宁中，广东南路转运判官王觉，以开辟荒田几及万顷，诏迁一官。

qí hòu zhī zhōu bù shǐ zhě yǐ néng kè mín zhǒng sāng zǎo zhě lǜ yōu qí dì zhì yān

其后，知州、部使者以能课民种桑枣者，率优其第秩焉。

zhèng hé liù nián lì guǎn gàn wéi àn wéi àn guān fǎ zài guān sān nián wú huī sǔn yīn sāi zhě shǎng zhī

政和六年，立管干圩岸、围岸官法，在官三年，无隳损堙塞者赏之。

jīng jī tí diǎn xíng yù wáng běn yán qián rèn tí jǔ cháng píng gēn kuò zhū xiàn tiān huāng jí lǔ dì yī wàn èr qiān yú qǐng rù dào tián wu yǐ diàn zhě wǔ qiān sān bǎi yú qǐng shàng lǜ lìng zuǒ bù kěn jiū xīn

京畿提点刑狱王本言："前任提举常平，根括诸县天荒瘠卤地一万二千余顷入稻田务，已佃者五千三百余顷，尚虑令、佐不肯究心。

zhào bǐ kāi kěn jiǎn dì gé tuī shǎng

"诏比开垦碱地格推赏。

píng jiāng fǔ xīng xiū wéi tián èr qiān yú qǐng lìng zuǒ ér xià yǐ chà jiǎn mó kān nián

平江府兴修围田二千余顷，令、佐而下以差减磨勘年。

bā nián quán huái nán jiāng zhè jīng hú zhì zhì fā yùn shǐ rèn liàng zòu gāo yóu jūn yǒu táo tián sì bǎi sì shí liù qǐng chǔ zhōu jiǔ bǎi qī shí sì qǐng tài zhōu wǔ bǎi qī shí èr qǐng píng jiāng fǔ sì bǎi jiǔ shí qī qǐng yǐ liù lù jì zhī hé kě shèng shù

八年，权淮南、江、浙、荆湖制置发运使任谅奏："高邮军有逃田四百四十六顷，楚州九百七十四顷，泰州五百七十二顷，平江府四百九十七顷，以六路计之，何可胜数。

yù zhū xiàn zhuān xuǎn guān àn jí gēn kuò

欲诸县专选官按籍根括。

zhào wú chéng chù wěi tā guān yú bìng cóng zhī

"诏无丞处委他官，余并从之。

xuān hé èr nián chén liáo shàng yán jiān sī shǒu lìng guān dài quàn nóng mò fù shàng yì yù lì sì zhèng yàn zhī àn tián lái huāng zhì zhī jī jiào hù chǎn dēng jiàng zhī jí yàn mǐ gǔ guì jiàn zhī jià kǎo zū fù yíng kuī zhī shù

宣和二年，臣僚上言："监司、守令官带劝农，莫副上意，欲立四证验之：按田莱荒治之迹，较户产登降之籍，验米谷贵贱之价，考租赋盈亏之数。

sì zhèng jù zé qí shí zhe yǐ

四证具，则其实著矣。

mìng zhòng shū shěn dìng qǔ zhǐ

"命中书审定取旨。

wǔ nián zhào jiāng dōng zhuǎn yùn sī gēn kuò dào táo tián yī bǎi liù shí qǐng yī shí liù mǔ liǎng zhè gēn kuò dào sì bǎi wǔ shí liù qǐng zhào rén chū zū zhuān chōng jīn nián zēng tún shù bīng yī liáng

五年，诏："江东转运司根括到逃田一百六十顷一十六亩，两浙根括到四百五十六顷，召人出租，专充今年增屯戍兵衣粮。

chū zhèng hé zhōng pǐn guān xiàn tián yī pǐn bǎi qǐng yǐ chà jiàng shā zhì jiǔ pǐn wèi shí mǔ

"初，政和中，品官限田，一品百顷，以差降杀，至九品为十亩；

xiàn wài zhī shù bìng tóng biān hù chà kē

限外之数，并同编户差科。

qī nián yòu zhào nèi wài gōng guàn shě zhì tián zài jīng bù dé guò wǔ shí qǐng zài wài bù dé guò sān shí qǐng bù miǎn kē chà yáo yì zhī yí

七年，又诏："内外宫观舍置田，在京不得过五十顷，在外不得过三十顷，不免科差、徭役、支移。

suī fèng yù bǐ xǔ zhí zòu bù xíng

虽奉御笔，许执奏不行。

jiàn yán yuán nián wǔ yuè gāo zōng jí wèi mìng yǒu sī zhāo yòu nóng mín guī yè zhě zhèn dài zhī juān qiàn zū miǎn gēng niú shuì

建炎元年五月，高宗即位，命有司招诱农民，归业者振贷之，蠲欠租，免耕牛税。

wǔ nián guǎng zhōu zhōu xué jiào shòu lín xūn xiàn běn zhèng shū shí sān piān dà lüè wèi guó cháo bīng nóng zhī zhèng dà dǐ yīn táng mò zhī gù

五年，广州州学教授林勋献《本政书》十三篇，大略谓："国朝兵农之政，大抵因唐末之故。

jīn nóng pín ér duō shī zhí bīng jiāo ér bù kě yòng shì yǐ jī mín cuàn zú lèi wèi dào zéi

今农贫而多失职，兵骄而不可用，是以饥民窜卒，类为盗贼。

yi fǎng gǔ jǐng tián zhī zhì shǐ mín yī fū zhàn tián wǔ shí mǔ qí xiàn tián zhī jiā wú de shì tián

宜仿古井田之制，使民一夫占田五十亩，其羡田之家毋得市田；

qí wú tián yǔ yóu duò mò zuò zhě jiē shǐ wèi nóng yǐ gēng tián zhī xiàn

其无田与游惰末作者，皆使为农，以耕田之羡。

zá niǔ qián gǔ yǐ wéi shí yī zhī shuì

杂纽钱谷，以为什一之税。

běn cháo èr shuì zhī shù shì táng zēng zhì qī bèi

本朝二税之数，视唐增至七倍。

jīn běn zhèng zhī zhì měi shí liù fu wèi yī jǐng tí fēng bǎi lǐ wèi sān qiān sì bǎi jǐng lǜ shuì mǐ wǔ wàn yī qiān hú qián wàn èr qiān mín

今本政之制，每十六夫为一井，提封百里，为三千四百井，率税米五万一千斛，钱万二千缗。

měi jǐng fù èr bīng yī mǎ lǜ wèi bīng liù qiān bā bǎi rén mǎ sān qiān sì bǎi pǐ

每井赋二兵一马，率为兵六千八百人，马三千四百匹。

cǐ fāng bǎi lǐ zhī xiàn suǒ chū fù shuì zhī shù

（此方百里之县所出赋税之数。

suì qǔ wǔ zhī yī yǐ wéi shàng fān zhī é yǐ gěi zhēng yì

）岁取五之一以为上番之额，以给征役；

wú shì zé yòu fēn wéi sì fān yǐ zhí guān fǔ yǐ gěi shǒu wèi

无事则又分为四番，以直官府，以给守卫。

shì mín fán sān shí wǔ nián ér yì shǐ yī biàn yě

是民凡三十五年，而役始一遍也。

xī shàng zé suì shí mǐ wàn jiǔ qiān yú hú qián sān qiān liù bǎi yú mín wú shì zé jiǎn sì fēn zhī sān jiē yǐ yī tóng zhī zū shuì gōng zhī

悉上则岁食米万九千余斛，钱三千六百余缗，无事则减四分之三，皆以一同之租税供之。

pǐ fù zhī gòng juàn sān chǐ mián yī liǎng bǎi lǐ zhī xiàn suì shōu juàn sì qiān yú pǐ mián èr qiān sì bǎi jīn

匹妇之贡，绢三尺，绵一两，百里之县，岁收绢四千余匹，绵二千四百斤；

fēi cán xiāng zé bù liù chǐ má èr liǎng suǒ shōu shì mián juàn bèi zhī

非蚕乡则布六尺，麻二两，所收视绵绢倍之。

xíng zhī shí nián zé mín zhī kǒu suàn guān zhī jiǔ gū yǔ fán chá yán xiāng fán zhī què jiē kě chí yǐ yǔ mín

行之十年，则民之口算，官之酒酤，与凡茶、盐、香、矾之榷，皆可弛以予民。

qí shuō shèn bèi

"其说甚备。

xún yǐ xūn wèi guì zhōu jié dù zhǎng shū jì

寻以勋为桂州节度掌书记。

jiàn yán yǐ lái nèi wài yòng bīng suǒ zài duō táo jué zhī tián

建炎以来，内外用兵，所在多逃绝之田。

shào xīng èr nián sì yuè zhào liǎng zhè lù shōu mǎi niú jù dài huái dōng rén hù

绍兴二年四月，诏两浙路收买牛具，贷淮东人户。

qī yuè zhào zhī xīng guó jūn wáng táo zhī yǒng xīng xiàn chén shēng shuài xiān fèng zhào yòu mín kěn tián gè zēng yī zhì

七月，诏：知兴国军王绹、知永兴县陈升率先奉诏诱民垦田，各增一秩。

sān nián jiǔ yuè hù bù yán bǎi xìng qì chǎn yǐ zhào èr nián wài xǔ rén qǐng shè shí nián nèi suī yǐ qǐng shè jí chōng zhí tián zhě bìng tīng guī yè

三年九月，户部言："百姓弃产，已诏二年外许人请射，十年内虽已请射及充职田者，并听归业。

gū yòu jí qīn shǔ yīng de cái chǎn zhě shǒu lìng yàn shí gěi hái mào zhàn zhě lùn rú lǜ

孤幼及亲属应得财产者，守令验实给还，冒占者论如律。

zhōu xiàn fèng xíng bù qián jiān sī àn hé

州县奉行不虔，监司按劾。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

xiān shì chén liáo yán jìn zhào zhōu xiàn jū jí bèi lǔ bǎi xìng shuì fù ér kē kù zhī lì bù kǎo qí shí qí jiān yǒu fù mǔ bèi lǔ ér nǚ cún zhě yǒu zhōng dào tuō zhě yǒu quán jiā bèi lǔ ér qīn shǔ ǒu guī zhě yī gài jí mò rén qíng huáng huáng

（先是，臣僚言："近诏州县拘籍被虏百姓税赋，而苛酷之吏不考其实，其间有父母被虏儿女存者，有中道脱者，有全家被虏而亲属偶归者，一概籍没，人情皇皇。

gù yǒu shì mìng

"故有是命。

shí yuè mù diàn jiāng dōng xi xián tián sān děng dìng zū shàng tián mǔ shū mǐ yī dòu wǔ shēng zhōng tián yī dòu xià tián qī shēng

）十月，募佃江东、西闲田，三等定租：上田亩输米一斗五升，中田一斗，下田七升。

sì nián dài lú zhōu mín qián wàn mín yǐ mǎi gēng niú

四年，贷庐州民钱万缗，以买耕牛。

wǔ nián wǔ yuè lì shǒu lìng kěn tián diàn zuì gé cán pò zhōu xiàn kěn tián zēng jí yī fēn jùn shǒu shēng sān jì míng cì zēng jí jiǔ fēn qiān yī guān

五年五月，立《守令垦田殿最格》，（残破州县垦田增及一分，郡守升三季名次，增及九分，迁一官；

kuī jí yī fēn jiàng sān jì míng cì kuī jí jiǔ fēn juān yī guān

亏及一分，降三季名次，亏及九分，镌一官。

xiàn lìng chà jiǎn zhī

县令差减之。

zēng kuī gè jí shí fēn zhě qǔ zhǐ shǎng fá

增亏各及十分者，取旨赏罚。

qí hòu yǐ liǎng huái jīng hú děng lù mín shāo fù yè ér kuàng tǔ shàng duō hù bù fù lì gé shàng zhī měi zhōu zēng kěn tián qiān qǐng xiàn bàn zhī shǒu zǎi gè jìn yī zhì

其后以两淮、荆湖等路民稍复业，而旷土尚多，户部复立格上之：每州增垦田千顷，县半之，守宰各进一秩；

zhōu kuī wǔ bǎi qǐng xiàn kuī wǔ zhī yī jiē zhǎn mó kān nián

州亏五百顷，县亏五之一，皆展磨勘年。

zhào bān zhī zhū lù

诏颁之诸路。

zēng wèi huāng tián kāi kěn zhě

增，谓荒田开垦者；

kuī wèi shú tián bù yīn zāi shāng ér zhì huāng zhě

亏，谓熟田不因灾伤而致荒者。

yòu lìng xiàn jù guī yè mín shù jí kěn tián duō guǎ yuè shàng zhī zhōu zhōu jì shàng zhuǎn yùn zhuǎn yùn suì shàng hù bù hù bù zhì jí yǐ kǎo zhī

）又令县具归业民数及垦田多寡，月上之州，州季上转运，转运岁上户部，户部置籍以考之。

qī yuè dū du xíng fǔ yán tán dǐng yuè lǐ jīng nán guī yè zhī mín qí tián yǐ diàn zhě yǐ fù jìn xián tián yǔ zhī miǎn sān nián zū shuì

七月，都督行府言："潭、鼎、岳、澧、荆南归业之民，其田已佃者，以附近闲田与之，免三年租税；

wú chǎn yuàn shòu xián tián zhě yì yǔ zhī

无产愿受闲田者，亦与之。

shàng yù fǔ chén yuē huái běi zhī mín qiǎng fù ér zhì yì kě gěi tián yǐ guǎng zhāo lái zhī yì

"上谕辅臣曰："淮北之民襁负而至，亦可给田，以广招徕之意。

liù nián jiǎn jiāng dōng zhū lù táo tián shuì é

六年，减江东诸路逃田税额。

zhī píng jiāng fǔ zhāng yì yán mín suǒ shén kǔ zhě cuī kē wú fǎ shuì yì bù jūn

知平江府章谊言："民所甚苦者，催科无法，税役不均。

qiáng zōng jù shì qiān mò xiāng wàng ér duō wú shuì zhī tián shǐ xià hù wèi zhī pò chǎn

强宗巨室阡陌相望，而多无税之田，使下户为之破产。

qǐ wěi tōng pàn yī yuán jūn píng fù yì

乞委通判一员均平赋役。

jiǔ nián zōng zhèng shǎo qīng fāng tíng shí yán zhōng yuán shì mín bēn táo nán zhōu shí yǒu sì nián chū wéi shí nián zhī xiàn jí liú xǐ pì yuǎn zú wèi néng guī zhě wàng zhào yǒu sī bié lì xiàn nián

"九年，宗正少卿方庭实言："中原士民奔逃南州，十有四年，出违十年之限及流徙僻远卒未能归者，望诏有司别立限年。

hù bù yì zì fù jiàng shè rì wèi shǐ zài qī wǔ nián rú qī mǎn wú lǐ rèn zhě jiàn diàn rén yī jiù chéng diàn

"户部议："自复降赦日为始，再期五年，如期满无理认者，见佃人依旧承佃。

zhōng yuán shì mín liú yù dōng nán wǎng wǎng yǒu fén mù huò guān jū jí huò mín mào zhàn biàn xíng gěi hái

中原士民流寓东南，往往有坟墓，或官拘籍，或民冒占，便行给还。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

shí yī nián fù mǎi niú dài huái nán nóng hù

十一年，复买牛贷淮南农户。

shí èr nián zuǒ sī yuán wài láng li chūn nián yán jīng jiè bù zhèng shí hài qiě yán píng jiāng suì rù xī qī shí wàn yǒu qí jīn àn jí suī sān shí jiǔ wàn hú rán shí rù cái èr shí wàn ěr

十二年，左司员外郎李椿年言经界不正十害，且言："平江岁入昔七十万有奇，今按籍虽三十九万斛，然实入才二十万耳。

xún zhī tǔ rén jiē qī yǐn yě

询之土人，皆欺隐也。

wàng kǎo àn hé shí zì píng jiāng shǐ rán hòu shī zhī tiān xià zé jīng jiè zhèng ér rén zhèng xíng yǐ

望考按核实，自平江始，然后施之天下，则经界正而仁政行矣。

shàng wèi zǎi zhí yuē chūn nián zhī lùn pō yǒu tiáo lǐ

"上谓宰执曰："椿年之论，颇有条理。

qín guì yì yán qí shuō jiǎn yì kě xíng

"秦桧亦言其说简易可行。

chéng kè jùn yuē bǐ nián bǎi xìng bì yì zhèng yuán jīng jiè bù zhèng

程克俊曰："比年百姓避役，正缘经界不正。

xíng zhī nǎi gōng sī zhī lì

行之，乃公私之利。

yǐ chūn nián wèi liǎng zhè lù zhuǎn yùn fù shǐ cuò zhì jīng jiè

"以椿年为两浙路转运副使，措置经界。

chūn nián qǐng xiān wǎng píng jiāng zhū xiàn sì jiù xù jí wǎng zhū zhōu yào zài jūn píng wèi mín chú hài bù zēng shuì é

椿年请先往平江诸县，俟就绪即往诸州，要在均平，为民除害，不增税额。

shí sān nián yǐ tí jǔ hóng zhōu yù lóng guān hú sī zhí xiǎn mó gé xú lín yì jū jīng jiè tíng guān yuǎn xǐ

十三年，以提举洪州玉隆观胡思、直显谟阁徐林议沮经界，停官远徙。

yǐ mín tián bù shàng shuì bù zhě méi guān shuì bù bù jǐn shū zhě zuì guān lì

以民田不上税簿者没官，税簿不谨书者罪官吏。

shí liàng tián bù shí zhě zuì zhì tú liú jiāng shān wèi wāng dà yóu bái chūn nián yuē fǎ jùn mín wèi yù gù yǒu tián shǎo ér gōng duō zhě yuàn xǔ chén shǒu zhuī zhèng

时量田不实者，罪至徒、流，江山尉汪大猷白椿年曰："法峻，民未喻，固有田少而供多者，愿许陈首追正。

chūn nián wèi zhī qīng xíng shěng fèi shén zhòng

"椿年为之轻刑、省费甚众。

shí sì nián yǐ chūn nián quán hù bù shì láng cuò zhì jīng jiè

十四年，以椿年权户部侍郎，措置经界。

xún yǐ mǔ yōu qù yǐ liǎng zhè zhuǎn yùn fù shǐ wáng fū quán hù bù shì láng cuò zhì

寻以母忧去，以两浙转运副使王𫓧权户部侍郎措置。

shí wǔ nián zhào hù bù jí suǒ qiǎn guān wěi qū cuò zhì wù shǐ fù shuì jūn ér wú rǎo

十五年，诏户部及所遣官委曲措置，务使赋税均而无扰。

yòu yīn xīng guó jūn shǒu chén sòng shí yán zhào zhū zhōu xiàn wéi qī guī yè zhě qí tián yǐ diàn jí guān mài zhě jí yǐ guān tián zhī kě gēng zhě gěi hái

又因兴国军守臣宋时言，诏诸州县违期归业者，其田已佃及官卖者，即以官田之可耕者给还。

shí liù nián wáng fū yǐ jí ba

十六年，王𫓧以疾罢。

shí qī nián fù yǐ li chūn nián quán hù bù shì láng cuò zhì jīng jiè

十七年，复以李椿年权户部侍郎，措置经界。

xiān shì zhēn zhōu bīng jìn zhī yú chuāng yí wèi fù hóng xìng zǔ wèi shǒu qǐng fù zū èr nián míng nián yòu fù qǐng zhī zì shì liú mín jìn guī

先是，真州兵烬之余，疮痍未复，洪兴祖为守，请复租二年，明年又复请之，自是流民浸归。

shí bā nián kěn huāng tián zhì qī wàn yú mǔ

十八年，垦荒田至七万余亩。

shí jiǔ nián zhào chì lìng suǒ shān dìng guān zhèng kè xíng sì chuān jīng jiè fǎ

十九年，诏敕令所删定官郑克行四川经界法。

kè pō jùn zé zhōu xiàn suǒ wèi shěng zhuāng tián zhě suī shū guǒ sāng zhè mò bù yǒu zhēng ér qióng shǔ mín tián zhì shén shuì qí wu

克颇峻责州县，所谓"省庄田"者，虽蔬果、桑柘莫不有征，而邛、蜀民田至什税其伍。

tōng pàn jiā zhōu yáng chéng yuē rén zhèng ér nüè xíng zhī fēi fǎ yì yě

通判嘉州杨承曰："仁政而虐行之，非法意也。

shàng bù wéi lìng xià bù rǎo mín zé rén zhèng de yǐ

上不违令，下不扰民，则仁政得矣。

zhào zhū yì lìng wèi yuē píng yì jìn mín měi chéng zài jiǔ qí jǐn xíng zhī

"召诸邑令谓曰："平易近民，美成在久，其谨行之。

wú kuì yú xīn hé wèi yān

无愧于心，何畏焉？

shì qì chéng wèi liè jùn zuì

"事迄成，为列郡最。

qí hòu mín yǒu su bù jūn zhě diàn zhōng shì yù shǐ cáo yún hé chūn nián ba zhī

其后，民有诉不均者，殿中侍御史曹筠劾椿年，罢之。

shàng wèi qín guì yuē ruò xià tián shòu zhòng shuì jiāng wú yǐ shū

上谓秦桧曰："若下田受重税，将无以输。

guì yuē chén yǐ yù hù bù shì láng sòng kuàng yǒu wèi jūn chù jí yǔ gǎi zhèng

"桧曰："臣已谕户部侍郎宋贶，有未均处亟与改正。

èr shí nián zhào liǎng huái wò rǎng yi gǔ zhì lì tián kē mù mín jiù gēng yǐ guǎng guān zhuāng

"二十年，诏：两淮沃壤宜谷，置力田科，募民就耕，以广官庄。

zhī zī zhōu yáng shī xī yán yǒu sī fèng xíng shī dàng tián mǔ bù fēn yú jí shì jū zhàng chǐ xì tián yì chōng shuì chǎn

知资州杨师锡言：有司奉行失当，田亩不分腴瘠，市居丈尺隙田，亦充税产。

yú shì jiàng zhào yuē chūn nián qǐ xíng jīng jiè qù mín shí hài jīn wén jìn shī běn yì

于是降诏曰："椿年乞行经界，去民十害，今闻浸失本意。

fán biàn mín zhě yī yǐ xíng hài mín zhě yǔ zhuī zhèng

凡便民者依已行，害民者与追正。

èr shí yī nián sì yuè sòng kuàng ba

"二十一年四月，宋贶罢。

èr shí liù nián zhēng yuè shàng wèi fǔ chén yuē jīng jiè shì li chūn nián zhǔ zhī ruò tuī xíng jiù xù bù wéi bù shàn

二十六年正月，上谓辅臣曰："经界事李椿年主之，若推行就绪，不为不善。

jīn zhū lù wǎng wǎng zhōng chuò yuàn dé yī tōng xiǎo jīng jiè zhě kuǎn qǔ yì zhī

今诸路往往中辍，愿得一通晓经界者款曲议之。

huì tóng chuān fǔ zhuǎn yùn pàn guān wáng zhī wàng shàng shū yán shǔ zhōng jīng jiè lì hài shén xī

"会潼川府转运判官王之望上书，言蜀中经界利害甚悉。

míng nián yǐ zhī wàng tí diǎn xíng yù bì jīng jiè shì

明年，以之望提点刑狱，毕经界事。

sān yuè hù bù yán shǔ de xiá rén huǒ ér jīng xi huái nán gāo yú guān tián shàng duō xǔ rén chéng diàn guān dài niú zhǒng bā nián réng cháng

三月，户部言："蜀地狭人伙，而京西、淮南膏腴官田尚多，许人承佃，官贷牛、种，八年仍偿。

bìng biān miǎn zū shí nián cì biān bàn zhī mǎn sān nián yǔ qí yè

并边免租十年，次边半之，满三年与其业。

yuàn wǎng zhě gěi jù jīn fā

愿往者给据津发。

shàng yuē shàn

"上曰："善。

dàn pín mín zhà qǐng huāng tián ān néng biàn de niú zhǒng

但贫民乍请荒田，安能便得牛、种？

ruò bù cóng guān dài wèi miǎn wèi xū wén kě lìng xiāng dù zhī gěi

若不从官贷，未免为虚文，可令相度支给。

sì yuè tōng pàn ān fēng jūn wáng shí shēng yán huái nán tǔ jiē gāo yú rán de wèi jǐn pì mín bù jiā duō zhě yuán háo qiáng xū zhàn liáng tián ér wú biàn gēng zhī lì

"四月，通判安丰军王时升言："淮南土皆膏腴，然地未尽辟、民不加多者，缘豪强虚占良田，而无遍耕之力；

liú mín qiǎng fù ér zhì ér wú kāi gēng zhī de

流民襁负而至，而无开耕之地。

wàng fán huāng xián tián xǔ rén chǎn diàn

望凡荒闲田许人刬佃。

hù bù yì qī yǐ èr nián wèi kěn zhě jí rú suǒ qǐng

"户部议：期以二年，未垦者即如所请；

jīng xi lù rú zhī

京西路如之。

zhào yǐ shí shēng wèi sī nóng sì chéng

诏以时升为司农寺丞。

shí yuè yòng yù shǐ zhōng chéng tāng péng jǔ yán lí jūn tiān chà zhī rén shòu yǐ jiāng huái hú nán huāng tián rén yī qǐng wèi shì yè

十月，用御史中丞汤鹏举言，离军添差之人，授以江、淮、湖南荒田，人一顷，为世业。

suǒ zài jùn yǐ yī suì fèng chōng niú zhǒng fèi réng miǎn zū shuì shí nián dīng yì èr shí nián

所在郡以一岁奉充牛、种费，仍免租税十年，丁役二十年。

èr shí bā nián wáng zhī wàng yán qù nián fēn qiǎn guān yì jīng jiè bù jūn xiàn cái zhèng jīn yǐ qì shì

二十八年，王之望言："去年分遣官诣经界不均县裁正，今已迄事。

cǐ hòu lì mín shàng gǎn shàn yáo yǐ yí bǎi xìng zhě qǐ chóng zhì yú fǎ

此后吏民尚敢扇摇以疑百姓者，乞重置于法。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

èr shí jiǔ nián zhī tán zhōu wèi liáng chén yán běn zhōu guī yè zhī mín yǐ shú tián wèi huāng bù shū zū

二十九年，知潭州魏良臣言："本州归业之民，以熟田为荒，不输租。

jīn lìng gěi jiǎ shū shuì zì míng nián shǐ bù shí xǔ rén gào yǐ wéi tián shǎng zhī

今令给甲输税，自明年始，不实，许人告，以为田赏之。

hù bù yì qī yú bǎi rì yī nì shuì fǎ

"户部议："期逾百日，依匿税法。

zhào kě

"诏可。

sān shí nián chū lìng chún zhōu píng jiāng xiàn mín shí tián shū shuì mǔ shū mǐ èr shēng sì hé

三十年，初令纯州平江县民实田输税，亩输米二升四合。

xiào zōng lóng xīng yuán nián zhào fán bǎi xìng táo qì tián zhái chū sān shí nián wú rén guī rèn zhě yī hù jué fǎ

孝宗隆兴元年，诏："凡百姓逃弃田宅，出三十年无人归认者，依户绝法。

qián dào yuán nián zhēng yuè dōu shěng yán huái mín fù yè yi xiān quàn kè nóng sāng

"乾道元年正月，都省言："淮民复业，宜先劝课农桑。

lìng chéng zhí sāng sān wàn zhū zhì liù wàn zhū shǒu cuì bù nèi zhí èr shí wàn zhū yǐ shàng bìng lùn shǎng yǒu chà

令、丞植桑三万株至六万株，守、倅部内植二十万株以上，并论赏有差。

èr yuè sān xǐng shū mì yuàn yán guī zhèng rén pín fá zhě sǎn jū liǎng huái qù dōng huái mín zhǒng mài shén guǎng táo wáng wèi guī wú rén shōu huò

"二月，三省、枢密院言："归正人贫乏者散居两淮，去冬淮民种麦甚广，逃亡未归，无人收获。

zhào zhū jùn liàng kǒu jūn gěi qí yǐ guī yè zhě wú lì rǎo zhī

"诏诸郡量口均给，其已归业者毋例扰之。

sì nián zhī è zhōu li chūn zòu zhōu suī zài jiāng nán huāng tián shén duō qǐng diàn zhě kāi kěn wèi jǐ biàn qǐ máo shuì dù tián zhuī hū bù rèn qí rǎo xuán jí táo qù

四年，知鄂州李椿奏："州虽在江南，荒田甚多，请佃者开垦未几，便起毛税，度田追呼，不任其扰，旋即逃去。

jīn yù zhào rén qǐng shè miǎn shuì sān nián

今欲召人请射，免税三年；

sān nián zhī hòu wèi shì yè sān fēn wèi lǜ shū miáo yī fēn gèng sān nián zēng yī fēn yòu sān nián quán shū

三年之后为世业，三分为率，输苗一分，更三年增一分，又三年全输。

guī yè zhě bié yǐ huāng tián gěi zhī

归业者别以荒田给之。

yòu zhào chǔ zhōu gěi guī zhèng rén tián jí niú jù zhòng liáng qián wǔ wàn mín

"又诏楚州给归正人田及牛具、种粮钱五万缗。

liù nián èr yuè zhào yuē zhèn shēn wéi zhì bù jiā jìn sī yǒu yǐ zhèng qí běn zhě

六年二月，诏曰："朕深惟治不加进，思有以正其本者。

jīn yù jūn yì fǎ yán xiàn tián yì yóu shǒu wù nóng sāng

今欲均役法，严限田，抑游手，务农桑。

fán shì shù zhě qīng děng èr sān dà chén wèi zhèn rèn zhī

凡是数者，卿等二三大臣为朕任之。

shí yǒu èr yuè jiān jìn zòu yuàn li jié xiàn zhì tián sān yì yī yuē wù běn èr yuē xié lì sān yuē yīn shí

"十有二月，监进奏院李结献《治田三议》：一曰务本，二曰协力，三曰因时。

dà lüè wèi zhè xi dī tián shì dī wèi gù ruò dī àn gāo hòu zé shuǐ bù néng rù

大略谓："浙西低田恃堤为固，若堤岸高厚，则水不能入。

qǐ yú sū hú cháng xiù zhū zhōu shuǐ tián táng pǔ yào chǔ guān yǐ qián mǐ dài tián zhǔ chéng cǐ nóng xì zuò yàn zēng lìng gāo kuò zé dī chéng ér shuǐ bù wéi huàn

乞于苏、湖、常、秀诸州水田塘浦要处，官以钱米贷田主，乘此农隙，作堰增令高阔，则堤成而水不为患。

fāng cǐ jī jǐn bǐ shí qí lì yīn qí suǒ lì ér lì zhī

方此饥馑，俾食其力，因其所利而利之。

qiū dōng hàn hé jīng bāng duàn liú chē quǎn xiū zhù yóu wéi shěng lì

秋冬旱涸，泾浜断流，车畎修筑，尤为省力。

zhào lìng hú jiān cháng xiāng dù yǐ wén

"诏令胡坚常相度以闻。

qí hòu hù bù yǐ sān yì qiē dāng dàn gōng lì hào hàn yù xiǎo yǒu tián zhī jiā gè yī xiāng yuán mǔ bù chū qián mǐ yǔ zū tián zhī rén gēng xiāng xiū zhù shù guān wú suǒ fèi mín bù gào láo

其后，户部以三议切当，但工力浩瀚，欲晓有田之家，各依乡原亩步出钱米与租田之人，更相修筑，庶官无所费，民不告劳。

cóng zhī

从之。

qī nián èr yuè zhī yáng zhōu zhāo gōng wǔ zòu cháo tíng yǐ yán huái huāng cán zhī jiǔ wèi xíng zū shuì mín fù yè yǔ chuàng hù zhě suī qiān mò xiāng wàng rán wén zhī guān zhě shí cái èr sān xián jù hòu lái shuì zhòng

七年二月，知扬州晁公武奏："朝廷以沿淮荒残之久，未行租税，民复业与创户者，虽阡陌相望，然闻之官者十才二三，咸惧后来税重。

xī wǎn táng mín wù jià sè zé zēng qí zū gù bō zhǒng shǎo

昔晚唐民务稼穑则增其租，故播种少；

wú yuè mín kěn huāng tián ér bù jiā shuì gù wú kuàng tǔ

吴越民垦荒田而不加税，故无旷土。

wàng zhào liǎng huái gèng bù zēng fù shù mín zhī quàn

望诏两淮更不增赋，庶民知劝。

zhào kě

"诏可。

shí yuè sī mǎ jí qǐng quàn mín zhǒng mài wèi lái chūn zhī jì

十月，司马伋请劝民种麦，为来春之计。

yú shì zhào jiāng dōng xi hú nán běi huái dōng xī lù shuài cáo guān wèi jiè zhǒng jí yù dà xìng jiǎ dài nóng mín guǎng zhǒng yī zhèn jì gé tuī shǎng réng shàng yǐ zhǒng qǐng mǔ yì shǎng fá

于是诏江东西、湖南北、淮东西路帅漕，官为借种及谕大姓假贷农民广种，依赈济格推赏，仍上已种顷亩，议赏罚。

jiǔ nián wáng zhī qí zòu zēng dìng lì tián shǎng gé mù rén kāi gēng huāng tián gěi guān gào líng zhǐ yǐ bèi shū tián jí guān huì shí wàn mín chōng nóng jù děng yòng

九年，王之奇奏增定力田赏格，募人开耕荒田，给官告绫纸以备书填，及官会十万缗充农具等用。

yǐ zhòng liáng bù zú yòu zhào huái dōng zǒng lǐng suǒ jiè gěi dào sān wàn dàn

以种粮不足，又诏淮东总领所借给稻三万石。

chún xī wǔ nián zhào hú běi diàn hù kāi kěn huāng tián zhǐ shū jiù shuì

淳熙五年，诏："湖北佃户开垦荒田，止输旧税。

ruò bāo zhàn qǐng mǔ wèi xī kāi gēng zhào xià zhī rì qī yǐ èr nián bù néng biàn gēng zhě jū zuò yíng tián qí zēng shuì chǎn diàn zhī lìng wù xíng

若包占顷亩，未悉开耕，诏下之日，期以二年，不能遍耕者拘作营田，其增税、刬佃之令勿行。

liù nián wǔ yuè tí jǔ zhè xi cháng píng chá yán yán shī lǔ zòu shè quàn kè zhī fǎ yù zhòng nóng sāng guǎng zhòng zhí yě

"六年五月，提举浙西常平茶盐颜师鲁奏："设劝课之法，欲重农桑、广种植也。

jīn xiāng mín yú jǐ tián lián jiē xián kuàng qiāo què zhī de kěn chéng tián yuán yòng lì shén qín

今乡民于己田连接闲旷硗确之地，垦成田园，用力甚勤。

huò yǐ wèi chén qǐ shuì wéi rén suǒ sòng jí yǐ dào gēng zuì zhī hé yǐ quàn lì tián zāi

或以未陈起税，为人所讼，即以盗耕罪之，何以劝力田哉？

zhǐ yi shí tián qǐ shuì fēi tè kě jí gào jié zhī fēng yì jiàn shèng shì zhòng nóng zhī yì

止宜实田起税，非特可戢告讦之风，亦见盛世重农之意。

zhào kě

"诏可。

shí yǒu yī yuè chén liáo zòu bǐ lìng zhū lù shuài cáo dū shǒu lìng quàn yù zhǒng mài suì shàng suǒ zēng qǐng mǔ

十有一月，臣僚奏："比令诸路帅、漕督守令劝谕种麦，岁上所增顷亩。

rán tǔ yǒu yi fǒu hú nán yí lù wéi héng yǒng děng shù jùn yi mài yú jiē wén jù

然土有宜否，湖南一路唯衡、永等数郡宜麦，余皆文具。

wàng zhǐ yù mín yǐ shí bō zhǒng miǎn qí suì shàng zēng zhǒng zhī shù zhù de quàn kè zhī shí

望止谕民以时播种，免其岁上增种之数，庶得劝课之实。

qī nián fù zhào liǎng zhè jiāng huái hú nán jīng xi lù shuài cáo chén dū shǒu lìng quàn mín zhǒng mài wù yào zēng guǎng

七年，复诏两浙、江、淮、湖南、京西路帅、漕臣督守令劝民种麦，务要增广。

zì shì měi suì rú zhī

自是每岁如之。

bā nián wǔ yuè zhào yuē nǎi zhě dé tiān zhī shí cán mài jì dēng jí mìng jìn diàn qǔ ér shì zhī zé suì duǎn jiǎn báo fēi zhǒng zhí fēng lì zhī gōng yǒu suǒ wèi zhì yú

八年五月，诏曰："乃者得天之时，蚕麦既登，及命近甸取而视之，则穗短茧薄，非种植风厉之功有所未至欤？

zhèn jiāng jī qín duò ér zhào shǎng fá yān

朕将稽勤惰而诏赏罚焉。

shì suì lián yǔ xià tián bèi jìn zhào liǎng zhè zhū zhōu jūn yǔ cháng píng sī cuò zhì zài jiè zhòng liáng yǔ xià hù bō zhǒng wú zhì shī shí

"是岁连雨，下田被浸，诏两浙诸州军与常平司措置，再借种粮与下户播种，毋致失时。

shí yǒu yī yuè fǔ chén zòu tián shì xióng yán mín yǒu mài tián suī kěn wú zhǒng ruò dài yǔ pín mín yóu kě zhǒng chūn mài

十有一月，辅臣奏："田世雄言，民有麦田，虽垦无种，若贷与贫民，犹可种春麦。

chén liáo yì yán jiāng zhè hàn tián suī yǐ gēng yì wú mài zhǒng

臣僚亦言，江、浙旱田虽已耕，亦无麦种。

yú shì zhào zhū lù shuài cáo cháng píng sī yǐ cháng píng mài dài zhī

"于是诏诸路帅、漕、常平司，以常平麦贷之。

xiān shì zhī yáng zhōu zhèng liáng sì yán liǎng huái mín tián guǎng zhì bāo zhàn duō wèi qǐ shuì

先是，知扬州郑良嗣言："两淮民田，广至包占，多未起税。

cháo tíng lèi xiàn zhǎn shǒu jīn xiàn mǎn shì hàn qǐ gèng zhǎn yī nián

朝廷累限展首，今限满适旱，乞更展一年。

zhào rú qí qǐng

"诏如其请。

jiǔ nián zhù zuò láng yuán shū zhèn liǎng huái hái zòu mín zhàn tián bù zhī qí shù èr shuì jì miǎn zhǐ shū gǔ bó zhī kè

九年，著作郎袁枢振两淮还，奏："民占田不知其数，二税既免，止输谷帛之课。

lì bù néng kěn zé fèi wèi huāng dì

力不能垦，则废为荒地；

tā rén qǐng diàn zé yǐ jiāng jiè wèi cí guān wú jī kǎo

他人请佃，则以疆界为词，官无稽考。

shì yǐ yě bù jiā pì hù bù jiā duō ér jùn xiàn zhī jì yì jiǒng

是以野不加辟，户不加多，而郡县之计益窘。

wàng zhào zhōu xiàn huà jiāng lì quàn zhàn tián duō ér shū kè shǎo zhě suí mǔ zēng zhī

望诏州县画疆立券，占田多而输课少者，随亩增之；

qí yú xián tián gěi yǔ diàn rén shù jī liú mín yǒu kě gēng zhī de ér tián lái bù zhì duō huāng

其余闲田，给与佃人，庶几流民有可耕之地，而田莱不至多荒。

shào xī yuán nián chū zhū xī wèi quán zhī tóng ān bù zhī èr jùn jīng jiè bù xíng zhī hài

绍熙元年，初，朱熹为泉之同安簿，知二郡经界不行之害。

zhì shì zhī zhāng zhōu

至是，知漳州。

huì chén liáo qǐng xíng mǐn zhōng jīng jiè zhào jiān sī tiáo jù shì xià jùn

会臣僚请行闽中经界，诏监司条具，事下郡。

xī fǎng wèn jiǎng qiú xiān xī bèi zhì

熹访问讲求，纤悉备至。

nǎi zòu yán jīng jiè zuì wéi mín jiān mò dà zhī lì shào xīng yǐ tuī xíng chù gōng sī liǎng lì dú quán zhāng tīng wèi xíng

乃奏言："经界最为民间莫大之利，绍兴已推行处，公私两利，独泉，漳、汀未行。

chén bù gǎn xiān yī shēn zhī láo yì ér hòu yī zhōu zhī lì bìng qiè dú rèn qí bì kě xíng yě

臣不敢先一身之劳逸，而后一州之利病，切独任其必可行也。

rán bì tuī zé guān lì wěi rèn zé chéng

然必推择官吏，委任责成；

dù liàng bù mǔ suàn jì jīng què

度量步亩，算计精确；

huà tú zào zhàng fèi cóng guān gěi

画图造帐，费从官给；

suí chǎn jūn shuì tè xǔ guò xiāng tōng xiàn jūn niǔ shù jī bǎi lǐ zhī nèi qīng zhòng qí tóng

随产均税，特许过乡通县均纽，庶几百里之内，轻重齐同。

jīn yù měi mǔ suí jiǔ děng gāo xià dìng jì chǎn qián ér hé yī zhōu zū shuì qián mǐ zhī shù yǐ chǎn qián wèi mǔ měi wén shū mǐ jǐ hé qián jǐ hé zhǐ yú yī cāng yī kù shòu nà

今欲每亩随九等高下定计产钱，而合一州租税钱米之数，以产钱为母，每文输米几何，钱几何，止于一仓一库受纳。

jì shū zhī hòu què shì yuán é fēn lì wèi shěng jì wèi zhí tián wéi xué liáng wèi cháng píng gè bō rù zhū cāng kù

既输之后，却视原额分隶为省计，为职田，为学粮，为常平，各拨入诸仓库。

bǎn tú yí dìng zé mín yè yǒu jīng yǐ

版图一定，则民业有经矣。

dàn cǐ fǎ zhī xíng pín mín xià hù gù suǒ shēn xǐ rán bù néng zì dá qí qíng

但此法之行，贫民下户固所深喜，然不能自达其情；

háo jiā huá lì shí suǒ bù lè jiē shàn wéi shuō cí yǐ huò qún tīng

豪家猾吏实所不乐，皆善为说辞，以惑群听；

xián shì dài fū zhī xǐ ān jìng yàn fēn rǎo zhě yòu huò bù shēn chá ér wàng fēng jū qiè cǐ zé bù néng wú lǜ

贤士大夫之喜安静、厌纷扰者，又或不深察而望风沮怯，此则不能无虑。

fǔ chén qǐng xíng yú zhāng zhōu

"辅臣请行于漳州。

míng nián chūn zhào cáo chén chén gōng liàng tóng xī xié lì fèng xíng

明年春，诏漕臣陈公亮同熹协力奉行。

huì nóng shì fāng xìng xī yì jiā jiǎng jiū jì lái suì xíng zhī

会农事方兴，熹益加讲究，冀来岁行之。

xì mín zhī qí bù rǎo ér lì yú jǐ mò bù gǔ wǔ ér guì jiā háo yòu zhàn tián yǐn shuì qīn yú pín ruò zhě xū wèi yì lùn yǐ yáo zhī qián zhào suì gé

细民知其不扰而利于己，莫不鼓舞，而贵家豪右占田隐税、侵渔贫弱者，胥为异论以摇之，前诏遂格。

xī qǐng cí qù

熹请祠去。

wǔ nián juān lú zhōu hàn shāng bǎi xìng dài dào zhǒng sān wàn èr qiān yī bǎi shí

五年，蠲庐州旱伤百姓贷稻种三万二千一百石。

qìng yuán yuán nián èr yuè shàng yǐ suì xiōng bǎi xìng jī bìng zhào yuē zhèn dé fěi bó jī jǐn jiàn zhēn shǐ mín diàn yú sǐ wáng sù yè cǎn dá níng gǎn wěi guò yú xià yé

庆元元年二月，上以岁凶，百姓饥病，诏曰："朕德菲薄，饥馑荐臻，使民阽于死亡，夙夜惨怛，宁敢诿过于下耶？

gù shǐ zhě shǒu lìng suǒ yǔ zhèn fēn jì ér gòng yōu yě nǎi shè chūn yǐ lái wén yī èr jùn lǎo zhì fá shí qù nán mǔ juān gōu hè jiù ān zài yé

顾使者、守令所与朕分寄而共忧也，乃涉春以来，闻一二郡老稚乏食，去南亩，捐沟壑，咎安在耶？

qǐ zhèn gěi bù jìn jí mín yú

岂振给不尽及民欤？

de sù zhě wèi bì jī jī zhě wèi bì de yú

得粟者未必饥，饥者未必得欤？

piān jù yú suǒ jìn bù néng jūn jì yú

偏聚于所近，不能均济欤？

guān lì shì chéng ér zì bù xǐng yú

官吏视成而自不省欤？

qí gè kè yì cuò huà wù shǐ shí huì bù yōng wú yǐ xū wén méng shàng zé zhèn rǔ jiā

其各恪意措画，务使实惠不壅，毋以虚文蒙上，则朕汝嘉。

níng zōng kāi xǐ yuán nián kuí lù zhuǎn yùn pàn guān fàn sūn yán běn lù shī qián děng zhōu huāng yuǎn mián gèn shān gǔ dì kuàng rén xī qí zhàn tián duō zhě xū rén gēng kěn fù háo zhī jiā yòu kè hù jǔ shì qiān qù

宁宗开禧元年，夔路转运判官范荪言："本路施、黔等州荒远，绵亘山谷，地旷人稀，其占田多者须人耕垦，富豪之家诱客户举室迁去。

qǐ jiāng huáng yòu guān zhuāng kè hù táo yí zhī fǎ xiào dìng fán wèi kè hù zhě xǔ yì qí shēn wú jí qí jiā shǔ

乞将皇祐官庄客户逃移之法校定：凡为客户者，许役其身，毋及其家属；

fán diǎn mài tián zhái tīng qí lí yè wú jiù zū yǐ chōng kè hù

凡典卖田宅，听其离业，毋就租以充客户；

fán dài qián zhǐ píng wén yuē jiāo hái wú yì lè yǐ wéi dì kè

凡贷钱，止凭文约交还，毋抑勒以为地客；

fán kè hù shēn gù qí qī gǎi jià zhě tīng qí zì biàn nǚ tīng qí zì jià

凡客户身故、其妻改嫁者，听其自便，女听其自嫁。

zhù shǐ shēn shān qióng gǔ zhī mín de ān shēng lǐ

庶使深山穷谷之民，得安生理。

xíng bù yǐ huáng yòu táo yí jiù fǎ qīng zhòng shì zhōng kě yǐ jīng jiǔ chún xī bǐ fù lüè rén zhī fǎ tài zhòng jīn hòu fán lǐ sù guān zhuāng kè hù bìng yòng huáng yòu jiù fǎ

"刑部以皇祐逃移旧法轻重适中，可以经久，淳熙比附略人之法太重，今后凡理诉官庄客户，并用皇祐旧法。

cóng zhī

从之。

jiā dìng bā nián zuǒ sī jiàn huáng xù zòu yǔ zé qiān qī de duō huāng bái

嘉定八年，左司谏黄序奏："雨泽愆期，地多荒白。

zhī yú háng xiàn zhào shī shù qǐng quàn mín zá zhǒng má sù dòu mài zhī shǔ gài zhòng dào zé fèi shǎo lì duō zá zhǒng zé láo duō huò shǎo

知余杭县赵师恕请劝民杂种麻、粟、豆、麦之属，盖种稻则费少利多，杂种则劳多获少。

lǜ shōu chéng zhī rì tián zhǔ yù fēn guān kè zé shū zé fēi tú wú yì

虑收成之日，田主欲分，官课责输，则非徒无益；

ruò shǐ zhī cóng biàn zá zhǒng duō guǎ jiē wèi jǐ yǒu zé bù quàn ér qín mín kě wú jī

若使之从便杂种，多寡皆为己有，则不劝而勤，民可无饥。

wàng rú suǒ chén xià liǎng zhè liǎng huái jiāng dōng xi děng lù fán yǒu gēng zhòng shī shí zhě bìng lìng zá zhǒng zhǔ wú fēn qí dì lì guān wú qǔ qí qiū miáo shù jī nóng mín dé yǐ xù shí guān miǎn zhèn jiù zhī fèi

望如所陈，下两浙、两淮、江东西等路，凡有耕种失时者并令杂种，主毋分其地利，官毋取其秋苗，庶几农民得以续食，官免振救之费。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

zhī wù zhōu zhào yǔ xīn fu xíng jīng jiè yú qí zhōu zhěng yǒu lún xù ér yǔ xīn fu bào bà

知婺州赵{与心}夫行经界于其州，整有伦绪，而{与心}夫报罢。

shì mín xiāng shuài qǐng yú cháo nǎi mìng zhào shī yán jì zhī

士民相率请于朝，乃命赵师岩继之。

hòu èr nián wèi bào wén dài shī yán wèi shǒu xíng zhī yì lì

后二年，魏豹文代师岩为守，行之益力。

yú shì xiàng zhī shàng hù xī wèi pín xià zhī hù shí tián yǐn wèi táo jué zhī tián zhě càn rán kě kǎo

于是向之上户析为贫下之户，实田隐为逃绝之田者，粲然可考。

fán jié jiǎ cè hù chǎn bù dīng kǒu bù yú lín tú lèi xìng bù èr shí sān wàn jiǔ qiān yǒu qí chuàng kù kuì yǐ cáng zhī lì sān nián ér hòu shàng qí shì yú cháo

凡结甲册、户产簿、丁口簿、鱼鳞图、类姓簿二十三万九千有奇，创库匮以藏之，历三年而后上其事于朝。

chún yòu èr nián jiǔ yuè chì yuē sì chuān lèi jīng bīng huǒ bǎi xìng qì yè bì nàn guān yǐ qí kuàng tǔ quán gēng tún yǐ gěi jūn shí jí mín guī yè zhàn jù bù hái

淳祐二年九月，敕曰："四川累经兵火，百姓弃业避难，官以其旷土权耕屯以给军食，及民归业，占据不还。

zì jīn fán mín yǒu qì quàn jiè zhì fēn míng xī zài zhōu xiàn tún guān suí jí guī huán

自今凡民有契券，界至分明，析在州县屯官随即归还。

qí yǒu wéi lì xǔ mín yuè sù zhòng zuì zhī

其有违戾，许民越诉，重罪之。

liù nián diàn zhōng shì yù shǐ jiān shì jiǎng xiè fāng shū yán

六年，殿中侍御史兼侍讲谢方叔言：

háo qiáng jiān bìng zhī huàn zhì jīn rì ér jí fēi xiàn mín míng tián yǒu suǒ bù kě shì yì jiù shì dào zhī wēi quán yě

"豪强兼并之患，至今日而极，非限民名田有所不可，是亦救世道之微权也。

guó cháo zhu bi qián táng bǎi yǒu èr shí yú nián yǐ

国朝驻跸钱塘，百有二十余年矣。

wài zhī jìng tǔ rì huāng nèi zhī shēng chǐ rì fán quán shì zhī jiā rì shèng jiān bìng zhī xí rì zī bǎi xìng rì pín jīng zhì rì huài shàng xià jiān pò ruò yǒu bù kě wèi zhī shì

外之境土日荒，内之生齿日繁，权势之家日盛，兼并之习日滋，百姓日贫，经制日坏，上下煎迫，若有不可为之势。

suǒ wèi fù guì cāo bǐng zhě ruò fēi rén zhǔ zhī suǒ de zhuān shí zhě jù yān

所谓富贵操柄者，若非人主之所得专，识者惧焉。

fu bǎi wàn shēng líng zī shēng yǎng zhī jù jiē běn yú gǔ sù ér gǔ sù zhī chǎn jiē chū yú tián

夫百万生灵资生养之具，皆本于谷粟，而谷粟之产，皆出于田。

jīn bǎi xìng gāo yú jiē guī guì shì zhī jiā zū mǐ yǒu jí bǎi wàn shí zhě

今百姓膏腴皆归贵势之家，租米有及百万石者；

shǎo mín bǎi mǔ zhī tián pín nián chà chōng bǎo yì guān lì zhū qiú bǎi duān bù dé yǐ zé xiàn qí chǎn yú jù shì yǐ guī miǎn yì

少民百亩之田，频年差充保役，官吏诛求百端，不得已，则献其产于巨室，以规免役。

xiǎo mín tián rì jiǎn ér bǎo yì bù xiū dà guān tián rì zēng ér bǎo yì bù jí

小民田日减而保役不休，大官田日增而保役不及。

yǐ cǐ ruò zhī ròu qiáng zhī shí jiān bìng jìn shèng mín wú yǐ suì qí shēng

以此弱之肉，强之食，兼并浸盛，民无以遂其生。

yú sī shí yě kě bù yán lì jīng zhì yǐ wéi zhī fáng hu

于斯时也，可不严立经制以为之防乎？

qù nián jiàn guān cháng yǐ xiàn tián wèi shuō cháo tíng fù zhī yōu yōu

去年，谏官尝以限田为说，朝廷付之悠悠。

bù zhī jīn rì guó yòng biān xiǎng jiē yǎng hé dí

不知今日国用边饷，皆仰和籴。

rán quán shì duō tián zhī jiā hé dí bù róng yǐ jiā zhī bǎo yì bù róng yǐ jí zhī

然权势多田之家，和籴不容以加之，保役不容以及之。

dí rén pì nì yú wài dào zéi kuī sì yú nèi jū cǐ zhī shí yǔ qí duō tián hòu zī bù kě zhǎng bǎo hé ruò juān jīn zhù guó gòng shū mù qián

敌人睥睨于外，盗贼窥伺于内，居此之时，与其多田厚赀不可长保，曷若捐金助国共纾目前？

zài zhuǎn yí ér kāi dǎo zhī ěr

在转移而开导之耳。

qǐ yù èr sān dà chén zhí chén liáo lùn zòu ér xíng zhī shǐ jīng zhì yǐ dìng jiān bìng yǐ sāi yú yǐ zūn cháo tíng yú yǐ yù guó jì

乞谕二三大臣，摭臣僚论奏而行之，使经制以定，兼并以塞，于以尊朝廷，于以裕国计。

bì xià wù qiān guì jìn zhī yán yǐ yáo chū yì dà chén wù bì chóu yuàn zhī duō ér fèi liáng cè zé tiān xià xìng shèn

陛下勿牵贵近之言以摇初意，大臣勿避仇怨之多而废良策，则天下幸甚。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

shí yī nián jiǔ yuè chì yuē jiān sī zhōu xiàn bù xǔ fēi fǎ gū jí mín chǎn jiè fēi bù yán ér tān guān bào lì wǎng wǎng bù wèn suǒ fàn qīng zhòng bù gù tóng jū yǒu fèn cái chǎn yī lì gū jí yāng jí píng mín

十一年九月，敕曰："监司、州县不许非法估籍民产，戒非不严，而贪官暴吏，往往不问所犯轻重，不顾同居有分财产，一例估籍，殃及平民。

huò hù jué zhī jiā bù yǔ mìng jì

或户绝之家不与命继；

huò jīng chén sù xǔ yǐ gěi hái zhé jiǎ tā míng zhī pò jìng chéng gān mò

或经陈诉许以给还，辄假他名支破，竟成干没；

huò yǒu diǎn yè bù tīng shōu shú suì shǐ chǎn zhǔ wú gū shī yè

或有典业不听收赎，遂使产主无辜失业。

wéi lì guān lì chóng zhì diǎn xiàn

违戾官吏，重置典宪。

shì suì xìn cháng ráo zhōu jiā xīng fǔ jǔ xíng jīng jiè

"是岁，信常饶州、嘉兴府举行经界。

jǐng dìng yuán nián jiǔ yuè chì yuē zhōu xiàn jiǎn jiào gū yòu cái chǎn wǎng wǎng biàn xíng qīn yòng jì zhì nián jí chén qǐ duō chēng qián guān yòng guò bù jí gěi hái

景定元年九月，敕曰："州县检校孤幼财产，往往便行侵用，洎至年及陈乞，多称前官用过，不即给还。

zì jīn rú shàng wéi lì yǐ lì yè gū cháng guān lùn yǐ wéi zhì bù yǐ qù guān shè jiàng yuán jiǎn

自今如尚违戾，以吏业估偿，官论以违制，不以去官、赦、降原减。

xián chún yuán nián jiān chá yù shǐ zhào shùn sūn yán jīng jiè jiāng yǐ biàn mín suī qióng yán xià hù zhī suǒ shēn yuàn ér wèi bì háo zōng dà xìng zhī suǒ jǐn lè

咸淳元年，监察御史赵顺孙言："经界将以便民，虽穷阎下户之所深愿，而未必豪宗大姓之所尽乐。

zì fēi yǒu yǐ shēn fú qí xīn zé yì hé yǐ shǐ qí qíng yì zhī xī fú zāi

自非有以深服其心，则亦何以使其情意之悉孚哉？

qiě jīn zhī suǒ wèi tuī pái fēi xī zhī suǒ wèi zì shí yě

且今之所谓推排，非昔之所谓自实也。

tuī pái zhě wěi zhī xiāng dōu zé jìng jié ér yì xíng

推排者，委之乡都，则径捷而易行；

zì shí zhě zé zhī yú rén hù zé sǎn màn ér nán jí

自实者，责之于人户，则散漫而难集。

jiā dìng yǐ lái zhī jīng jiè shí zhì jìn yě guān yǒu zhèng jí xiāng dōu yǒu fù jí biāo liè hù fēn mò bù jù zài wèi xiāng dōu zhě bù guò àn chéng dú ér gèng yè zhǔ zhī xìng míng

嘉定以来之经界，时至近也，官有正籍，乡都有副籍，彪列昈分，莫不具在，为乡都者不过按成牍而更业主之姓名。

ruò fú shào xīng zhī jīng jiè qí shí zé yuǎn yǐ qí jí zhī cún zhě guǎ yǐ

若夫绍兴之经界，其时则远矣，其籍之存者寡矣。

yīn qí lín chà zhì bǐ ér qiú yān yóu yī ér zhì bǎi yóu bǎi ér zhì qiān yóu qiān ér zhì wàn jī qí mǔ bù dìng qí zhǔ diàn yì mò rú xiāng dōu zhī biàn yě

因其鳞差栉比而求焉，由一而至百，由百而至千，由千而至万，稽其亩步，订其主佃，亦莫如乡都之便也。

zhū xī suǒ yǐ zhǔ jīng jiè ér pì zì shí zhě zhèng wèi shì yě

朱熹所以主经界而辟自实者，正谓是也。

zhōu xiàn néng shǒu cháo tíng xiāng dōu rèn zé zhī lìng yòu suí zhū zhōu zhī pián yí ér wèi zhī qū chǔ dāng bì rén qíng zhī xī fú bù lìng ér xíng yǐ

州县能守朝廷乡都任责之令，又随诸州之便宜而为之区处，当必人情之悉孚，不令而行矣。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

sān nián sī nóng qīng jiān hù bù shì láng li yōng yán fu jīng jiè cháng yì xiū míng yǐ ér xiū míng zú bù xíng

三年，司农卿兼户部侍郎李镛言："夫经界尝议修明矣，而修明卒不行；

cháng lìng zì shí yǐ ér zì shí zú bù jìng

尝令自实矣，而自实卒不竟。

qǐ fēi shàng zhī rèn shì zhě měi yù bì lǐ cái zhī míng xià zhī bù lè qí chéng zhě yòu měi chàng wèi rǎo mín zhī shuō

岂非上之任事者每欲避理财之名，下之不乐其成者又每倡为扰民之说。

gù níng zuò shì yì zhèng zhī huài ér bù gǎn jí huá lì jiān mín zhī qī

故宁坐视邑政之坏，而不敢诘猾吏奸民之欺；

níng rěn qǔ xià hù zhī kē ér bù gǎn shòu háo jiā dà xìng zhī yuàn

宁忍取下户之苛，而不敢受豪家大姓之怨。

gài jīng jiè zhī fǎ bì duō chà guān lì bì xī jí dōu bǎo bì biàn zǒu qiān mò bì jǐn liàng bù mǔ bì shěn dìng děng sè bì niǔ zhé jì děng jiān bì zhuǎn shēng jiǔ bù qì shì

盖经界之法，必多差官吏，必悉集都保，必遍走阡陌，必尽量步亩，必审定等色，必纽折计等，奸弊转生，久不迄事。

nǎi ruò tuī pái zhī fǎ bù guò yǐ xiàn tǒng dōu yǐ dū tǒng bǎo xuǎn rèn cái fù gōng píng zhě dìng tián mǔ shuì sè zài zhī tú cè shǐ mín yǒu dìng chǎn chǎn yǒu dìng shuì shuì yǒu dìng jí ér yǐ

乃若推排之法，不过以县统都，以都统保，选任才富公平者，订田亩税色，载之图册，使民有定产，产有定税，税有定籍而已。

chén shǒu wú mén sì cháng jiàn zhī shī xíng

臣守吴门，巳尝见之施行。

jīn wén shào xīng yì jiàn jiù xù hú nán cáo chén yì yǐ yí lù gào chéng

今闻绍兴亦渐就绪，湖南漕臣亦以一路告成。

qiè wèi dōng nán zhū jùn jiē fèng xíng wéi jǐn

窃谓东南诸郡，皆奉行惟谨。

qí huò tián mǔ wèi shí zé lìng xiāng jú lí zhèng zhī

其或田亩未实，则令乡局厘正之；

tú cè wèi bèi zé lìng xiàn jú chéng dū zhī

图册未备，则令县局程督之。

yòu bì jùn shǒu chá xiàn zhī jī wéi jiān sī chá jùn zhī dài chí yán qí hào lìng xìn qí shǎng fá qī zhī qiū dōng yǐ jìng qí shì zé zhī nián suì yǐ kè qí chéng rú zhōu guān rì chéng yuè yào suì huì yǐ zōng hé zhī

又必郡守察县之稽违，监司察郡之怠弛，严其号令，信其赏罚，期之秋冬以竟其事，责之年岁以课其成，如《周官》日成、月要、岁会以综核之。

yú shì zhào zhū lù cáo shuài shī xíng yān

"于是诏诸路漕、帅施行焉。

dà dǐ nán dù hòu shuǐ tián zhī lì fù yú zhōng yuán gù shuǐ lì dà xīng

大抵南渡后水田之利，富于中原，故水利大兴。

ér zhū jí mò tián mù mín gēng zhě jiē réng sī zū jiù é měi shī zhī zhòng shū nà zhī jì gōng sī shì lì jiǒng shū

而诸籍没田募民耕者，皆仍私租旧额，每失之重，输纳之际，公私事例迥殊。

sī zū é zhòng ér nà qīng chéng diàn yóu kě

私租额重而纳轻，承佃犹可；

gōng zū é zhòng ér nà zhòng zé diàn bù kān mìng

公租额重而纳重，则佃不堪命。

zhōu xiàn xū lì yǔ cāng kù bǎi zhí shì zhī rén jiē de wèi qīn yú zhī dào yú gēng zhě yě

州县胥吏与仓库百执事之人，皆得为侵渔之道于耕者也。

jì shì jīn rén zhà hé zhà zhàn zhàn zé jūn xū hào fán hé zé suì bì zhòng dà guó yòng cháng kǔ bù jì yú shì yīn mín kǔ guān zū zhī zhòng mìng yǒu sī kuò mài guān tián yǐ gěi yòng

季世金人乍和乍战，战则军需浩繁，和则岁币重大，国用常苦不继，于是因民苦官租之重，命有司括卖官田以给用。

qí chū chí qí lì yì yǐ yòu zhī qí zhōng bù miǎn yú yì pèi cǐ guān tián zhī bì yě

其初弛其力役以诱之，其终不免于抑配，此官田之弊也。

jiā dìng yǐ hòu yòu yǒu suǒ wèi ān biān suǒ tián shōu qí zū yǐ zhù suì bì

嘉定以后，又有所谓安边所田，收其租以助岁币。

zhì qí jiāng wáng yòu xiàn mín míng tián mǎi qí xiàn wài suǒ yǒu wèi zhī gōng tián

至其将亡，又限民名田，买其限外所有，谓之公田。

chū yì yù shěng hé dí yǐ shū mín lì ér qí bì jí duō qí zū yóu zhòng

初议欲省和籴以纾民力，而其弊极多，其租尤重；

sòng wáng yí huàn yóu bù xī yě

宋亡，遗患犹不息也。

fán shuǐ tián guān tián zhī fǎ gōng tián jiàn yú shǐ zhě huì qí shǐ mò ér xī zài yú piān yǒu zú jiàn zhě yān

凡水田、官田之法，公田见于史者，汇其始末而悉载于篇，有足鉴者焉。

shào xīng yuán nián zhào xuān zhōu tài píng zhōu shǒu chén xiū wéi

绍兴元年，诏宣州、太平州守臣修圩。

èr nián yǐ xiū wéi qián mǐ jí dài mín zhòng liáng bìng yú xuān zhōu cháng píng yì cāng mǐ bō jiè

二年，以修圩钱米及贷民种粮，并于宣州常平、义仓米拨借。

sān nián dìng zhōu xiàn wéi tián zū é chōng jūn chǔ

三年，定州县圩田租额充军储。

jiàn kāng fǔ yǒng fēng wéi zū mǐ suì yǐ sān wàn dàn wèi é

建康府永丰圩租米，岁以三万石为额。

wéi sì zhì xiāng qù jiē wǔ liù shí lǐ yǒu tián jiǔ bǎi wǔ shí yú qǐng jìn suì kěn tián bù jí sān zhī yī

圩四至相去皆五六十里，有田九百五十余顷，近岁垦田不及三之一。

zhì shì shǐ lì é

至是，始立额。

wǔ nián jiāng dōng shuài chén li guāng yán míng yuè zhī jìng jiē yǒu bēi hú dà dǐ hú gāo yú tián tián yòu gāo yú jiāng hǎi

五年，江东帅臣李光言："明、越之境，皆有陂湖，大抵湖高于田，田又高于江、海。

hàn zé fàng hú shuǐ gài tián lào zé jué tián shuǐ rù hǎi gù wú shuǐ hàn zhī zāi

旱则放湖水溉田，涝则决田水入海，故无水旱之灾。

běn cháo qìng lì jiā yòu jiān shǐ yǒu dào hú wèi tián zhě qí jìn shén yán

本朝庆历、嘉祐间，始有盗湖为田者，其禁甚严。

zhèng hé yǐ lái chuàng wèi yìng fèng shǐ fèi hú wèi tián

政和以来，创为应奉，始废湖为田。

zì shì liǎng zhōu zhī mín suì bèi shuǐ hàn zhī huàn

自是两州之民，岁被水旱之患。

yú yáo shàng yú měi xiàn shōu zū bù guò shù qiān hú ér suǒ shī mín tián cháng fù dòng yǐ wàn jì

余姚、上虞每县收租不过数千斛，而所失民田常赋，动以万计。

mò ruò xiān ba liǎng yì hú tián

莫若先罢两邑湖田。

qí kuài jī zhī jiàn hú yín zhī guǎng dé hú xiāo shān zhī xiāng hú děng chù shàng duō wàng zhào cáo chén jǐn fèi zhī

"其会稽之鉴湖、鄞之广德湖、萧山之湘湖等处尚多，望诏漕臣尽废之。

qí jiāng dōng xi wéi tián sū xiù wéi tián lìng jiān sī shǒu lìng tiáo shàng

其江东、西圩田，苏、秀围田，令监司守令条上。

yú shì zhào zhū lù cáo chén yì zhī

"于是诏诸路漕臣议之。

qí hòu yì zhě suī chēng hé fèi jìng réng qí jiù

其后议者虽称合废，竟仍其旧。

chū wǔ dài mǎ shì yú tán zhōu dōng èr shí lǐ yīn zhū shān zhī quán zhù dī zhū shuǐ hào yuē guī táng gài tián wàn qǐng

初，五代马氏于潭州东二十里，因诸山之泉，筑堤潴水，号曰龟塘，溉田万顷。

qí hòu dī huài suì hàn mín jiē zǔ jī

其后堤坏，岁旱，民皆阻饥。

qī nián shǒu chén lǚ yí hào shǐ mù mín xiū fù yǐ guǎng gēng jià

七年，守臣吕颐浩始募民修复，以广耕稼。

shí liù nián zhī yuán zhōu zhāng chéng sì yán jiāng xī liáng tián duō zhàn shān gāng wàng wěi shǒu lìng jiǎng bēi táng guàn gài zhī lì

十六年，知袁州张成巳言："江西良田，多占山冈，望委守令讲陂塘灌溉之利。

qí hòu bǐ bù yuán wài láng li yǒng yán huái xi gāo yuán chù jiù yǒu bēi táng qǐng gěi qián mǐ yǐ shí xiū jùn

"其后比部员外郎李咏言，淮西高原处旧有陂塘，请给钱米，以时修浚。

zhī jiāng yīn jūn jiǎng jí zǔ yì qǐng jùn zhì běn jūn wǔ xiè gōu yǐ xiè shuǐ xiū fù héng hé zhī qú yǐ gài hàn

知江阴军蒋及祖亦请浚治本军五卸沟以泄水，修复横河支渠以溉旱。

nǎi bìng zhào zhū lù cháng píng sī xíng zhī měi jì yǐ shī xíng wén

乃并诏诸路常平司行之，每季以施行闻。

èr shí sān nián jiàn yì dài fū shǐ cái yán zhè xi mín tián zuì guǎng ér píng shí wú shén hài zhě tài hú zhī lì yě

二十三年，谏议大夫史才言："浙西、民田最广，而平时无甚害者，太湖之利也。

jìn nián bīn hú zhī de duō wèi bīng zú qīn jù lèi tǔ zēng gāo zhǎng dī mí wàng míng yuē bà tián

近年濒湖之地，多为兵卒侵据，累土增高，长堤弥望，名曰坝田。

hàn zé jù zhī yǐ gài ér mín tián bù zhān qí lì

旱则据之以溉，而民田不沾其利；

lào zé yuǎn jìn fàn làn bù dé rù hú ér mín tián jǐn méi

涝则远近泛滥，不得入湖，而民田尽没。

wàng jǐn fù tài hú jiù jì shǐ jūn mín gè ān tián chóu jūn lì

望尽复太湖旧迹，使军民各安，田畴均利。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

èr shí sì nián dà lǐ sì chéng zhōu huán yán lín ān píng jiāng hú xiù sì zhōu xià tián duō wèi jī shuǐ suǒ jìn

二十四年，大理寺丞周环言："临安、平江、湖、秀四州下田，多为积水所浸。

yuán xī shān zhū shuǐ bìng guī tài hú zì tài hú fēn èr pài dōng nán yī pài yóu sōng jiāng rù yú hǎi dōng běi yī pài yóu zhū pǔ zhù zhī jiāng

缘溪山诸水并归太湖，自太湖分二派：东南一派由松江入于海，东北一派由诸浦注之江。

qí sōng jiāng xiè shuǐ wéi bái máo yī pǔ zuì dà

其松江泄水，惟白茅一浦最大。

jīn ní shā yū sè yi jué pǔ gù dào bǐ shuǐ shì fēn pài liú chàng shí sì zhōu wú qióng zhī lì

今泥沙淤塞，宜决浦故道，俾水势分派流畅，实四州无穷之利。

zhào liǎng zhè cáo chén shì zhī

"诏两浙漕臣视之。

èr shí bā nián liǎng zhè zhuǎn yùn fù shǐ zhào zi sù zhī píng jiāng fǔ jiǎng càn yán tài hú zhě shù zhōu zhī jù jìn ér dú xiè yǐ sōng jiāng zhī yī chuān yi qí shì yǒu suǒ bù dǎi

二十八年，两浙转运副使赵子㴋、知平江府蒋璨言："太湖者，数州之巨浸，而独泄以松江之一川，宜其势有所不逮。

shì yǐ xī rén yú cháng shú zhī běi kāi èr shí sì pǔ shū ér dǎo zhī jiāng

是以昔人于常熟之北开二十四浦，疏而导之江；

yòu yú kūn shān zhī dōng kāi yī shí èr pǔ fēn ér nà zhī hǎi

又于昆山之东开一十二浦，分而纳之海。

sān shí liù pǔ hòu wèi cháo xī shā jī ér kāi jiāng zhī zú yì fèi yú shì mín tián yǒu yān mò zhī huàn

三十六浦后为潮汐沙积，而开江之卒亦废，于是民田有淹没之患。

tiān shèng jiān cáo chén zhāng lún cháng yú cháng shú kūn shān gè kāi zhòng pǔ

天圣间，漕臣张纶尝于常熟、昆山各开众浦；

jǐng yòu jiān jùn shǒu fàn zhòng yān yì qīn zhì hǎi pǔ jùn kāi wǔ hé

景祐间，郡守范仲淹亦亲至海浦，浚开五河；

zhèng hé jiān tí jǔ guān zhào lín fù cháng kāi jùn

政和间提举官赵霖复尝开浚。

jīn zhū pǔ yān sè yòu fēi qián bǐ jì yòng gōng sān bǎi sān shí yú wàn qián sān shí sān wàn yú mín mǐ shí wàn yú hú

今诸浦湮塞，又非前比，计用工三百三十余万，钱三十三万余缗，米十万余斛。

yú shì zhào jiān chá yù shǐ rèn gǔ fù shì zhī

"于是诏监察御史任古复视之。

jì ér gǔ zhì píng jiāng yán cháng shú wǔ pǔ tōng jiāng chéng biàn ruò yī suǒ qǐng yǐ wǔ qiān gōng yuè yú kě bì

既而古至平江言："常熟五浦通江诚便，若依所请，以五千功，月余可毕。

zhào yǐ jī shǎng kù qián píng jiāng fǔ shàng gōng mǐ rú shù gěi zhī

"诏以激赏库钱、平江府上供米如数给之。

èr shí jiǔ nián zi sù yòu yán fù lǎo chēng fú shān táng yǔ dīng jīng dì shì děng ruò bù jùn fú shān táng zé shuǐ bì dào zhù yú dīng jīng

二十九年，子㴋又言："父老称福山塘与丁泾地势等，若不浚福山塘，则水必倒注于丁泾。

nǎi mìng bìng jùn zhī

"乃命并浚之。

lóng xīng èr nián bā yuè zhào jiāng zhè shuǐ lì jiǔ bù jiǎng xiū shì jiā wéi tián yīn sāi liú shuǐ

隆兴二年八月，诏："江、浙水利，久不讲修，势家围田，堙塞流水。

zhū zhōu shǒu chén àn shì yǐ wén

诸州守臣按视以闻。

yú shì zhī hú zhōu zhèng zuò sù zhī xuān zhōu xǔ yǐn zhī xiù zhōu yáo xiàn zhī cháng zhōu liú táng jī bìng qǐ kāi wéi tián jùn gǎng dú

"于是知湖州郑作肃、知宣州许尹、知秀州姚宪、知常州刘唐稽并乞开围田，浚港渎。

zhào hú zhōu wěi zhū xià qīng xiù zhōu wěi céng qí píng jiāng fǔ wěi chén mí zuò cháng zhōu jiāng yīn jūn wěi yè qiān hēng xuān zhōu tài píng zhōu wěi chén shū cuò zhì

诏湖州委朱夏卿，秀州委曾愭，平江府委陈弥作，常州、江阴军委叶谦亨，宣州、太平州委沈枢措置。

jiǔ yuè xíng bù shì láng wú fèi yán zuó shǒu shào xīng cháng qǐng kāi jiàn hú fèi tián èr bǎi qī shí qǐng fù hú zhī jiù shuǐ wú fàn làn mín tián jiǔ qiān yú qǐng xī huò bèi shōu

九月，刑部侍郎吴芾言："昨守绍兴，尝请开鉴湖废田二百七十顷，复湖之旧，水无泛滥，民田九千余顷，悉获倍收。

jīn shàng yǒu dī tián èr wàn yú mǔ běn yì hú yě bǎi xìng jiāo diàn mǔ zhí cái liǎng sān mín

今尚有低田二万余亩，本亦湖也，百姓交佃，亩直才两三缗。

yù guān gěi qí bàn jǐn fèi qí tián qù qí zū

欲官给其半，尽废其田，去其租。

hù bù qǐng fú zhè dōng cháng píng sī tóng shào xīng fǔ shǒu chén shěn xì biāo qiān

"户部请符浙东常平司同绍兴府守臣审细标迁。

cóng zhī

从之。

qián dào èr nián sì yuè zhào cáo chén wáng yán kāi zhè xi shì jiā xīn wéi tián cǎo dàng hé dàng líng dàng jí bēi hú xī gǎng àn jì xuán zhù chéng qí wéi guǒ gēng zhòng zhě suǒ zhì shǒu lìng tóng gòng cuò zhì

乾道二年四月，诏漕臣王炎开浙西势家新围田，草荡、荷荡、菱荡及陂湖溪港岸际旋筑塍畦、围裹耕种者，所至守令同共措置。

yán jì kāi zhū wéi tián fán zū hù dài zhǔ jiā zhòng liáng zhài fù bìng zòu juān zhī

炎既开诸围田，凡租户贷主家种粮债负，并奏蠲之。

liù yuè zhī xiù zhōu sūn dà yá dài hái yán zhōu yǒu zhè hú diàn shān hú dāng hú chén hú zhī gǎng xiāng guàn xī běi kě rù yú jiāng dōng nán kě dá yú hǎi

六月，知秀州孙大雅代还，言："州有柘湖、淀山湖、当湖、陈湖，支港相贯，西北可入于江，东南可达于海。

páng hǎi nóng jiā zuò bà yǐ què jiǎn cháo suī lì jí yī fāng ér shuǐ huàn shí hài lín jùn

旁海农家作坝以却碱潮，虽利及一方，而水患实害邻郡；

shè shū dǎo zhī zé yòu hài jí páng hǎi zhī tián

设疏导之，则又害及旁海之田。

ruò yú zhū gǎng pǔ zhì zhá qǐ bì bù wéi kě yǐ xiè shuǐ ér hàn yì huò lì

若于诸港浦置闸启闭，不惟可以泄水，而旱亦获利。

rán gōng lì shāo dà yù lǜ dà xìng chū qián xià hù chū lì yú nóng xì xiū zhì zhī

然工力稍大，欲率大姓出钱，下户出力，于农隙修治之。

yú shì yǐ liǎng zhè zhuǎn yùn fù shǐ jiāng shēn yǔ shǒu chén shì zhī shēn xún yǔ xiù cháng zhōu píng jiāng fǔ jiāng yīn jūn tiáo shàng lì biàn

"于是以两浙转运副使姜诜与守臣视之，诜寻与秀常州、平江府、江阴军条上利便。

zhào xiù zhōu huá tíng xiàn zhāng jīng zhá bìng diàn shān dōng běi tōng bēi táng gǎng qiǎn chù sì jīn nián shí yī yuè xīng xiū

诏："秀州华亭县张泾闸并淀山东北通陂塘港浅处，俟今年十一月兴修；

jiāng yīn jūn cháng zhōu cài jīng zhá jí shēn gǎng míng nián chūn xīng xiū

江阴军、常州蔡泾闸及申港，明年春兴修；

lì gǎng sì xiū yì yī nián xīng xiū

利港俟休役一年兴修；

píng jiāng fǔ gū huǎn zhī

平江府姑缓之。

sān nián sān yuè shēn shǐ hái zòu kāi jùn bì gōng tōng xiè jī shuǐ jiǔ jìn mín tián lù chū chéng àn

"三年三月，诜使还，奏："开浚毕功，通泄积水，久浸民田露出塍岸。

chén yǐ yù mín chèn shí gēng zhòng

臣已谕民趁时耕种。

kǒng xià hù quē běn liáng tián fù huāng wàng lìng zhè xi cháng píng sī dài gěi zhòng liáng

恐下户阙本，良田复荒，望令浙西常平司贷给种粮。

yòu zòu cuò zhì tí dū jiān xiū děng guān zhī jiāng yīn jūn xú cáng děng jiǎn mó kān nián yǒu chà

"又奏措置、提督、监修等官知江阴军徐藏等减磨勘年有差。

sì nián yǐ péng zhōu shǒu chén liáng jiè xiū fù sān xiàn yī shí yú yàn guàn gài zhī lì jí yú lín bāng zhào jiè zhí mì gé lì lù zhuǎn yùn pàn guān

四年，以彭州守臣梁介修复三县一十余堰，灌溉之利及于邻邦，诏介直秘阁、利路转运判官。

qī nián wáng yán yán xìng yuán fǔ shān hé yàn shì chuán hàn xiāo cáo suǒ zuò

七年，王炎言："兴元府山河堰世传汉萧、曹所作。

běn cháo jiā yòu zhōng tí jǔ shǐ zhào shàng yàn fǎ huò jiàng chì shū kè shí yàn shàng

本朝嘉祐中，提举史炤上堰法，获降敕书刻石堰上。

shào xīng yǐ lái hù kǒu diāo shū yàn shì huāng fèi suì wěi zhī xìng yuán fǔ wú gǒng xiū fù fā zú wàn rén zhù yì

绍兴以来，户口凋疏，堰事荒废，遂委知兴元府吴拱修复，发卒万人助役。

xuān fǔ sī jí ān fǔ dū tǒng sī gòng yòng qián sān wàn yī qiān yú mín jǐn xiū liù yàn jùn dà xiǎo qú liù shí wǔ lǐ fán gài nán zhèng bāo chéng tián èr shí sān wàn sān qiān mǔ yǒu jī

宣抚司及安抚、都统司共用钱三万一千余缗，尽修六堰，浚大小渠六十五里，凡溉南郑、褒城田二十三万三千亩有奇。

zhào jiǎng yù gǒng

"诏奖谕拱。

bā nián hù bù shì láng jiān shū mì dōu chéng zhǐ yè héng yán fèng zhào hé shí níng guó fǔ tài píng zhōu wéi àn nèi níng guó fǔ huì mín huà chéng jiù wéi sì shí yú lǐ xīn zhù jiǔ lǐ yú

八年，户部侍郎兼枢密都承旨叶衡言："奉诏核实宁国府、太平州圩岸，内宁国府惠民、化城旧圩四十余里，新筑九里余；

tài píng zhōu huáng chí zhèn fú dìng wéi zhōu sì shí yú lǐ tíng fú děng wǔ shí sì wéi zhōu yī bǎi wǔ shí yú lǐ bāo wéi zhū wéi zài nèi wú hú xiàn wéi zhōu èr bǎi jiǔ shí yú lǐ tōng dāng tú wéi gòng sì bǎi bā shí yú lǐ

太平州黄池镇福定圩周四十余里，庭福等五十四圩周一百五十余里，包围诸圩在内，芜湖县圩周二百九十余里，通当涂圩共四百八十余里。

bìng gāo guǎng jiān zhì bīn shuǐ yī àn zhòng zhí yú liǔ zú hàn fēng tāo xún zhī nóng mín shí wèi yǒng lì

并高广坚致，濒水一岸种植榆柳，足捍风涛，询之农民，实为永利。

yú shì zhào jiǎng yù pàn níng guó fǔ wèi wáng kǎi lüè yuē dà jiāng zhī ruán qí de guǎng mào shǐ shuǐ zhī xù xiè bù bìng ér jiē wèi gāo yú zhě wéi zhī wèi lì yě

"于是诏奖谕判宁国府魏王恺，略曰："大江之堧，其地广袤，使水之蓄泄不病而皆为膏腴者，圩之为利也。

rán shuǐ tǔ dòu niè cóng xī shàn huài

然水土斗啮，从昔善坏。

qīng yù xiū jià zhèng jù fáng yì rán yǒu huái qín zhǐ shēn yòng tàn jiā

卿聿修稼政，巨防屹然，有怀勤止，深用叹嘉。

jiǔ nián bā yuè chén liáo yán jiāng xī lián nián huāng hàn bù néng yù xìng shuǐ lì wèi zhī bèi

"九年八月，臣僚言江西连年荒旱，不能预兴水利为之备。

yú shì nǎi jiàng zhào yuē zhèn wéi hàn gān shuǐ yì zhī zāi yáo tāng shèng shí yǒu bù néng miǎn

于是乃降诏曰："朕惟旱干、水溢之灾，尧、汤盛时，有不能免。

mín wèi gào bìng zhě bèi xiān jù yě

民未告病者，备先具也。

yù zhāng zhū jùn xiàn dàn qiān mò jìn shuǐ zhě miáo xiù ér shí

豫章诸郡县，但阡陌近水者，苗秀而实；

gāo yǎng zhī de yǔ bù shí zhì miáo zhé jiù gǎo

高仰之地，雨不时至，苗辄就槁。

yì shuǐ lì bù xiū shī suǒ yǐ wéi hàn bèi hu

意水利不修，失所以为旱备乎？

táng wéi dān wèi jiāng xī guān chá shǐ zhì bēi táng wǔ bǎi jiǔ shí bā suǒ guàn tián wàn èr qiān qǐng

唐韦丹为江西观察使，治陂塘五百九十八所，灌田万二千顷。

cǐ tè shī zhī yī dào qí lì rú cǐ shěn tiān xià zhì guǎng yě

此特施之一道，其利如此，矧天下至广也。

nóng wéi shēng zhī běn yě quán liú guàn gài suǒ yǐ yù wǔ gǔ yě

农为生之本也，泉流灌溉，所以毓五谷也。

jīn zhū dào míng shān chuān yuán shén zhòng mín wèi zhī qí lì

今诸道名山，川原甚众，民未知其利。

rán zé tōng gōu dú zhū bēi zé jiān sī shǒu lìng gù fēi qí zhí yú

然则通沟渎，潴陂泽，监司、守令，顾非其职欤？

qí wèi zhèn xiāng qiū líng yuán xí zhī yi miǎn nóng sāng jǐn dì lì píng yáo xíng shuǐ wù shǐ shī shí

其为朕相丘陵原隰之宜，勉农桑，尽地利，平繇行水，勿使失时。

suī yǒu fēng xiōng ér lì tián zhě bù zhì gǒng shǒu shòu bì yì tiān rén xiāng yīn zhī lǐ yě

虽有丰凶，而力田者不至拱手受弊，亦天人相因之理也。

zhèn jiāng jí qín duò ér yù shǎng fá yān

朕将即勤惰而寓赏罚焉。

chún xī èr nián liǎng zhè zhuǎn yùn pàn guān chén xiàn yán zuó fèng zhào biàn zǒu píng jiāng fǔ cháng zhōu jiāng yīn jūn yù mín bìng lì kāi jùn lì gǎng zhū chǔ bìng yǐ bì gōng

淳熙二年，两浙转运判官陈岘言："昨奉诏遍走平江府、常州、江阴军，谕民并力开浚利港诸处，并已毕功。

shǐ yù guān gěi qián mǐ suì bù xià shù wàn jīn jiē bǎi xìng xiāng shuài xiào lì ér chéng

始欲官给钱米，岁不下数万，今皆百姓相率效力而成。

zhào cháng shú zhī xiàn liú yǐng tè zēng yī zhì yú lùn shǎng yǒu chà

"诏常熟知县刘颖特增一秩，余论赏有差。

sān nián cì huáng zǐ pàn míng zhōu wèi wáng kǎi zhào yuē bēi hú chuān zé zhī lì huò tōng huò sāi cún hū qí rén

三年，赐皇子判明州魏王恺诏曰："陂湖川泽之利，或通或塞，存乎其人。

sì míng wèi zhōu shí zhì yín yín zhī xiāng dōng xī fán shí sì ér qián hú zhī shuǐ shí gài qí dōng zhī qī

四明为州实治鄞，鄞之乡东西凡十四，而钱湖之水实溉其东之七。

lì duò bù qián fēng tǎn wú yì lì shī qí jiù nóng rén bìng yān

吏惰不虔，葑菼芜翳，利失其旧，农人病焉。

qīng lín shì bāng nǎi néng jiǎng qiú lì biàn ér jùn zhì zhī suì shǐ bìng hú qī xiāng zhī tián wú yì shí hàn gān zhī huàn qí wèi zé qǐ qiǎn zāi

卿临是邦，乃能讲求利便而浚治之，遂使并湖七乡之田，无异时旱干之患，其为泽岂浅哉。

yǎn zòu chè wén bù wàng jiā tàn

剡奏彻闻，不忘嘉叹。

shí nián dà lǐ sì chéng zhāng yì yán bēi zé hú táng shuǐ zé zī zhī zhū xiè hàn zé zī zhī guàn gài

十年，大理寺丞张抑言："陂泽湖塘，水则资之潴泄，旱则资之灌溉。

jìn zhě zhè xi háo zōng měi yù hàn suì zhàn hú wèi tián zhù wèi zhǎng dī zhōng zhí yú liǔ wài hàn jiāo lú yú shì jiù wèi tián zhě shǐ gé shuǐ zhī chū rù

近者浙西豪宗，每遇旱岁，占湖为田，筑为长堤，中植榆柳，外捍茭芦，于是旧为田者，始隔水之出入。

sū hú cháng xiù xī yǒu shuǐ huàn jīn duō hàn zāi gài chū yú cǐ

苏、湖、常、秀昔有水患，今多旱灾，盖出于此。

qǐ zé xiàn lìng wú gěi jù wèi jǐng bǔ jiān sī jué chá

乞责县令毋给据，尉警捕，监司觉察。

yǒu wéi guǒ zhě yǐ wéi zhì lùn

有围裹者，以违制论；

gěi jù yǔ shī chá zhě bìng zuò zhī

给据与失察者，并坐之。

jì ér cáo chén qián chōng zhī qǐng měi wéi lì shí yǐ shi zhī gòng yī qiān sì bǎi bā shí jiǔ suǒ lìng zhū jùn zūn shǒu yān

"既而漕臣钱冲之请每围立石以识之，共一千四百八十九所，令诸郡遵守焉。

shào xī èr nián zhào shǒu lìng dào rèn bàn nián hòu jù shuǐ yuán yān sè hé kāi xiū chǔ yǐ wén

绍熙二年，诏守令到任半年后，具水源湮塞合开修处以闻；

rèn mǎn rì yǐ xīng xiū shuǐ lì tú jìn zé qí láo xiào zhe míng zhě shǎng zhī

任满日，以兴修水利图进，择其劳效著明者赏之。

qìng yuán èr nián hù bù shàng shū yuán shuō you děng yán zhè xi wéi tián xiāng wàng jiē qiān bǎi mǔ bēi táng lóu dú xī wèi tián chóu yǒu shuǐ zé wú dì kě zhū yǒu hàn zé wú shuǐ kě hù

庆元二年，户部尚书袁说友等言："浙西围田相望，皆千百亩，陂塘溇渎，悉为田畴，有水则无地可潴，有旱则无水可戽。

bù yán jìn zhī hòu jiāng yì shén wú fù rěn suì yǐ

不严禁之，后将益甚，无复稔岁矣。

jiā tài yuán nián yǐ dà lǐ sī zhí liú yòu xián zōng zhèng sì zhǔ bù li chéng cuò zhì zì chún xī shí yī nián lì shí zhī hòu fán guān mín wéi guǒ zhě jǐn kāi zhī

"嘉泰元年，以大理司直留佑贤、宗正寺主簿李澄措置，自淳熙十一年立石之后，凡官民围裹者尽开之。

yòu lìng zhī xiàn bìng yǐ diǎn jiǎn wéi tián shì rù xián měi suì sān sì yuè tóng wèi diǎn jiǎn yǒu wú jiān mín wéi guǒ zhuàng shàng yú zhōu zhōu wén yú cháo

又令知县并以"点检围田事"入衔，每岁三四月，同尉点检有无奸民围裹状，上于州，州闻于朝。

sān nián qiǎn guān shěn shì jí wěi tái jiàn chá zhī

三年遣官审视，及委台谏察之。

èr nián èr yuè yòu xián chéng shǐ hái zòu zhuī huǐ lín ān píng jiāng jiā xīng hú cháng kāi jué hù yuán gěi diàn jù

二年二月，佑贤、澄使还，奏追毁临安、平江、嘉兴，湖、常开掘户元给佃据。

sān yuè yòu zhèng yán shī kāng nián yán jìn shǔ guì qī bù tǐ jiǔ zhòng ài mín zhī xīn zhǐ wèi yī jiā yíng sī zhī jì gōng rán tóu dié yǐ jū chéng fǎ qǐ jiè chì zì jīn yǒu chén zhuàng zhě zhǐ míng zòu hé bì fá wú shè

三月，右正言施康年言："近属贵戚不体九重爱民之心，止为一家营私之计，公然投牒以沮成法，乞戒饬：自今有陈状者，指名奏劾，必罚无赦。

kāi xǐ èr nián yǐ huái nóng liú yí wú tián kě gēng zhào liǎng zhè zhōu xiàn yǐ kāi wéi tián xǔ yuán zhǔ fù wéi zhuān zhào huái nóng zū zhǒng

开禧二年，以淮农流移，无田可耕，诏两浙州县已开围田，许元主复围，专召淮农租种。

jiā dìng sān nián chén liáo yán qiè wén háo mín jù shì bìng yuán wèi jiān jiā bèi wéi guǒ yòu yǐng shè bāo zhàn shuǐ dàng yǒu fáng nóng mín guàn gài

嘉定三年，臣僚言："窃闻豪民巨室并缘为奸，加倍围裹，又影射包占水荡，有妨农民灌溉。

yú shì fù zhào zhè xi tí jǔ sī sì nóng xì kāi jué

"于是复诏浙西提举司俟农隙开掘。

qī nián fù lín ān fǔ xī hú jiù jiè jǐn juān suì zēng zū qián

七年，复临安府西湖旧界，尽蠲岁增租钱。

shí qī nián chén liáo yán yuè zhī jiàn hú gài tián jǐ bàn huì jī xīng huà zhī mù lán bēi mín tián wàn qǐng suì yǐn qí zé

十七年，臣僚言："越之鉴湖，溉田几半会稽，兴化之木兰陂，民田万顷，岁饮其泽。

jīn guān háo qīn zhàn tián yū yì xiá

今官豪侵占，填淤益狭。

yi jiè yǒu sī měi suì xǐng shì hòu qí zhū xù qù qí yōng dǐ wú róng qīn zhàn yǐ fáng guàn gài

宜戒有司每岁省视，厚其潴蓄，去其壅底，毋容侵占，以妨灌溉。

jiē cì dì xíng zhī

"皆次第行之。

bǎo qìng yuán nián yǐ yòu jiàn yì dài fū zhū duān cháng zòu chú jiā tài jiān yǐ kāi zhè xi wéi tián zū qián gài shuì é shàng cún zhōu xiàn pò mín bái nà gù yě

宝庆元年，以右谏议大夫朱端常奏，除嘉泰间已开浙西围田租钱，盖税额尚存，州县迫民白纳故也。

bǎo yòu yuán nián shǐ guǎn jiào kān huáng guó miàn duì wéi tián zì chún xī shí yī nián shi shí zhě dāng cún zhī fù wéi zhě hé quán qí lì hài qīng zhòng ér wèi zhī cún huǐ qí zū huò guī zǒng suǒ huò lì ān biān suǒ huò fēn lì zhū jùn

宝祐元年，史馆校勘黄国面对："围田自淳熙十一年识石者当存之，复围者合权其利害轻重而为之存毁，其租或归总所，或隶安边所，或分隶诸郡。

shàng yuē ān biān suǒ tián jìn yǐ bō guī běn suǒ

"上曰："安边所田，近已拨归本所。

guó yòu zòu zì dīng wèi yǐ lái chuàng wéi zhī tián shǐ yīn diàn sī xiàn cǎo dàng rèn shì zhě yù yīn yǐ wéi gōng fán hàn gān chù xī wéi zhī lì shǎo hài duō yi kāi jué yǐ tōng shuǐ dào

"国又奏："自丁未已来创围之田，始因殿司献草荡，任事者欲因以为功，凡旱干处悉围之，利少害多，宜开掘以通水道。

shàng rán zhī

"上然之。

xián chún shí nián yǐ jiāng dōng shuǐ shāng chú jiǔ nián wéi tián zū jiǎn sì fēn

咸淳十年，以江东水伤，除九年圩田租，减四分。

shào xīng èr shí qī nián zhào zi sù fèng zhào cuò zhì zhèn jiāng fǔ shā tián yù qīng lì zū kè lìng jiàn diàn zhě jiù gēng

绍兴二十七年，赵子㴋奉诏措置镇江府沙田，欲轻立租课，令见佃者就耕；

rú shì jiā zhàn lìn zhuī rì qián suǒ shōu zū lì

如势家占吝，追日前所收租利。

zhào sù jū qí tián cuò zhì juān qí mào diàn zhī zū

诏速拘其田措置，蠲其冒佃之租。

èr shí bā nián zhēng yuè zhào hù bù yuán wài láng mò méng tóng zhè xi jiāng dōng huái nán cáo chén zhào zi sù shān gēn sūn jìn shì zhū lù shā tián lú chǎng

二十八年正月，诏户部员外郎莫蒙同浙西、江东、淮南漕臣赵子㴋、邓根、孙荩视诸路沙田、芦场。

xiān shì yán zhě wèi jiāng huái jiān shā tián lú chǎng wéi rén mào zhàn suì shī guān kè zhì duō gù yǐ mìng méng děng

先是，言者谓江、淮间沙田、芦场为人冒占，岁失官课至多，故以命蒙等。

jì ér diàn zhōng shì yù shǐ yè yì wèn yán fèng xíng zhě bù xù bǎi xìng míng wéi jīng liàng shí bī xiàn guān àn tú yuē niǔ wéi wu zēng shù yǐ xī jìn yòng

既而殿中侍御史叶义问言："奉行者不恤百姓，名为经量，实逼县官按图约纽，惟务增数，以希进用。

yǒu lì zhī jiā chū wú jiā sǔn pín mín xià hù yǐ shòu qí hài

有力之家初无加损，贫民下户已受其害。

yīn xiǎo lì rǎo zhī bì zhì táo yí zuò shī shuì é

因小利扰之，必致逃移，坐失税额。

yīn jí lùn zhī

"因极论之。

èr yuè zhào shā tián lú chǎng zhǐ wèi shì jiā guǐ míng mào zhàn qí sān děng yǐ xià hù wù lì gēn kuò

二月，诏："沙田、芦场止为势家诡名冒占，其三等以下户勿例根括。

liù yuè yǐ sūn jìn cuò zhì shā tián miè liè ba zhī

"六月，以孙荩措置沙田灭裂，罢之。

zhào zhè xī jiāng dōng shā tián lú chǎng guān hù shí qǐng mín hù èr shí qǐng yǐ shàng bìng zēng zū yú rú jiù

诏："浙西江东沙田、芦场，官户十顷、民户二十顷以上并增租，余如旧。

zhì tí lǐng guān tián suǒ zhǎng zhī bù lì hù bù

置提领官田所掌之，不隶户部。

èr shí jiǔ nián yǐ mò méng jīng liáng shā tián lú chǎng shī shí zé jiān ráo zhōu jǐng dé zhèn shuì suì zhào jǐn ba suǒ zēng zū

"二十九年，以莫蒙经量沙田、芦场失实，责监饶州景德镇税，遂诏尽罢所增租。

sān shí èr nián jiǔ yuè zhào zi sù yán zhè xi jiāng dōng huái dōng shā tián wǎng nián jīng liàng yǒu bù jìn bù shí chù wéi rén hù bāo zhàn

三十二年九月，赵子㴋言："浙西、江东、淮东沙田，往年经量，有不尽不实处，为人户包占。

qī yǐ jīn dōng zì chén gěi wèi jǐ yè yǔ miǎn zū shuì zhī bàn

期以今冬自陈，给为己业，与免租税之半；

guò qī xǔ rén gào yǐ quán hù suǒ zū tián shǎng zhī

过期许人告，以全户所租田赏之。

qí lú chǎng liàng lì qīng zū

其芦场量力轻租。

zhào yǐ féng fāng cuò zhì

"诏以冯方措置。

shí yǒu yī yuè fāng zī shū lùn shā tián

十有一月，方滋疏论沙田。

shàng wèn shā tián huò yǐ wéi kě qǔ huò yǐ wéi kě juān

上问："沙田或以为可取，或以为可捐。

chén kāng bó děng zòu jūn zǐ xiǎo rén gè cóng qí lèi

"陈康伯等奏："君子小人，各从其类。

xiǎo rén lè yú shēng shì bù xī wèi guó liǎn yuàn

小人乐于生事，不惜为国敛怨；

jūn zǐ wu cún dà tǐ wéi kǒng yǒu shāng rén zhèng suǒ yǐ bù tóng

君子务存大体，唯恐有伤仁政，所以不同。

shàng rán zhī mìng zhǐ qián zhào wù xíng

"上然之，命止前诏勿行。

qián dào yuán nián chén liáo yán zhè xi huái dōng jiāng dōng lù shā tián lú chǎng qǐng mǔ hào hàn yi lì zū shuì bǔ zhù jūn shí

乾道元年，臣僚言："浙西、淮东、江东路沙田芦场，顷亩浩瀚，宜立租税，补助军食。

zhào fù lìng liáng jùn yàn yǔ zhāng jīn děng cuò zhì

"诏复令梁俊彦与张津等措置。

èr nián fǔ chén zòu jùn yàn suǒ shàng shā tián lú chǎng zhī shuì huò shí qǔ qí yī huò qǔ qí èr huò qǔ qí sān jiē bù fēn zhǔ kè

二年，辅臣奏："俊彦所上沙田、芦场之税，或十取其一，或取其二，或取其三，皆不分主客。

cháo tíng yí zhī

"朝廷疑之。

liù nián yǐ jùn yàn suǒ kuò shā tián lú chǎng èr bǎi bā shí yú wàn mǔ qí jiān huò yǐ chōng jǐ yè qǐ shuì bù yī jí bāo zhàn wèi qǐ zū zhě qǐ bìng gū mài lì zū

六年，以俊彦所括沙田、芦场二百八十余万亩，其间或已充己业，起税不一，及包占未起租者，乞并估卖、立租。

zhào cài guāng liáng jùn yàn xíng zài zhì sī cuò zhì

诏蔡洸、梁俊彦行在置司措置。

bā nián qī yuè zhào tí lǐng guān tián suǒ suǒ cuī sān lù shā tián lú chǎng zū qián bìng guī hù bù

八年七月，诏提领官田所所催三路沙田、芦场租钱并归户部。

shí yuè qiǎn guān shí jiāng huái shā tián lú chǎng qǐng mǔ xī zhuī zhèng zhī

十月，遣官实江、淮沙田、芦场顷亩，悉追正之。

jiàn yán yuán nián jí cài jīng wáng fǔ děng zhuāng yǐ wéi guān tián zhào jiàn diàn zhě jiù gēng suì jiǎn zū èr fēn

建炎元年，籍蔡京、王黼等庄以为官田，诏见佃者就耕，岁减租二分。

sān nián fán tiān xià guān tián lìng mín yī xiāng lì zì chén shū zū

三年，凡天下官田，令民依乡例自陈输租。

shào xīng yuán nián yǐ jūn xìng yòng dù bù zú zhào jǐn zhōu zhū lù guān tián

绍兴元年，以军兴用度不足，诏尽鬻诸路官田。

wǔ nián zhào zhū guān tián bǐ lín tián zū zhào rén qǐng mǎi diàn rén yuàn mǎi zhě tīng diàn jí sān shí nián yǐ shàng zhě jiǎn jià shí zhī èr

五年，诏诸官田比邻田租，召人请买，佃人愿买者听，佃及三十年以上者减价十之二。

liù nián zhào zhū lù zǒng lǐng yù mín tóu mǎi hù jué méi guān jí jiāng zhǎng shā tián hǎi tuì ní tián

六年，诏诸路总领谕民投买户绝、没官、及江涨沙田、海退泥田。

qī nián yǐ zéi tú tián shè jí táo tián chōng guān zhuāng qí méi guān tián yī jiù chū mài

七年，以贼徒田舍及逃田充官庄，其没官田依旧出卖。

èr shí nián fán méi guān tián chéng kōng tián hù jué fáng láng jí tián bìng bō lì cháng píng sī

二十年，凡没官田、城空田、户绝房廊及田，并拨隶常平司；

zhuǎn yùn tí xíng chá yán sī mò rù tián yì rú zhī

转运、提刑、茶盐司没入田亦如之。

èr shí yī nián yǐ dà lǐ sì zhǔ bù dīng zhòng jīng yán fán xué tián wèi shì jiā qīn diàn zhě mìng tí xué guān jué chá

二十一年，以大理寺主簿丁仲京言，凡学田为势家侵佃者，命提学官觉察。

yòu mìng bō sēng sì cháng zhù jué chǎn yǐ shàn xué

又命拨僧寺常住绝产以赡学。

hù bù yì bìng bō wú chì é ān yuàn tián zhào kě

户部议并拨无敕额庵院田，诏可。

chū mǐn yǐ fú jiàn bā jùn zhī tián fēn sān děng gāo yú zhě gěi sēng sì dào yuàn zhōng xià zhě gěi tǔ zhù liú yù

初，闽以福建八郡之田分三等：膏腴者给僧寺、道院，中下者给土著流寓。

zì liú kuí wèi fú zhōu shǐ mào yì qǔ zī

自刘夔为福州，始贸易取赀。

dài zhāng shǒu shuài mǐn shào xīng èr nián qiū

迨张守帅闽，绍兴二年秋。

shàng yǐ yǐ fǔ xún diāo zhài cún shàng děng sì shí yú shā yǐ dài gāo sēng yú xī lìng mín qǐng mǎi suì rù qī bā wàn mín yǐ zhù jūn yī yú kuān bǎi xìng zá kē mín jiē biàn zhī

上倚以拊循凋瘵，存上等四十余刹以待高僧，余悉令民请买，岁入七、八万缗以助军衣，余宽百姓杂科，民皆便之。

èr shí liù nián yǐ zhū lù mài guān tián qián qī fēn shàng gòng sān fēn chōng cháng píng sī dí běn

二十六年，以诸路卖官田钱七分上供，三分充常平司籴本。

chū jǐn yù guān tián yì zhě kǒng diàn rén shī yè wèi mài zhě shī zū

初，尽鬻官田，议者恐佃人失业，未卖者失租。

shì yù shǐ yè yì wèn yán jīn jǐn zhōu qí tián lì wèi zhèng shuì tián jì guī mín shuì yòu guī guān bù dú jué qī yǐn zhī bì yòu kě jūn lì yì zhī fǎ

侍御史叶义问言："今尽鬻其田，立为正税，田既归民，税又归官，不独绝欺隐之弊，又可均力役之法。

zhè dōng xíng yù shǐ zhě shào dà shòu yì qǐ chéng mǎi guān tián zhě miǎn wù lì sān nián zhì shí nián

"浙东刑狱使者邵大受亦乞承买官田者免物力三年至十年。

yī qiān guàn yǐ xià miǎn sān nián yī qiān guàn yǐ shàng wǔ nián wǔ qiān guàn yǐ shàng shí nián

一千贯以下免三年，一千贯以上五年，五千贯以上十年。

yú shì zhào suǒ zài cháng píng méi guān hù jué tián yǐ diàn wèi diàn yǐ tiān zū wèi tiān zū bìng jū mài

于是诏所在常平没官、户绝田，已佃未佃、已添租未添租，并拘卖。

èr shí jiǔ nián chū liǎng zhè zhuǎn yùn sī guān zhuāng tián sì wàn èr qiān yú mǔ suì shōu dào mài děng sì wàn bā qiān yú hú

二十九年，初，两浙转运司官庄田四万二千余亩，岁收稻、麦等四万八千余斛；

yíng tián jiǔ shí èr wàn liù qiān yú mǔ suì shōu dào mài zá dòu děng shí liù wàn qī qiān yú hú chōng xíng zài mǎ liào jí dí qián

营田九十二万六千余亩，岁收稻、麦、杂豆等十六万七千余斛，充行在马料及籴钱。

sì yuè zhào lìng chū mài

四月，诏令出卖。

qī yuè zhào zhū lù tí jǔ cháng píng guān dū chá qī bì shēn yán shǎng fá

七月，诏诸路提举常平官督察欺弊，申严赏罚。

fēn shuǐ lìng zhāng shēng zuǒ yí xīng lìng chén chuò sì yǐ mài tián jī wéi gè biǎn zhì bà rèn

分水令张升佐、宜兴令陈〈辶巳〉以卖田稽违，各贬秩罢任。

jiǔ yuè zhè dōng tí jǔ cháng píng dōu jié yǐ mài tián zuì duō zēng yī zhì

九月，浙东提举常平都絜以卖田最多，增一秩。

sān shí nián zhào chéng mǎi huāng tián zhě miǎn sān nián zū

三十年，诏承买荒田者免三年租。

qián dào èr nián hù bù shì láng céng huái yán jiāng xī lù yíng tián sì qiān yú qǐng yǐ diàn yī qiān jiǔ bǎi yú qǐng zū qián wǔ wàn wǔ bǎi yú guàn ruò chū mài kě de liù wàn qī qiān yú guàn

乾道二年，户部侍郎曾怀言："江西路营田四千余顷，已佃一千九百余顷，租钱五万五百余贯，若出卖，可得六万七千余贯；

jí liǎng zhè zhuǎn yùn sī suǒ kuò yǐ diàn jiǔ shí yú wàn mǔ hé ér yán zhī wéi shù hào hàn

及两浙转运司所括已佃九十余万亩，合而言之，为数浩瀚。

jīn yù zūn yuán zhào jiàn diàn yuàn mǎi zhě jiǎn jià èr fēn

今欲遵元诏，见佃愿买者减价二分。

zhào céng huái děng tí lǐng chū mài qí qián shū zuǒ cáng nán kù bié zhù zhī

"诏曾怀等提领出卖，其钱输左藏南库别贮之。

sì nián sì yuè jiāng dōng lù yíng tián yì lìng jiàn diàn zhě jiǎn jià chéng mǎi qī yǐ sān yuè mài jué bā yuè zhù mài

四年四月，江东路营田亦令见佃者减价承买，期以三月卖绝，八月住卖；

zhū lù wèi mài yíng tián zhuǎn yùn sī shōu zū

诸路未卖营田，转运司收租。

qī nián tí jǔ zhè xi cháng píng li jié qǐ yǐ jiàn guǎn yíng tián bō guī běn sī tóng cháng píng tián lì guǎn zhuāng

七年，提举浙西常平李结乞以见管营田拨归本司，同常平田立管庄。

liáng kè jiā yì zòu hù bù mài yíng tián lǜ wèi yǒu lì zhě xià jià qǔ zhī shuì rù shèn wēi bù rú zhì guān zhuāng suì kě de wǔ shí wàn hú

梁克家亦奏："户部卖营田，率为有力者下价取之，税入甚微，不如置官庄，岁可得五十万斛。

bā nián yǐ dà lǐ sì zhǔ bù xuē jì xuān yú huáng gāng má chéng lì guān zhuāng èr shí èr suǒ

"八年，以大理寺主簿薛季宣于黄冈、麻城立官庄二十二所。

jiǔ nián yǐ sī nóng sì chéng yè zhù děng chū mài zhè dōng xi lù zhū guān tián yǐ dēng wén jiǎn yuàn zhāng xiào bēn děng chū mài jiāng dōng xi lù zhū guān tián yǐ láng guān xuē yuán dǐng jū cuī jiāng zhè mǐn guǎng mài guān tián qián sì bǎi yú wàn mín

九年，以司农寺丞叶翥等出卖浙东、西路诸官田，以登闻检院张孝贲等出卖江东、西路诸官田，以郎官薛元鼎拘催江、浙、闽、广卖官田钱四百余万缗。

chún xī yuán nián chén liáo yán chū mài guān tián èr nián zhī jiān sān xǐng hù bù kùn yú wén yí jiān sī zhōu jùn pí yú chū mài

淳熙元年，臣僚言："出卖官田，二年之间，三省、户部困于文移，监司、州郡疲于出卖。

shàng xià dū zé bù wéi bù zhì shǐ xiàn yī jì jì xiàn yī nián yǐ mài zhě cái shí sān yǐ shū zhě cái shí èr

上下督责，不为不至，始限一季，继限一年，已卖者才十三，已输者才十二。

gài mài chǎn zhī jiā wú fēi dà xìng

盖卖产之家，无非大姓。

gū jià zhī chū yǐ shàng sè zhī chǎn qīng lì jià guàn jiē bǎng zhī hòu shuài xiān tóu zhuàng

估价之初，以上色之产，轻立价贯，揭榜之后，率先投状；

ruò zhōng xià zhī chǎn wú rén zhǔ yì suǒ lì zhī jià qīng zhòng bù jūn

若中下之产，无人属意，所立之价，轻重不均。

mò ruò qiě lìng yuán diàn zhī jiā zhe yè shū zū shù yóu kě de shù shí wàn hú

莫若且令元佃之家著业输租，数犹可得数十万斛。

cóng zhī

朝廷采纳了他的建议。

liù nián zhào zhū lù zhuǎn yùn cháng píng sī fán méi guān tián yíng tián shā tián shā dàng zhī lèi fù kuò shù mài zhī

六年，诏诸路转运、常平司，凡没官田、营田、沙田、沙荡之类，复括数卖之。

shào xī sì nián yǐ chén liáo yán zhù mài

绍熙四年，以臣僚言住卖。

qìng yuán yuán nián bā yuè jiāng dōng zhuǎn yùn tí jǔ sī yǐ shào xī sì nián zhù mài yǐ hòu xù méi guān tián yī xiāng jià fù zhào rén chéng mǎi yǐ qí qián chōng cháng píng dí běn

庆元元年八月，江东转运提举司以绍熙四年住卖以后续没官田，依乡价复召人承买，以其钱充常平籴本。

shí yǒu yī yuè yú duān lǐ zhèng qiáo yán fú jiàn de xiá rén chóu wú yǐ shàn yǎng shēng zǐ duō bù jǔ

十有一月，余端礼、郑侨言，福建地狭人稠，无以赡养，生子多不举。

fú jiàn tí jǔ sòng zhī ruì qǐ miǎn zhōu jiàn jiàn tīng shào méi guān tián shōu qí zū zhù mín jǔ zǐ zhī fèi zhào cóng zhī

福建提举宋之瑞乞免鬻建、剑、汀、邵没官田，收其租助民举子之费，诏从之。

sì nián zhào zhū lù zhào mài bù xíng tián fù shí jiǎn jià qí shā lì bù kě xīn chù chú zhī

四年，诏诸路召卖不行田，复实减价，其沙砾不可新处除之。

kāi xī sān nián hán tuō zhòu jì zhū jīn rén jiǎng jiě

开熙三年，韩侂胄既诛，金人讲解。

míng nián yòng tíng chén yán zhì ān biān suǒ fán tuō zhòu yǔ qí tā quán xìng mò rù zhī tián jí wéi tián hú tián zhī zài guān zhě jiē lì yān

明年，用廷臣言，置安边所，凡侂胄与其他权幸没入之田，及围田、湖田之在官者皆隶焉。

shū mǐ qī shí èr wàn èr qiān qī bǎi hú yǒu jī qián yī bǎi sān shí yī wàn wǔ qiān mín yǒu jī jiè yǐ gěi xíng rén jīn zēng zhī fèi

输米七十二万二千七百斛有奇，钱一百三十一万五千缗有奇，借以给行人金、缯之费。

dài yǔ běi fāng jué hǎo jūn xū biān yòng měi yú cǐ qǔ zhī

迨与北方绝好，军需边用每于此取之。

jǐng dìng sì nián diàn zhōng shì yù shǐ chén yáo dào yòu zhèng yán cáo xiào qìng jiān chá yù shǐ yú lǜ zhāng xī yán děng yán lǐn bīng hé dí zào chǔ zhī bì qǐ yī zǔ zōng xiàn tián yì zì liǎng zhè jiāng dōng xī guān mín hù yú xiàn zhī tián chōu sān fēn zhī yī mǎi chōng gōng tián

景定四年，殿中侍御史陈尧道、右正言曹孝庆、监察御史虞虑张晞颜等言廪兵、和籴、造楮之弊，"乞依祖宗限田议，自两浙、江东西官民户逾限之田，抽三分之一买充公田。

dé yī qiān wàn mǔ zhī tián zé suì yǒu liù qī bǎi wàn hú zhī rù kě yǐ xiǎng jūn kě yǐ miǎn dí kě yǐ zhòng chǔ kě yǐ píng wù ér ān fù yī jǔ ér wǔ lì jù yǐ

得一千万亩之田，则岁有六七百万斛之入可以饷军，可以免籴，可以重楮，可以平物而安富，一举而五利具矣。

yǒu zhǐ cóng qí yán

"有旨从其言。

cháo shì yǒu yì yì zhě chéng xiàng jiǎ sì dào zòu jiù chǔ zhī cè mò qiè yú zhù zào chǔ zhù zào chǔ mò qiè yú miǎn hé dí miǎn hé dí mò qiè yú mǎi yú xiàn tián

朝士有异议者，丞相贾似道奏："救楮之策莫切于住造楮，住造楮莫切于免和籴，免和籴莫切于买逾限田。

yīn lì dǐ yì yì zhě zhī fēi dì yuē dāng yī yì xíng zhī

"因历诋异议者之非，帝曰："当一意行之。

zhè xī ān fǔ wèi kè yú yán qǔ sì lù mín tián lì xiàn huí mǎi suǒ yǐ miǎn hé dí ér yì bāng chǔ yì zhě fēi bù zì yǐ wéi gōng qiě zhōng yě

"浙西安抚魏克愚言："取四路民田立限回买，所以免和籴而益邦储，议者非不自以为公且忠也。

rán ér wèi jiàn qí lì ér shì jiàn qí hài

然而未见其利，而适见其害。

jìn jǐ shì zhōng xú jīng sūn zòu jì chéng xiàng yán jiāng xī mǎi tián zhī bì shén xiáng ruò zhè xi zhī bì zé yóu yǒu shèn yú jīng sūn suǒ yán zhě

近给事中徐经孙奏记丞相，言江西买田之弊甚详，若浙西之弊，则尤有甚于经孙所言者。

yīn lì shù qí wéi hài zhě bā shì shū zòu bù xǐng

"因历述其为害者八事，疏奏不省。

liù jùn huí mǎi gōng tián mǔ qǐ zū mǎn shí zhě cháng èr bǎi guàn jiǔ dòu zhě cháng yī bǎi bā shí guàn bā dǒu zhě cháng yī bǎi liù shí guàn qī dòu zhě cháng yī bǎi sì shí guàn liù dòu zhě cháng yī bǎi èr shí guàn

六郡回买公田，亩起租满石者偿二百贯，九斗者偿一百八十贯，八斗者偿一百六十贯，七斗者偿一百四十贯，六斗者偿一百二十贯。

wǔ qiān mǔ yǐ shàng yǐ yín bàn fēn guān gào wǔ fēn dù dié èr fēn huì zǐ èr fēn bàn

五千亩以上，以银半分、官告五分、度牒二分、会子二分半；

wǔ qiān mǔ yǐ xià yǐ yín bàn fēn guān gào sān fēn dù dié èr fēn huì zǐ sān fēn bàn

五千亩以下，以银半分、官告三分、度牒二分、会子三分半；

qiān mǔ yǐ xià dù dié huì zǐ gè bàn

千亩以下，度牒、会子各半；

wǔ bǎi mǔ zhì sān bǎi mǔ quán yǐ huì zǐ

五百亩至三百亩，全以会子。

shì suì tián shì chéng měi shí guān gěi zhǐ sì shí guàn ér bàn shì gào dié mín chí zhī ér bù dé shòu liù jùn sāo rán

是岁，田事成，每石官给止四十贯，而半是告、牒，民持之而不得售，六郡骚然。

suǒ qiǎn liú liáng guì chén shí zhào yǔ shí liáo bāng jié chéng gōng cè děng tuī shǎng yǒu chà

所遣刘良贵、陈时、赵与时、廖邦杰、成公策等推赏有差。

bāng jié zhī zài cháng zhōu hài mín tè shèn mín zhì yǒu běn wú tián ér yǐ guī bìng yì mǎi zì jīng zhě

邦杰之在常州，害民特甚，民至有本无田而以归并抑买自经者。

fēn zhì zhuāng guān cuī zū zhōu xiàn dū zhuāng guān jí shí jiāo shōu yùn fā

分置庄官催租，州县督庄官及时交收运发。

wǔ nián xuǎn guān chōng guān tián suǒ fēn sī píng jiāng jiā xīng ān jí gè yī yuán cháng zhōu jiāng yīn zhèn jiāng gòng yī yuán fán gōng tián shì xī yǐ wěi zhī

五年，选官充官田所分司，平江、嘉兴，安吉各一员，常州、江阴、镇江共一员，凡公田事悉以委之。

shì suì qī yuè huì jiàn yú dōng fāng

是岁七月，彗见于东方。

xià zhào qiú yán jīng xué shēng xiāo guī yè li děng sān xué liù guǎn jiē shàng fēng zhāng

下诏求言，京学生萧规、叶李等三学六馆皆上封章；

qián mì shū jiān gāo sī de yì yìng zhào chí yì shàng fēng shì lì chén mǎi tián zhī shī rén xīn zhì tiān biàn

前秘书监高斯得亦应诏驰驿上封事，力陈买田之失人心、致天变；

xiè fāng de xiào wén jiāng dōng yùn sī fāng shān jīng xiào wén tiān fǔ jiē zhǐ chén dé shī

谢枋得校文江东运司，方山京校文天府，皆指陈得失。

wèi jǐ xiāo guī děng zhēn jué qíng lì fāng de shān jīng xiāng jì bèi hé sī de suī yǔ jùn xún ba zhī

未几，萧规等真决黥隶，枋得、山京相继被劾，斯得虽予郡，寻罢之。

xián chún sān nián jīng shī dí guì lēi píng jiāng jiā xīng shàng hù yùn mǐ rù jīng biān chī qiú xì sǐ yú fēi mìng zhě shí qī bā

咸淳三年，京师籴贵，勒平江、嘉兴上户运米入京，鞭笞囚系，死于非命者十七八。

tài cháng sì bù lù kuǐ wèi mǎi tián běn yǐ miǎn hé dí jīn lēi qí yùn mǐ hài shén yú qián

太常寺簿陆逵谓：买田本以免和籴，今勒其运米，害甚于前。

shì dào nù chū kuǐ zhī tāi zhōu wèi zhì bù sǐ

似道怒，出逵知台州，未至，怖死。

sì nián yǐ chà zhì zhuāng guān bì shén jǐn ba zhī

四年，以差置庄官弊甚，尽罢之。

lìng zhū jùn gōng zū yǐ sān qiān shí wèi yī zhuāng tīng mín yú fēn sī chéng diàn dào yì zhě yǐ dào mài guān tián lùn

令诸郡公租以三千石为一庄，听民于分司承佃，盗易者以盗卖官田论。

qí zū yú xiān jiǎn èr fēn shàng gèng jiǎn yī fēn

其租于先减二分上更减一分。

dé yòu yuán nián sān yuè zhào gōng tián zuì wéi mín hài rěn yuàn zhào huò shí yǒu yú nián

德祐元年三月，诏："公田最为民害，稔怨召祸，十有余年。

zì jīn bìng gěi tián zhǔ lìng lǜ qí zū hù wèi bīng

自今并给田主，令率其租户为兵。

ér sòng zuò qì yǐ

"而宋祚讫矣。

Don't lose your spot.