wài guó liù
◎外国六
tiān zhú yú tián gāo chāng huí hú dà shí céng tán qiū cí shā zhōu fú lǐn
○天竺于阗高昌回鹘大食层檀龟兹沙州拂菻
tiān zhú guó jiù míng yuān dú yì yuē mó qié tuó fù yuē pó luó mén
天竺国旧名身毒，亦曰摩伽陀，复曰婆罗门。
sú zōng fú tú dào bù yǐn jiǔ shí ròu
俗宗浮图道，不饮酒食肉。
hàn wǔ dì qiǎn shǐ shí yú bèi jiān chū xī nán zhǐ qiú yuān dú wèi kūn míng suǒ bì mò néng tōng
汉武帝遣使十余辈间出西南，指求身毒，为昆明所闭，莫能通。
zhì hàn míng dì mèng jīn rén yú shì qiǎn shǐ tiān zhú wèn fú dào fǎ yóu shì qí jiào chuán yú zhōng guó
至汉明帝梦金人，于是遣使天竺问佛道法，由是其教传于中国。
liáng wǔ dì hòu wèi xuān wǔ shí jiē lái gòng xiàn
梁武帝、后魏宣武时，皆来贡献。
suí yáng dì zhì tōng xī yù zhū guó duō yǒu zhì zhě wéi tiān zhú bù tōng
隋炀帝志通西域，诸国多有至者，唯天竺不通。
táng zhēn guàn yǐ hòu cháo gòng xiāng jì
唐贞观以后，朝贡相继。
zé tiān tiān shòu zhōng wǔ tiān zhú wáng bìng lái cháo xiàn
则天天授中，五天竺王并来朝献。
qián yuán mò hé lǒng xiàn méi suì bù fù zhì
乾元末，河陇陷没，遂不复至。
zhōu guǎng shùn sān nián xī tiān zhú sēng sà mǎn duō děng shí liù zú lái gòng míng mǎ
周广顺三年，西天竺僧萨满多等十六族来贡名马。
qián dé sān nián cāng zhōu sēng dào yuán zì xī yù hái de fó shè lì yī shuǐ jīng qì bèi yè fàn jīng sì shí jiā lái xiàn
干德三年，沧州僧道圆自西域还，得佛舍利一水晶器、贝叶梵经四十夹来献。
dào yuán jìn tiān fú zhōng yì xī yù zài tú shí èr nián zhù wǔ yìn dù fán liù nián wǔ yìn dù jí tiān zhú yě
道圆晋天福中诣西域，在涂十二年，住五印度凡六年，五印度即天竺也；
hái jīng yú tián yǔ qí shǐ xié zhì
还经于阗，与其使偕至。
tài zǔ zhào wèn suǒ lì fēng sú shān chuān dào lǐ yī yī néng jì
太祖召问所历风俗山川道里，一一能记。
sì nián sēng xíng qín děng yī bǎi wǔ shí qī rén yì què shàng yán yuàn zhì xī yù qiú fó shū xǔ zhī
四年，僧行勤等一百五十七人诣阙上言，愿至西域求佛书，许之。
yǐ qí suǒ lì gān shā yī sù děng zhōu yān qí qiū cí yú tián gē lù děng guó yòu lì bù lù shā jiā shī mí luó děng guó bìng zhào yù qí guó lìng rén yǐn dǎo zhī
以其所历甘、沙、伊、肃等州，焉耆、龟兹、于阗、割禄等国，又历布路沙、加湿弥罗等国，并诏谕其国令人引导之。
kāi bǎo hòu tiān zhú sēng chí fàn jiā lái xiàn zhě bù jué
开宝后，天竺僧持梵夹来献者不绝。
bā nián dōng dōng yìn dù wáng zǐ ráng jié shuō luō lái cháo gòng
八年冬，东印度王子穰结说啰来朝贡。
tiān zhú zhī fǎ guó wáng sǐ tài zǐ xí wèi yú zǐ jiē chū jiā wèi sēng bù fù jū běn guó
天竺之法，国王死，太子袭位，余子皆出家为僧，不复居本国。
yǒu màn shū shì lì zhě nǎi qí wáng zǐ yě suí zhōng guó sēng zhì yān tài zǔ lìng guǎn yú xiàng guó sì shàn chí lǜ wèi dōu rén zhī suǒ qīng xiàng cái shī yíng shì
有曼殊室利者，乃其王子也，随中国僧至焉，太祖令馆于相国寺，善持律，为都人之所倾向，财施盈室。
zhòng sēng pō jí zhī yǐ qí bù jiě táng yán jí wěi wèi zòu qiú huán běn guó xǔ zhī
众僧颇嫉之，以其不解唐言，即伪为奏求还本国，许之。
zhào jì xià màn shū shì lì shǐ dà jīng hèn zhòng sēng yù yǐ zhào zhǐ bù dé yǐ chí liú shù yuè ér hòu qù
诏既下，曼殊室利始大惊恨，众僧谕以诏旨，不得已迟留数月而后去。
zì yán yì nán hǎi fù gǔ rén chuán ér guī zhōng bù zhī suǒ shì
自言诣南海附贾人船而归，终不知所适。
tài píng xīng guó qī nián yì zhōu sēng guāng yuǎn zhì zì tiān zhú yǐ qí wáng méi xǐ nǎng biǎo lái shàng
太平兴国七年，益州僧光远至自天竺，以其王没徙曩表来上。
shàng lìng tiān zhú sēng shī hù yì yún jìn wén zhī nà guó nèi yǒu dà míng wáng zhì shèng zhì míng wēi lì zì zài
上令天竺僧施护译云："近闻支那国内有大明王，至圣至明，威力自在。
měi cán bó xìng cháo yè wú yóu yáo wàng zhī nà qǐ jū shèng gōng wàn fú
每惭薄幸，朝谒无由，遥望支那起居圣躬万福。
guāng yuǎn lái méng cì jīn gāng jí xiáng wú wèi zuò shì jiā shèng xiàng jiā shā yī shì yǐ pī guà gōng yǎng
光远来，蒙赐金刚吉祥无畏坐释迦圣像袈裟一事，已披挂供养。
fú yuàn zhī nà huáng dì fú huì yuán mǎn shòu mìng yán cháng cháng wèi yǐn dǎo yī qiè yǒu qíng shēng sǐ hǎi zhōng dù zhū chén nì
伏愿支那皇帝福慧圆满，寿命延长，常为引导一切有情生死海中，渡诸沉溺。
jīn yǐ shì jiā shè lì fù guāng yuǎn shàng jìn
今以释迦舍利附光远上进。
yòu yì qí guó sēng tǒng biǎo cí yì yì yǔ méi xǐ nǎng tóng
"又译其国僧统表，词意亦与没徙曩同。
shī hù zhě wū xūn nǎng guó rén
施护者，乌埙曩国人。
qí guó shǔ běi yìn dù xi xíng shí èr rì zhì qián tuó luó guó yòu xi xíng èr shí rì zhì nǎng é luō hè luō guó yòu xi xíng shí rì zhì lán pó guó yòu xi xíng shí èr rì zhì é rě nǎng guó yòu xi xíng zhì bō sī guó de xī hǎi
其国属北印度，西行十二日至干陀罗国，又西行二十日至曩誐啰贺啰国，又西行十日至岚婆国，又西行十二日至誐惹曩国，又西行至波斯国，得西海。
zì běi yìn dù xíng bǎi èr shí rì zhì zhōng yìn dù
自北印度行百二十日至中印度。
zhōng yìn dù xi xíng sān chéng zhì ā luō wěi guó
中印度西行三程至呵啰尾国，
yòu xi xíng shí èr rì zhì wèi nǎng luō guó
又西行十二日至未曩啰国，
yòu xi xíng shí èr rì zhì bō lài yě jiā guó
又西行十二日至钵赖野迦国，
yòu xi xíng liù shí rì zhì jiā luō ná jù rě guó
又西行六十日至迦啰拿俱惹国，
yòu xi xíng èr shí rì zhì mó luō wěi guó
又西行二十日至摩啰尾国，
yòu xi xíng èr shí rì zhì wū rán ní guó
又西行二十日至乌然泥国，
yòu xi xíng èr shí wǔ rì zhì luō luō guó
又西行二十五日至啰啰国，
yòu xi xíng sì shí rì zhì sū luō chá guó
又西行四十日至苏啰茶国，
yòu xi xíng shí yī rì zhì xī hǎi
又西行十一日至西海。
zì zhōng yìn dù xíng liù yuè chéng zhì nán yìn dù yòu xi xíng jiǔ shí rì zhì gōng jiā ná guó yòu xi xíng yī yuè zhì hǎi
自中印度行六月程至南印度，又西行九十日至供迦拿国，又西行一月至海。
zì nán yìn dù nán xíng liù yuè chéng de nán hǎi
自南印度南行六月程得南海。
jiē shī hù zhī suǒ shù yún
皆施护之所述云。
bā nián sēng fǎ yù zì tiān zhú qǔ jīng huí zhì sān fú qí yù tiān zhú sēng mí mó luó shī lí yǔ bù duō mìng fù biǎo yuàn zhì zhōng guó yì jīng shàng yōu zhào zhào zhī
八年，僧法遇自天竺取经回，至三佛齐，遇天竺僧弥摩罗失黎语不多命，附表愿至中国译经，上优诏召之。
fǎ yù hòu mù yuán zhì lóng bǎo gài jiā shā jiāng fù wǎng tiān dǔ biǎo qǐ gěi suǒ jīng zhū guó chì shū suì cì sān fú qí guó wáng xiá zhì gé gǔ luō guó zhǔ sī mǎ jí máng kē lán guó zhǔ zàn dá luō xī tiān wáng zǐ mó tuó xiān shū yǐ qiǎn zhī
法遇后募缘制龙宝盖袈裟，将复往天竺，表乞给所经诸国敕书，遂赐三佛齐国王遐至葛、古罗国主司马佶芒、柯兰国主赞怛罗、西天王子谟驮仙书以遣之。
yōng xī zhōng wèi zhōu sēng cí hàn zì xī yù hái yǔ hú sēng mì tǎn luō fèng běi yìn dù wáng jí jīn gāng zuò wáng nà làn tuó shū lái
雍熙中，卫州僧辞瀚自西域还，与胡僧密坦罗奉北印度王及金刚坐王那烂陀书来。
yòu yǒu pó luó mén sēng yǒng shì yǔ bō sī wài dào ā lǐ yān tóng zhì jīng shī
又有婆罗门僧永世与波斯外道阿里烟同至京师。
yǒng shì zì yún běn guó míng lì de guó wáng xìng yá luō wǔ de míng ā rě nǐ fù yī huáng yī dài jīn guān yǐ qī bǎo wèi shì
永世自云：本国名利得，国王姓牙罗五得，名阿喏你缚，衣黄衣，戴金冠，以七宝为饰。
chū chéng xiàng huò jiān yú yǐ yīn yuè luó bó qián dǎo duō yóu fó sì bó shī pín fá
出乘象或肩舆，以音乐螺钹前导，多游佛寺，博施贫乏。
qí fēi yuē mó hē nǐ yī dà lǚ jīn hóng yī suì yī chū duō suǒ zhèn shī
其妃曰摩诃你，衣大缕金红衣，岁一出，多所振施。
rén yǒu yuān yì hou wáng jí fēi chū yóu jí yíng suí shēn sù
人有冤抑，候王及妃出游，即迎随伸诉。
shǔ guó xiāng sì rén shù wù bìng wěi cái zhì
署国相四人，庶务并委裁制。
wǔ gǔ liù chù guǒ shí yǔ zhōng guó wú yì
五谷、六畜、果实与中国无异。
shì yì yòng tóng qián yǒu wén màn yuán jìng rú zhōng guó zhī zhì dàn shí qí zhōng xīn bù chuān guàn ěr
市易用铜钱，有文漫圆径，如中国之制，但实其中心，不穿贯耳。
qí guó dōng xíng jīng liù yuè zhì dà shí guó yòu èr yuè zhì xī zhōu yòu sān yuè zhì xià zhōu
其国东行经六月至大食国，又二月至西州，又三月至夏州。
ā lǐ yān zì yún běn guó wáng hào hēi yī xìng zhāng míng li méi yòng jǐn cǎi wèi yī měi yóu liè sān èr rì yī hái guó
阿里烟自云：本国王号黑衣，姓张，名哩没，用锦彩为衣，每游猎，三二日一还国。
shǔ dà chén jiǔ rén zhì guó shì
署大臣九人治国事。
wú qián huò yǐ zá wù mào yì
无钱货，以杂物贸易。
qí guó dōng xíng jīng liù yuè zhì pó luó mén
其国东行经六月至婆罗门。
zhì dào èr nián bā yuè yǒu tiān zhú sēng suí bó zhì hǎi àn chí dì zhōng líng chǔ tóng líng gè yī fó xiàng yī qū bèi yè fàn shū yī jiā yǔ zhī yǔ bù néng xiǎo
至道二年八月，有天竺僧随舶至海岸，持帝钟、铃杵、铜铃各一，佛像一躯，贝叶梵书一夹，与之语，不能晓。
tiān shèng èr nián jiǔ yuè xī yìn dù sēng ài xián zhì xìn hù děng lái xiàn fàn jīng gè cì zǐ fāng páo shù bó
天圣二年九月，西印度僧爱贤、智信护等来献梵经，各赐紫方袍、束帛。
wǔ nián èr yuè sēng fǎ jí xiáng děng wǔ rén yǐ fàn shū lái xiàn cì zǐ fāng páo
五年二月，僧法吉祥等五人以梵书来献，赐紫方袍。
jǐng yòu sān nián zhēng yuè sēng shàn chēng děng jiǔ rén gòng fàn jīng fó gǔ jí tóng yá pú sà xiàng cì yǐ shù bó
景祐三年正月，僧善称等九人贡梵经、佛骨及铜牙菩萨像，赐以束帛。
yú tián guó zì hàn zhì táng jiē rù gòng zhōng guó
于阗国，自汉至唐，皆入贡中国。
ān shǐ zhī luàn jué bù fù zhì
安、史之乱，绝不复至。
jìn tiān fú zhōng qí wáng lǐ shèng tiān zì chēng táng zhī zōng shǔ qiǎn shǐ lái gòng
晋天福中，其王李圣天自称唐之宗属，遣使来贡。
gāo zǔ mìng gòng fèng guān zhāng kuāng qiū chí jié cè shèng tiān wèi dà bǎo yú tián guó wáng
高祖命供奉官张匡邺持节册圣天为大宝于阗国王。
jiàn lóng èr nián shí èr yuè shèng tiān qiǎn shǐ gòng guī yī yǐ yù wèi xiá
建隆二年十二月，圣天遣使贡圭一，以玉为柙；
yù zhěn yī
玉枕一。
běn guó mó ní shī gòng liú lí píng èr hú jǐn yī duàn
本国摩尼师贡琉璃瓶二、胡锦一段。
qí shǐ yán běn guó qù jīng shī jiǔ qiān jiǔ bǎi lǐ xī nán dǐ cōng lǐng yǔ pó luó mén jiē xiāng qù sān qiān yú lǐ
其使言：本国去京师九千九百里，西南抵葱岭与婆罗门接，相去三千余里。
nán jiē tǔ bō xī běi zhì shū lè èr qiān yú lǐ
南接吐蕃，西北至疏勒二千余里。
guó chéng dōng yǒu bái yù hé xi yǒu lǜ yù hé cì xi yǒu wū yù hé yuán chū kūn gāng shān qù guó chéng xi qiān sān bǎi lǐ
国城东有白玉河，西有绿玉河，次西有乌玉河，源出昆冈山，去国城西千三百里。
měi suì qiū guó rén qǔ yù yú hé wèi zhī lāo yù
每岁秋，国人取玉于河，谓之捞玉。
tǔ yí pú táo rén duō yùn yǐ wéi jiǔ shén měi
土宜蒲萄，人多酝以为酒，甚美。
sú shì yāo shén
俗事妖神。
qián dé sān nián wǔ yuè yú tián sēng shàn míng shàn fǎ lái cháo cì zǐ yī
干德三年五月，于阗僧善名、善法来朝，赐紫衣。
qí guó zǎi xiàng yīn shàn míng děng lái zhì shū shū mì shǐ li chóng ju qiú tōng zhōng guó
其国宰相因善名等来，致书枢密使李崇矩，求通中国。
tài zǔ lìng chóng ju yǐ shū jí qì bì bào zhī
太祖令崇矩以书及器币报之。
zhì shì dōng shā mén dào yuán zì xī yù hái jīng yú tián yǔ qí cháo gòng shǐ zhì
至是冬，沙门道圆自西域还，经于阗，与其朝贡使至。
sì nián yòu qiǎn qí zi dé cóng lái gòng fāng wù
四年，又遣其子德从来贡方物。
kāi bǎo èr nián qiǎn shǐ zhí mò shān lái gòng qiě yán běn guó yǒu yù yí kuài fán èr bǎi sān shí qī jīn yuàn yǐ shàng jìn qǐ qiǎn shǐ qǔ zhī
开宝二年，遣使直末山来贡，且言本国有玉一块，凡二百三十七斤，愿以上进，乞遣使取之。
shàn míng fù zhì gòng ā wèi zi cì hào zhāo huà dà shī yīn lìng hái qǔ yù
善名复至，贡阿魏子，赐号昭化大师，因令还取玉。
yòu guó wáng nán zǒng cháng gòng yù bà dāo yì hòu cì bào zhī
又国王男总尝贡玉欛刀，亦厚赐报之。
sì nián qí guó sēng jí xiáng yǐ qí guó wáng shū lái shàng zì yán pò shū lè guó de wǔ xiàng yī yù yǐ wèi gòng zhào xǔ zhī
四年，其国僧吉祥以其国王书来上，自言破疏勒国得舞象一，欲以为贡，诏许之。
dà zhōng xiáng fú èr nián qí guó hēi hán wáng qiǎn huí hú luō sī wēn děng yǐ fāng wù lái gòng
大中祥符二年，其国黑韩王遣回鹘罗厮温等以方物来贡。
sī wēn guì zòu yuē chén wàn lǐ lái cháo huò jiàn tiān rì yuàn shèng rén wàn suì yǔ yuǎn rén zuò zhǔ
厮温跪奏曰："臣万里来朝，获见天日，愿圣人万岁，与远人作主。
shàng xún yǐ zài lù jǐ shí qù cǐ jǐ lǐ
"上询以在路几时，去此几里。
duì yuē shè dào yī nián zhòu xíng mù xi bù zhī lǐ shù
对曰："涉道一年，昼行暮息，不知里数。
xī shí dào lù cháng yǒu piāo lüè jīn zì guā shā dǐ yú tián dào lù qīng mì xíng lǚ rú liú
昔时道路尝有剽掠，今自瓜、沙抵于阗，道路清谧，行旅如流。
yuàn qiǎn shǐ ān fǔ yuǎn sú
愿遣使安抚远俗。
shàng yuē lù yuǎn mìng shǐ yì yǐ láo fèi ěr guó
"上曰："路远命使，益以劳费尔国。
jīn jiàng zhào shū rǔ jí jī wǎng yì yǔ mìng shǐ wú yì yě
今降诏书，汝即赍往，亦与命使无异也。
chū tài píng xīng guó zhōng yǒu chán zhōu zú wáng guì zhě zhòu hū jiàn shǐ zhě zhì yíng jí zhào guì xié xíng nán zhì hé qiáo yì mǎ yǐ jù jí mìng chéng zhī é jué téng xū ér qù
初，太平兴国中有澶州卒王贵者，昼忽见使者至营，急召贵偕行，南至河桥，驿马已具，即命乘之，俄觉腾虚而去。
qǐng zhī zhù mǎ dàn jiàn wū shì hóng lì shǐ zhě yǐn guì rù jiàn qí zhǔ zhě róng wèi zhì dù xī rú wáng zhě
顷之驻马，但见屋室宏丽，使者引贵入，见其主者容卫制度悉如王者。
wèi guì yuē sì rǔ nián wǔ shí bā dāng wǎng yú tián guó běi tōng shèng shān qǔ yī yì bǎo yǐ fèng huáng dì yi shēn zhì zhī
谓贵曰："俟汝年五十八，当往于阗国北通圣山取一异宝以奉皇帝，宜深志之。
suì fù chéng mǎ líng xū ér xuán
"遂复乘马凌虚而旋。
jūn zhōng shī guì yǐ shù rì yǐ yàn suǒ chéng jí yíng zú zhī mǎ yě
军中失贵已数日矣，验所乘，即营卒之马也。
zhī zhōu sòng xù hé guì yǐ wén tài zōng shì zhī
知州宋煦劾贵以闻，太宗释之。
tiān xǐ chū guì zì chén nián yǐ wǔ shí bā yuàn zūn qián jiè xi zhì yú tián xún xǔ qí xíng
天禧初，贵自陈年已五十八，愿遵前戒，西至于阗，寻许其行。
guì zhì qín zhōu yǐ dào yuǎn huǐ jù é yú shì zhōng yù yī dào shì yǐn guì chū chéng dēng gāo yuán wèn guì suǒ yù jù yǐ shí duì
贵至秦州，以道远悔惧，俄于市中遇一道士引贵出城，登高原，问贵所欲，具以实对。
jí mìng guì bì mù shǎo qǐng lìng kāi shì shān chuān dùn yì dào shì yuē cǐ yú tián guó běi jìng tōng shèng shān yě
即命贵闭目，少顷令开，视山川顿异，道士曰："此于阗国北境通圣山也。
fù yǐn guì guān yī chí chí zhōng yǒu xiān tóng chū yī wù shòu zhī wèi yuē chí cǐ fèng huáng dì
"复引贵观一池，池中有仙童，出一物授之，谓曰："持此奉皇帝。
yòu lìng míng mù é qǐng fù zhì qín zhōu xiàng zhī dào shì yǐ shī suǒ zài fā qí wù nǎi yù yìn yě wén yuē guó wáng zhào wàn yǒng bǎo zhōu yǐ xiàn
"又令瞑目，俄顷复至秦州，向之道士已失所在，发其物乃玉印也，文曰"国王赵万永宝"，州以献。
tiān shèng sān nián shí èr yuè qiǎn shǐ luō miàn yú duō fù shǐ jīn sān jiān shǐ ān duō dōu jiān zhào duō lái cháo gòng yù ān pèi bái yù dài hú jǐn dú fēng tuó tuó rǔ xiāng náo shā
天圣三年十二月，遣使罗面于多、副使金三、监使安多、都监赵多来朝，贡玉鞍辔、白玉带、胡锦、独峰橐驼、乳香、硇砂。
zhào gěi hái qí zhí guǎn yú dū tíng xi yì bié cì xí yī jīn dài yín qì bǎi liǎng yī zhe èr bǎi luō miàn yú duō jīn dài
诏给还其直，馆于都亭西驿，别赐袭衣、金带、银器百两、衣著二百，罗面于多金带。
jiā yòu bā nián bā yuè qiǎn shǐ luō sā wēn xiàn fāng wù
嘉祐八年八月，遣使罗撒温献方物。
shí yī yuè yǐ qí guó wáng wèi tè jìn guī zhōng bǎo shùn shí hòu lín hēi hán wáng
十一月，以其国王为特进、归忠保顺〈石后〉鳞黑韩王。
luō sā wēn yán qí wáng qǐ cì cǐ hào yě yú tián wèi jīn chì wū wèi shí hòu lín hēi hán gài kè hán zhī é yě
罗撒温言其王乞赐此号也，于阗谓金翅乌为"〈石后〉鳞"，"黑韩"盖可汗之讹也。
luō sā wēn děng yǐ xiàn wù cì zhí shǎo bù shòu jí qǐng suǒ xiàn dú fēng tuó tuó
罗撒温等以献物赐直少不受，及请所献独峰橐驼。
zhào yǐ yuǎn rén tè bié cì qián wǔ qiān guàn yǐ tuó tuó hái zhī ér yǔ qí yǐ cì zhī zhí
诏以远人特别赐钱五千贯，以橐驼还之，而与其已赐之直。
qí hòu shù yǐ fāng wù lái xiàn
其后数以方物来献。
xī níng yǐ lái yuǎn bù yú yī èr suì jìn zé suì zài zhì
熙宁以来，远不逾一二岁，近则岁再至。
suǒ gòng zhū yù shān hú fěi cuì xiàng yá rǔ xiāng mù xiāng hǔ pò huā ruǐ bù náo shā lóng yán xī jǐn yù qiū pèi mǎ wà nà qí jīn xīng shí shuǐ yín ān xī jī shé xiāng
所贡珠玉、珊瑚、翡翠、象牙、乳香、木香、琥珀、花蕊布、硇砂、龙盐、西锦、玉秋辔马、腽肭脐、金星石、水银、安息鸡舌香，
yǒu suǒ chí wú biǎo zhāng
有所持无表章，
měi cì yǐ yūn jǐn xuán lán yī jīn dài qì bì
每赐以晕锦旋襕衣、金带、器币，
zǎi xiàng zé pán qiú yún jǐn jiā lán
宰相则盘球云锦夹襕。
dì chǎn rǔ xiāng lái zhé qún fù sī yǔ shāng gǔ móu lì
地产乳香，来辄群负，私与商贾牟利；
bù shòu zé guī zhū wài fǔ de shàn jià gù qí lái yì duō
不售，则归诸外府得善价，故其来益多。
yuán fēng chū shǐ zhào wéi jī biǎo jí fāng wù mǎ lǘ nǎi tīng yǐ yì què rǔ xiāng wú yòng bù xǔ gòng
元丰初，始诏惟赍表及方物马驴乃听以诣阙，乳香无用不许贡。
sì nián qiǎn bù lǐng ā xīn shàng biǎo chēng yú tián guó lǚ luó yǒu fú lì liàng zhī wén fǎ hēi hàn wáng shū yǔ dōng fāng rì chū chù dà shì jiè tián dì zhǔ hàn jiā ā jiù dà guān jiā dà lüè yún lù yuǎn qīng xīn xiāng xiàng qián sān qiǎn shǐ rù gòng wèi huí chóng fù shù bǎi yán
四年，遣部领阿辛上表称"于阗国偻罗有福力量知文法黑汗王，书与东方日出处大世界田地主汉家阿舅大官家"，大略云路远倾心相向，前三遣使入贡未回，重复数百言。
dǒng zhān shǐ dǎo zhì xī zhōu yì qí cí yǐ wén
董毡使导至熙州，译其辞以闻。
zhào qián sān bèi shǐ rén jiē yǐ cháo jiàn xī lài qiǎn fā cì chì shū yù zhī
诏前三辈使人皆已朝见，锡赉遣发，赐敕书谕之。
shén zōng cháng wèn qí shǐ qù guó suì yuè suǒ jīng hé guó jí yǒu wú chāo lüè
神宗尝问其使去国岁月，所经何国及有无钞略。
duì yuē qù guó sì nián dào tú jū qí bàn lì huáng tóu huí hé qīng táng wéi jù qì dān chāo lüè ěr
对曰："去国四年，道涂居其半，历黄头回纥、青唐，惟惧契丹钞略耳。
yīn shǐ zhī tú shàng zhū guó jù hàn jìng yuǎn jìn wéi shū yǐ shòu li xiàn
"因使之图上诸国距汉境远近，为书以授李宪。
bā nián jiǔ yuè qiǎn shǐ rù gòng shǐ zhě wèi shén zōng fàn sēng zhuī fú
八年九月，遣使入贡，使者为神宗饭僧追福。
cì qián bǎi wàn hái qí suǒ gòng shī zǐ
赐钱百万，还其所贡师子。
yuán yòu zhōng yǐ qí shǐ zhì wú shí lìng xī hé jiān suì yī tīng zhì quē
元祐中，以其使至无时，令熙河间岁一听至阙。
bā nián qǐng tǎo xià guó bù xǔ
八年，请讨夏国，不许。
shào shèng zhōng qí wáng ā hū dōu dǒng é mì jié dǔ yòu yán miǎn yào jiā zuò guò bié wú bào xiào yǐ qiǎn bīng gōng gān shā sù sān zhōu
绍圣中，其王阿忽都董娥密竭笃又言，缅药家作过，别无报效，已遣兵攻甘、沙、肃三州。
zhào hòu dá qí yì
诏厚答其意。
zhī qín zhōu yóu shī xióng yán yú tián dà shí fú lǐn děng guó gòng fèng bān cì zhǒng zhì yǒu sī dàn yú gōng lài yì liú biān fāng xiàn èr suì yī jìn
知秦州游师雄言："于阗、大食、拂菻等国贡奉，般次踵至，有司惮于供赉，抑留边方，限二岁一进。
wài yí mù yì wàn lǐ ér zhì cǐ fēi suǒ yǐ lái yuǎn rén yě
外夷慕义，万里而至，此非所以来远人也。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
zì shì qì yú xuān hé cháo xiǎng bù jué
自是讫于宣和，朝享不绝。
gāo chāng guó hàn chē shī qián wáng zhī de
高昌国，汉车师前王之地。
yǒu gāo chāng chéng qǔ qí dì shì gāo chǎng rén mín chāng shèng yǐ wéi míng yān
有高昌城，取其地势高敞、人民昌盛以为名焉。
hòu wèi chū jǔ qú wú huì zì shǔ gāo chāng tài shǒu
后魏初，沮渠无讳自署高昌太守。
wú huì sǐ rú rú yǐ hǎn bó zhōu wèi gāo chāng wáng gāo chāng yǒu wáng shǐ yú cǐ
无讳死，茹茹以阚伯周为高昌王，高昌有王始于此。
hòu wèi zhì duò jiē lái gòng xiàn
后魏至隋皆来贡献。
táng zhēn guàn zhōng hóu jūn jí píng qí guó yǐ qí de wèi xī zhōu
唐贞观中，侯君集平其国，以其地为西州。
ān shǐ zhī luàn qí dì xiàn méi nǎi fù wèi guó
安、史之乱，其地陷没，乃复为国。
yǔ é yì yún gāo chǎng rán qí de pō yǒu huí hú gù yì wèi zhī huí hú
语讹亦云"高敞"，然其地颇有回鹘，故亦谓之回鹘。
jiàn lóng sān nián sì yuè xī zhōu huí hú ā dū du děng sì shí èr rén yǐ fāng wù lái gòng
建隆三年四月，西州回鹘阿都督等四十二人以方物来贡。
qián dé sān nián shí yī yuè xī zhōu huí hú kè hán qiǎn sēng fǎ yuān xiàn fó yá liú lí qì hǔ pò zhǎn
干德三年十一月，西州回鹘可汗遣僧法渊献佛牙、琉璃器、琥珀盏。
tài píng xīng guó liù nián qí wáng shǐ chēng xī zhōu wài shēng shī zǐ wáng ā sī lán hàn qiǎn dū du mài suǒ wēn lái xiàn
太平兴国六年，其王始称西州外生师子王阿厮兰汉，遣都督麦索温来献。
wǔ yuè tài zōng qiǎn gòng fèng guān wáng yán dé diàn qián chéng zhǐ bái xūn shǐ gāo chāng
五月，太宗遣供奉官王延德、殿前承旨白勋使高昌。
bā nián qí shǐ ān gǔ lú lái gòng
八年，其使安鹘卢来贡。
yōng xī yuán nián sì yuè wáng yán dé děng hái xù qí xíng chéng lái xiàn yún
雍熙元年四月，王延德等还，叙其行程来献，云：
chū zì xià zhōu lì yù tíng zhèn cì lì huáng yáng píng qí dì píng ér chǎn huáng yáng
初自夏州历玉亭镇，次历黄羊平，其地平而产黄羊。
dù shā qì wú shuǐ xíng rén jiē zài shuǐ
渡沙碛，无水，行人皆载水。
fán èr rì zhì dōu luō luō zú hàn shǐ guò zhě yí yǐ cái huò wèi zhī dǎ dāng
凡二日至都啰啰族，汉使过者，遗以财货，谓之"打当"。
cì lì máo nǚ zi zú zú lín huáng hé yǐ yáng pí wèi náng chuī qì shí zhī fú yú shuǐ huò yǐ tuó tuó qiān mù fá ér dù
次历茅女子族，族临黄河，以羊皮为囊，吹气实之浮于水，或以橐驼牵木栰而渡。
cì lì máo nǚ wáng zi kāi dào zú xíng rù liù kē shā shā shēn sān chǐ mǎ bù néng xíng xíng zhě jiē chéng tuó tuó
次历茅女王子开道族，行入六窠沙，沙深三尺，马不能行，行者皆乘橐驼。
bù yù wǔ gǔ shā zhōng shēng cǎo míng dēng xiāng shōu zhī yǐ shí
不育五谷，沙中生草名登相，收之以食。
cì lì lóu zi shān wú jū rén
次历楼子山，无居人。
xíng shā qì zhōng yǐ rì wèi zhàn dàn zé bèi rì mù zé xiàng rì rì zhōng zé zhǐ
行沙碛中，以日为占，旦则背日，暮则向日，日中则止。
xī xíng wàng yuè yì rú zhī
夕行望月亦如之。
cì lì wò liáng hé tè zú dì yǒu dū du shān táng huí hú zhī de
次历卧梁劾特族地，有都督山，唐回鹘之地。
cì lì dà chóng tài zǐ zú zú jiē qì dān jiè rén yī shàng jǐn xiù qì yòng jīn yín mǎ rǔ niàng jiǔ yǐn zhī yì zuì
次历大虫太子族，族接契丹界，人衣尚锦绣，器用金银，马乳酿酒，饮之亦醉。
cì lì wū de yīn zú gài dá yú yú yuè wáng zǐ zhī zǐ
次历屋地因族，盖达于于越王子之子。
cì zhì dá yú yú yuè wáng zǐ zú
次至达于于越王子族。
cì lì yè lì wáng zǐ zú yǒu hé luō chuān táng huí hú gōng zhǔ suǒ jū zhī de chéng jī shàng zài yǒu tāng quán chí
次历拽利王子族，有合罗川，唐回鹘公主所居之地，城基尚在，有汤泉池。
cì lì ā dūn zú jīng mǎ jùn shān wàng xiāng lǐng lǐng shàng shí kān yǒu lǐ líng tí zì chù
次历阿墩族，经马骏山望乡岭，岭上石龛有李陵题字处。
cì lì gé luō měi yuán xī fāng bǎi chuān suǒ huì jí wàng wú jì ōu lù fú yàn zhī lèi shén zhòng
次历格啰美源，西方百川所会，极望无际，鸥鹭凫雁之类甚众。
cì zhì tuō biān chéng yì míng li pú yè chéng chéng zhōng shǒu lǐng hào tōng tiān wáng
次至托边城，亦名李仆射城，城中首领号"通天王"。
cì lì xiǎo shí zhōu
次历小石州。
cì lì yī zhōu zhōu jiāng chén shì qí xiān zì táng kāi yuán èr nián lǐng zhōu fán shù shí shì táng shí zhào chì shàng zài
次历伊州，州将陈氏，其先自唐开元二年领州，凡数十世，唐时诏敕尚在。
de yǒu yě cán shēng kǔ shēn shàng kě wèi mián bó
地有野蚕生苦参上，可为绵帛。
yǒu yáng wěi dà ér bù néng zǒu wěi zhòng zhě sān jīn xiǎo zhě yī jīn ròu rú xióng bái ér shén měi
有羊，尾大而不能走，尾重者三斤，小者一斤，肉如熊白而甚美。
yòu yǒu lì shí pōu zhī de bīn tiě wèi zhī chī tiě shí
又有砺石，剖之得宾铁，谓之吃铁石。
yòu shēng hú tóng shù jīng yǔ jí shēng hú tóng lǜ
又生胡桐树，经雨即生胡桐律。
cì lì yì dōu
次历益都。
cì lì nà zhí chéng chéng zài dà huàn guǐ mèi qì zhī dōng nán wàng yù mén guān shén jìn
次历纳职城，城在大患鬼魅碛之东南，望玉门关甚近。
de wú shuǐ cǎo zài liáng yǐ xíng
地无水草，载粮以行。
fán sān rì zhì guǐ gǔ kǒu bì fēng yì yòng běn guó fǎ shè jì chū zhào shén yù fēng fēng nǎi xi
凡三日，至鬼谷口避风驿，用本国法设祭，出诏神御风，风乃息。
fán bā rì zhì zé tián sì
凡八日，至泽田寺。
gāo chāng wén shǐ zhì qiǎn rén lái yíng
高昌闻使至，遣人来迎。
cì lì dì míng bǎo zhuāng yòu lì liù zhǒng nǎi zhì gāo chāng
次历地名宝庄，又历六种，乃至高昌。
gāo chāng jí xī zhōu yě
高昌即西州也。
qí de nán jù yú tián xī nán jù dà shí bō sī xi jù xī tiān bù lù shè xuě shān cōng lǐng jiē shù qiān lǐ
其地南距于阗，西南距大食、波斯，西距西天步路涉、雪山、葱岭，皆数千里。
de wú yǔ xuě ér jí rè měi shèng shǔ jū rén jiē chuān de wèi xué yǐ chù
地无雨雪而极热，每盛暑，居人皆穿地为穴以处。
fēi niǎo qún cuì hé bīn huò qǐ fēi jí wéi rì qì suǒ shuò zhuì ér shāng yì
飞鸟群萃河滨，或起飞，即为日气所烁，坠而伤翼。
wū shì fù yǐ bái è yǔ jí wǔ cùn jí lú shè duō huài
屋室覆以白垩，雨及五寸，即庐舍多坏。
yǒu shuǐ yuán chū jīn lǐng dǎo zhī zhōu wéi guó chéng yǐ gài tián yuán zuò shuǐ wèi
有水，源出金岭，导之周围国城，以溉田园，作水硙。
dì chǎn wǔ gǔ wéi wú qiáo mài
地产五谷，惟无荞麦。
guì rén sì mǎ yú shí yáng jí fú yàn
贵人食马，余食羊及凫雁。
lè duō pí pá kōng hóu
乐多琵琶、箜篌。
chū diāo shǔ bái dié xiù wén huā ruǐ bù
出貂鼠、白氎、绣文花蕊布。
sú hǎo qí shè
俗好骑射。
fù rén dài yóu mào wèi zhī sū mù zhē
妇人戴油帽，谓之苏幕遮。
yòng kāi yuán qī nián lì yǐ sān yuè jiǔ rì wèi hán shí yú èr shè dōng zhì yì rán
用开元七年历，以三月九日为寒食，余二社、冬至亦然。
yǐ yín huò tōu shí wèi tǒng zhù shuǐ jī yǐ xiāng shè huò yǐ shuǐ jiāo po wèi xì wèi zhī yā yáng qì qù bìng
以银或𨱎石为筒，贮水激以相射，或以水交泼为戏，谓之压阳气去病。
hǎo yóu shǎng xíng zhě bì bào yuè qì
好游赏，行者必抱乐器。
fó sì wǔ shí yú qū jiē táng cháo suǒ cì é sì zhōng yǒu dà zàng jīng táng yùn yù piān jīng yīn děng jū mín chūn yuè duō qún jù áo lè yú qí jiān
佛寺五十余区，皆唐朝所赐额，寺中有《大藏经》、《唐韵》、《玉篇》、《经音》等，居民春月多群聚遨乐于其间。
yóu zhě mǎ shàng chí gōng shǐ shè zhū wù wèi zhī ráng zāi
游者马上持弓矢射诸物，谓之禳灾。
yǒu chì shū lóu cáng táng tài zōng míng huáng yù zhá zhào chì jiān suǒ shén jǐn
有敕书楼，藏唐太宗、明皇御札诏敕，缄锁甚谨。
fù yǒu mó ní sì bō sī sēng gè chí qí fǎ fó jīng suǒ wèi wài dào zhě yě
复有摩尼寺，波斯僧各持其法，佛经所谓外道者也。
suǒ tǒng yǒu nán tū jué běi tū jué dà zhòng yùn xiǎo zhòng yùn yàng mó gē lù xiá jiá sī mò mán gé duō zú yù lóng zú zhī míng shén zhòng
所统有南突厥、北突厥、大众熨、小众熨、样磨、割禄、黠戛司、末蛮、格哆族、预龙族之名甚众。
guó zhōng wú pín mín jué shí zhě gòng zhèn zhī
国中无贫民，绝食者共赈之。
rén duō shòu kǎo lǜ bǎi yú suì jué dì yāo sǐ
人多寿考，率百余岁，绝地夭死。
shí sì yuè shī zǐ wáng bì shǔ yú běi tíng yǐ qí jiù ā duō yú yuè shǒu guó xiān qiǎn rén zhì yì yú yán dé yuē wǒ wáng jiù yě shǐ zhě bài wǒ hu
时四月，师子王避暑于北廷，以其舅阿多于越守国，先遣人致意于延德曰："我王舅也，使者拜我乎？
yán dé yuē chí cháo mìng ér lái lǐ bù dàng bài
"延德曰："持朝命而来，礼不当拜。
fù wèn yuē jiàn wáng bài hu
"复问曰："见王拜乎？
yán dé yuē lǐ yì bù dàng bài
"延德曰："礼亦不当拜。
ā duō yú yuè fù shù rì shǐ xiāng jiàn rán qí lǐ pō gōng
"阿多于越复数日始相见，然其礼颇恭。
shī zǐ wáng yāo yán dé zhì qí běi tíng
师子王邀延德至其北廷。
lì jiāo hé zhōu fán liù rì zhì jīn lǐng kǒu bǎo huò suǒ chū
历交河州，凡六日，至金岭口，宝货所出。
yòu liǎng rì zhì hàn jiā zhài
又两日，至汉家砦。
yòu wǔ rì shàng jīn lǐng
又五日，上金岭。
guò lǐng jí duō yǔ xuě lǐng shàng yǒu lóng táng kè shí jì yún xiǎo xuě shān yě
过岭即多雨雪，岭上有龙堂，刻石记云，小雪山也。
lǐng shàng yǒu jī xuě xíng rén jiē fú máo jì
岭上有积雪，行人皆服毛罽。
dù lǐng yī rì zhì běi tíng qì gāo tái sì
度岭一日至北廷，憩高台寺。
qí wáng pēng yáng mǎ yǐ jù shàn yóu fēng jié
其王烹羊马以具膳，尤丰洁。
de duō mǎ wáng jí wáng hòu tài zǐ gè yǎng mǎ fàng mù píng chuān zhōng mí gèn bǎi yú lǐ yǐ máo sè fēn bié wèi qún mò zhī qí shù
地多马，王及王后、太子各养马，放牧平川中，弥亘百余里，以毛色分别为群，莫知其数。
běi tíng chuān zhǎng guǎng shù qiān lǐ yīng yào diāo gǔ zhī suǒ shēng duō měi cǎo bù shēng huā shā shǔ dà rú xū miǎn zhì qín bǔ shí zhī
北廷川长广数千里，鹰鹞雕鹘之所生，多美草，不生花，砂鼠大如〈需免〉，鸷禽捕食之。
qí wáng qiǎn rén lái yán zé rì yǐ jiàn shǐ zhě yuàn wú yà qí yān jiǔ
其王遣人来言，择日以见使者，愿无讶其淹久。
zhì qī rì jiàn qí wáng jí wáng zǐ shì zhě jiē dōng xiàng bài shòu cì
至七日，见其王及王子侍者，皆东向拜受赐。
páng yǒu chí qìng zhě jī yǐ jié bài wáng wén qìng shēng nǎi bài jì ér wáng zhī ér nǚ qīn shǔ jiē chū luó bài yǐ shòu cì suì zhāng lè yǐn yàn wèi yōu xì zhì mù
旁有持磬者击以节拜，王闻磬声乃拜，既而王之儿女亲属皆出，罗拜以受赐，遂张乐饮宴，为优戏，至暮。
míng rì fàn zhōu yú chí zhōng chí sì miàn zuò gǔ yuè
明日泛舟于池中，池四面作鼓乐。
yòu míng rì yóu fó sì yuē yìng yùn tài níng zhī sì zhēn guàn shí sì nián zào
又明日游佛寺，曰应运太宁之寺，贞观十四年造。
běi tíng běi shān zhōng chū náo shā shān zhōng cháng yǒu yān qì yǒng qǐ wú yún wù zhì xī guāng yàn ruò jù huǒ zhào jiàn qín shǔ jiē chì
北廷北山中出硇砂，山中尝有烟气涌起，无云雾，至夕光焰若炬火，照见禽鼠皆赤。
cǎi zhě zhe mù dǐ xié qǔ zhī pí zhě jí jiāo
采者著木底鞋取之，皮者即焦。
xià yǒu xué shēng qīng ní chū xué wài jí biàn wéi shā shí tǔ rén qǔ yǐ zhì pí
下有穴生青泥，出穴外即变为砂石，土人取以治皮。
chéng zhōng duō lóu tái huì mù
城中多楼台卉木。
rén bái xī duān zhèng xìng gōng qiǎo shàn zhì jīn yín tóng tiě wèi qì jí gōng yù
人白皙端正，性工巧，善治金银铜铁为器及攻玉。
shàn mǎ zhí juàn yì pǐ qí nú mǎ chōng shí cái zhí yī zhàng
善马直绢一匹，其驽马充食，才直一丈。
pín zhě jiē shí ròu
贫者皆食肉。
xi dǐ ān xī jí táng zhī xi jìng
西抵安西，即唐之西境。
qī yuè lìng yán dé xiān hái qí guó qí wáng jiǔ yuè shǐ zhì
七月，令延德先还其国，其王九月始至。
yì wén yǒu qì dān shǐ lái wèi qí wáng yún gāo chǎng běn hàn tǔ hàn shǐ lái chān shì fēng yù jiāng yǒu yì tú wáng dāng chá zhī
亦闻有契丹使来，谓其王云："高敞本汉土，汉使来觇视封域，将有异图，王当察之。
yán dé zhēn zhī qí yǔ yīn wèi wáng yuē qì dān sù bù shùn zhōng guó jīn nǎi fǎn jiàn wǒ yù shā zhī
"延德侦知其语，因谓王曰："契丹素不顺中国，今乃反间，我欲杀之。
wáng gù quàn nǎi zhǐ
"王固劝乃止。
zì liù nián wǔ yuè lí jīng shī qī nián sì yuè zhì gāo chāng suǒ lì yǐ zhào cì zhū guó jūn zhǎng xí yī jīn dài zēng bó
自六年五月离京师，七年四月至高昌，所历以诏赐诸国君长袭衣、金带、缯帛。
bā nián chūn yǔ qí xiè ēn shǐ fán bǎi yú rén fù xún jiù lù ér hái yōng xī yuán nián sì yuè zhì jīng shī
八年春，与其谢恩使凡百余人复循旧路而还，雍熙元年四月至京师。
jǐng dé yuán nián yòu qiǎn shǐ jīn yán fú lái gòng
景德元年，又遣使金延福来贡。
huí hú běn xiōng nú zhī bié yì zài tiān dé xī běi suō líng shuǐ shàng
回鹘本匈奴之别裔，在天德西北娑陵水上。
hòu wèi hào tiě lè táng chū hào tè lè hòu chēng huí hé
后魏号铁勒，唐初号特勒，后称回纥。
qí jūn zhǎng yuē kè hán zì zhēn guàn yǐ hòu cháo gòng bù jué
其君长曰可汗，自贞观以后朝贡不绝。
zhì dé chū chū bīng zhù guó tǎo píng ān shǐ zhī luàn gù lèi cháo ēn lǐ zuì zhòng
至德初，出兵助国讨平安、史之乱，故累朝恩礼最重。
rán ér shì gōng hèng zì cháo tíng suī huàn qí yāo qiú wú yàn rán pō gū xī tīng cóng zhī
然而恃功横恣，朝廷虽患其邀求无厌，然颇姑息听从之。
yuán hé zhōng gǎi wéi huí hú
元和中，改为回鹘。
huì chāng zhōng qí guó shuāi luàn qí xiāng sà zhí zhě yōng wài shēng jiāng páng lēi xi bēn ān xī
会昌中，其国衰乱，其相馺职者拥外甥将庞勒西奔安西。
jì ér huí hú wèi yōu zhōu zhāng zhòng wǔ suǒ pò páng lēi nǎi zì chēng kè hán jū gān shā xī zhōu wú fù xī shí zhī shèng yǐ
既而回鹘为幽州张仲武所破，庞勒乃自称可汗，居甘、沙、西州，无复昔时之盛矣。
lì liáng hòu táng jìn hàn zhōu jiē qiǎn shǐ cháo gòng
历梁、后唐、晋、汉、周，皆遣使朝贡。
hòu táng tóng guāng zhōng cè qí guó wáng rén měi wèi yīng yì kè hán
后唐同光中，册其国王仁美为英义可汗。
rén měi zú qí dì rén yù lì cè wèi shùn huà kè hán
仁美卒，其弟仁裕立，册为顺化可汗。
jìn tiān fú zhōng yòu gǎi wéi fèng huà kè hán
晋天福中，又改为奉化可汗。
rén yù zú zi jǐng qióng lì
仁裕卒，子景琼立。
xiān shì táng cháo jì yǐ gōng zhǔ xià jià gù huí hú shì chēng zhōng cháo wèi jiù zhōng cháo měi cì dá zhào yì yuē wài shēng
先是，唐朝继以公主下嫁，故回鹘世称中朝为舅，中朝每赐答诏亦曰外甥。
wǔ dài zhī hòu jiē yīn zhī
五代之后皆因之。
jiàn lóng èr nián jǐng qióng qiǎn shǐ cháo xiàn
建隆二年，景琼遣使朝献。
sān nián ā dū du děng sì shí èr rén yǐ fāng wù lái gòng
三年，阿都督等四十二人以方物来贡。
qián dé èr nián qiǎn shǐ gòng yù bǎi tuán hǔ pò sì shí jīn lí niú wěi diāo shǔ děng
干德二年，遣使贡玉百团、琥珀四十斤，嫠牛尾、貂鼠等。
sān nián qiǎn shǐ zhào dǎng shì děng sì shí qī rén yǐ tuán yù hǔ pò hóng bái lí niú wěi wèi gòng
三年，遣使赵党誓等四十七人以团玉、琥珀、红白嫠牛尾为贡。
kāi bǎo zhōng lèi qiǎn shǐ gòng fāng wù qí zǎi xiàng jū xian yuè yì gòng mǎ
开宝中累遣使贡方物，其宰相鞠仙越亦贡马。
tài píng xīng guó èr nián dōng qiǎn diàn zhí zhāng càn jī zhào yù gān shā zhōu huí hú kè hán wài shēng cì yǐ qì bì zhāo zhì míng mǎ měi yù yǐ bèi chē qí cóng huáng zhī yòng
太平兴国二年冬，遣殿直张璨赍诏谕甘、沙州回鹘可汗外甥，赐以器币，招致名马美玉，以备车骑琮璜之用。
wǔ nián gān shā zhōu huí hú kè hán yè luò gē mì lǐ è qiǎn shǐ péi yì de děng sì rén yǐ tuó tuó míng mǎ shān hú hǔ pò lái xiàn
五年，甘、沙州回鹘可汗夜落纥密礼遏遣使裴溢的等四人，以橐驼、名马、珊瑚、琥珀来献。
yōng xī yuán nián sì yuè xī zhōu huí hú yǔ pó luó mén sēng yǒng shì bō sī wài dào ā lǐ yān tóng rù gòng
雍熙元年四月，西州回鹘与婆罗门僧永世、波斯外道阿里烟同入贡。
sì nián hé luō chuān huí hú dì sì zú shǒu lǐng qiǎn shǐ cháo gòng
四年，合罗川回鹘第四族首领遣使朝贡。
duān gǒng èr nián jiǔ yuè huí hú dū du shí rén zhèng mó luō wáng zǐ miǎo ná wáng zǐ yuè chù huáng shuǐ zhōu xún jiǎn sì zú bìng jū hè lán shān xià wú suǒ tǒng shǔ zhū bù rù gòng duō yóu qí de
端拱二年九月，回鹘都督石仁政、么啰王子、邈拿王子、越黜黄水州巡检四族并居贺兰山下，无所统属，诸部入贡多由其地。
mó luō wáng zǐ zì yún xiàng wèi líng zhōu féng huī zǔ jué yóu shì bù tōng gòng fèng jīn yǒu nèi fù yì
么啰王子自云，向为灵州冯晖阻绝，由是不通贡奉，今有内附意。
gè yǐ jǐn páo yín dài cì zhī
各以锦袍银带赐之。
xián píng sì nián kè hán wáng lù shèng qiǎn shǐ cáo wàn tōng yǐ yù lè míng mǎ dú fēng wú fēng tuó tuó bīn tiě jiàn jiǎ liú lí qì lái gòng
咸平四年，可汗王禄胜遣使曹万通以玉勒名马、独峰无峰橐驼、宾铁剑甲、琉璃器来贡。
wàn tōng zì yán rèn běn guó shū mì shǐ běn guó dōng zhì huáng hé xi zhì xuě shān yǒu xiǎo jùn shù bǎi jiǎ mǎ shén jīng xí yuàn cháo tíng mìng shǐ tǒng lǐng shǐ de fù jì qiān yǐ xiàn
万通自言任本国枢密使，本国东至黄河，西至雪山，有小郡数百，甲马甚精习，愿朝廷命使统领，使得缚继迁以献。
yīn jiàng zhào lù shèng yuē zéi qiān xiōng bèi rén shén suǒ qì
因降诏禄胜曰："贼迁凶悖，人神所弃。
qīng shì jì zhōng liè yì dǔ jiù shēng jì shàng zòu fēng bèi chén fāng lüè qiě yù dà jǔ jīng jiá jiù fù cán yāo tuò tǔ xī chuí xiàn fú běi què
卿世济忠烈，义笃舅甥，继上奏封，备陈方略，且欲大举精甲，就覆残妖，拓土西陲，献俘北阙。
kè hán gōng yè qí kě shèng yán
可汗功业，其可胜言！
jiā tàn suǒ shēn bù wàng zhèn yì
嘉叹所深，不忘朕意。
jīn gèng bù qiǎn shǐ chén yī qiè wěi qīng tǒng zhì
今更不遣使臣，一切委卿统制。
tè shòu wàn tōng zuǒ shén wǔ jūn dà jiàng jūn yōu cì lù shèng qì fú
"特授万通左神武军大将军，优赐禄胜器服。
jǐng dé yuán nián yè luò gē qiǎn shǐ lái gòng
景德元年，夜落纥遣使来贡。
sì nián yòu qiǎn ní fǎ xian děng lái cháo xiàn mǎ
四年，又遣尼法仙等来朝，献马。
réng xǔ fǎ xiān yóu wǔ tái shān
仍许法仙游五台山。
yòu qiǎn sēng dí rù zòu lái xiàn mǎ yù yú jīng chéng jiàn fó sì zhù shèng shòu qiú cì míng é bù xǔ
又遣僧翟入奏，来献马，欲于京城建佛寺祝圣寿，求赐名额，不许。
dà zhōng xiáng fú yuán nián xià zhōu wàn zi děng jūn zhǔ lǐng zú bīng qū huí hú huí hú shè fú yào lù shì ruò bù yǔ dòu sì qí guò fèn qǐ jī zhī jiǎo lù dài jìn
大中详符元年，夏州万子等军主领族兵趋回鹘，回鹘设伏要路，示弱不与斗，俟其过，奋起击之，剿戮殆尽。
qí shēng qín zhě huí hú qū zuò yú yě xī yǐ suǒ huò zī liáng shì zhī yuē ěr bèi hú shǔ guī qiú xiǎo lì wǒ zé bù rán
其生擒者，回鹘驱坐于野，悉以所获资粮示之，曰："尔辈狐鼠，规求小利，我则不然。
suì jǐn fén ér shā zhī wéi wàn zi jūn zhǔ tǐng shēn zǒu
"遂尽焚而杀之，唯万子军主挺身走。
zhèn róng jūn yǐ wén shàng yuē huí hú cháng shā jì qiān shì wèi chóu dí
镇戎军以闻，上曰："回鹘尝杀继迁，世为仇敌。
gān zhōu shǐ zhì yì yán dé míng qīn yì zhī zhuàng yì pō qīng shì zhī
甘州使至，亦言德明侵轶之状，意颇轻视之。
liàng qí bīng shì dé míng wèi yì dí yě
量其兵势，德明未易敌也。
qí nián yè luò gē bǎo wù gōng zhǔ jí méi gū gōng zhǔ suō wēn zǎi xiàng gè qiǎn shǐ lái gòng
"其年，夜落纥、宝物公主及没孤公主、娑温宰相各遣使来贡。
dōng fēng lǐ chéng yǐ kè hán wáng jìn fèng shǐ yáo jìn wèi níng yuǎn jiāng jūn bǎo wù gōng zhǔ jìn fèng cáo jìn wèi ān huà láng jiàng cì yǐ páo hù
东封礼成，以可汗王进奉使姚进为宁远将军，宝物公主进奉曹进为安化郎将，赐以袍笏。
yòu cì yè luò gē jiè zhòu
又赐夜落纥介胄。
sān nián yòu qiǎn zuǒ wēn zǎi xiàng hé jū lù yuè shū mì shǐ dí fú shǒu róng děng lái gòng
三年，又遣左温宰相、何居录越枢密使、翟符守荣等来贡。
shì nián qiū cí guó wáng kè hán qiǎn shǐ li yán fú fù shǐ ān fú jiān shǐ dí jìn lái jìn xiāng yào huā ruǐ bù míng mǎ dú fēng tuó dà wěi yáng yù ān lēi hǔ pò shí shù shí děng
是年，龟兹国王可汗遣使李延福、副使安福、监使翟进来进香药、花蕊布、名马、独峰驼、大尾羊、玉鞍勒、琥珀、〈石俞〉石等。
sì nián dí fú shǒu róng děng sān shí rén qǐng cóng sì fén yīn
四年，翟符守荣等三十人请从祀汾阴。
qí nián yè luò gē qiǎn shǐ gòng fāng wù qín zhōu huí hú ān mì xiàn yù dài yú dào zuǒ
其年，夜落纥遣使贡方物，秦州回鹘安密献玉带于道左。
lǐ chéng yǐ dí fú shǒu róng wèi zuǒ shén wǔ jūn dà jiàng jūn ān diàn mín wèi bǎo shùn láng jiàng yú jiē cì guàn dài qì bì
礼成，以翟符守荣为左神武军大将军，安殿民为保顺郎将，余皆赐冠带器币。
qí nián yè luò gē qiǎn shǐ yán bài zhào dé míng lì gōng shǒu lǐng qǐng jiā ēn shǎng
其年，夜落纥遣使言，败赵德明立功首领请加恩赏。
zhào gěi sī gē sī jiē láng jiàng gào chì shí dào shǐ de chéng zhì bǔ shǔ
诏给司戈、司阶、郎将告敕十道，使得承制补署。
liù nián qiū cí jìn fèng shǐ li yán qìng děng sān shí liù rén duì yú cháng chūn diàn xiàn míng mǎ gōng jiàn ān lè tuán yù xiāng yào děng yōu zhào dá zhī
六年，龟兹进奉使李延庆等三十六人对于长春殿，献名马、弓箭、鞍勒、团玉、香药等，优诏答之。
xiān shì gān zhōu shù yǔ xià zhōu jiē zhàn yè luò gē gòng fèng duō wèi xià zhōu chāo duó
先是，甘州数与夏州接战，夜落纥贡奉多为夏州钞夺。
jí zōng gē zú gǎn yuè cháo tíng ēn huà nǎi qiǎn rén yuán sòng qí shǐ gù pín nián de zhì jīng shī
及宗哥族感悦朝廷恩化，乃遣人援送其使，故频年得至京师。
jì ér gū sī luó yù qǔ kè hán nǚ ér wú pìn cái kè hán bù xǔ yīn wèi chóu dí
既而唃厮罗欲娶可汗女而无聘财，可汗不许，因为仇敌。
wǔ nián qín zhōu qiǎn zhǐ huī shǐ yáng zhī jìn yì zhě guō mǐn sòng jìn fèng shǐ zhì gān zhōu huì zōng gē yuàn xì zǔ guī lù suì liú zhī jìn děng bù gǎn qiǎn
五年，秦州遣指挥使杨知进、译者郭敏送进奉使至甘州，会宗哥怨隙阻归路，遂留知进等不敢遣。
bā nián mǐn fāng de hái
八年，敏方得还。
kè hán wáng yè luò gé shàng biǎo yán bǎo wù gōng zhǔ jí sǐ yǐ xī liáng rén sū shǒu xìn jié luàn bù shí zòu wén
可汗王夜落隔上表言宝物公主疾死，以西凉人苏守信劫乱，不时奏闻；
yòu xiè ēn cì bǎo diàn yín xiá lì rì jí ān fǔ zhào shū réng qǐ wèi yù zōng gē shǐ kāi cháo gòng zhī lù
又谢恩赐宝钿、银匣、历日及安抚诏书，仍乞慰谕宗哥，使开朝贡之路。
jiǔ nián yáng zhī jìn yì zhì suì qiǎn guō mǐn cì zōng gē zhào shū bìng gān zhōu kè hán qì bì
九年，杨知进亦至，遂遣郭敏赐宗哥诏书并甘州可汗器币。
qí nián shǐ lái cháo gòng yán yè luò gé zú jiǔ zǎi xiàng zhū bù luò fèng yè luò gé guī huà wèi kè hán wáng lǐng guó shì
其年，使来朝贡，言夜落隔卒，九宰相诸部落奉夜落隔归化为可汗王领国事。
tiān xǐ èr nián yè luò gé guī huà qiǎn dū du ān xìn děng lái cháo
天禧二年，夜落隔归化遣都督安信等来朝。
sì nián yòu qiǎn shǐ tóng qiū cí guó kè hán wáng zhì hǎi shǐ lái xiàn dà wěi yáng
四年，又遣使同龟兹国可汗王智海使来献大尾羊。
chū huí hú xi bēn zú zhǒng sàn chǔ
初，回鹘西奔，族种散处。
gù gān zhōu yǒu kè hán wáng xī zhōu yǒu kè hán wáng xīn fù zhōu yǒu hēi hán wáng jiē qí hòu yān
故甘州有可汗王，西州有克韩王，新复州有黑韩王，皆其后焉。
tiān shèng yuán nián wǔ yuè gān zhōu yè luò gé tōng shùn qiǎn shǐ ā gé zhī wáng wén guì lái gòng fāng wù
天圣元年五月，甘州夜落隔通顺遣使阿葛之、王文贵来贡方物。
liù yuè zhào gān zhōu huí hé wài shēng kè hán wáng yè luò gé tōng shùn tè fēng guī zhōng bǎo shùn kě hàn wáng
六月，诏甘州回纥外甥可汗王夜落隔通顺特封归忠保顺可汗王。
èr nián wǔ yuè qiǎn shǐ dū du xí xìn děng shí sì rén lái gòng mǎ jí huáng hú mián xì bái dié
二年五月，遣使都督习信等十四人来贡马及黄湖绵、细白氎。
sān nián sì yuè kè hán wáng gōng zhǔ jí zǎi xiàng sā wēn é jìn mǎ rǔ xiāng
三年四月，可汗王、公主及宰相撒温讹进马、乳香。
cì yín qì jīn dài yī zhe yūn jǐn xuán lán yǒu chà
赐银器、金带、衣著、晕锦旋襕有差。
wǔ nián bā yuè qiǎn shǐ ān wàn dōng děng yī shí sì rén lái gòng fāng wù
五年八月，遣使安万东等一十四人来贡方物。
liù nián èr yuè qiǎn rén gòng fāng wù
六年二月，遣人贡方物。
xī níng yuán nián rù gòng qiú mǎi jīn zì dà bō rě jīng yǐ mò běn cì zhī
熙宁元年入贡，求买金字《大般若经》，以墨本赐之。
liù nián fù lái bǔ qí shǒu lǐng wǔ rén wéi jūn zhǔ suì gěi cǎi èr shí pǐ
六年复来，补其首领五人为军主，岁给彩二十匹。
shén zōng wèn qí guó zhǒng luò shēng chǐ jǐ hé yuē sān shí yú wàn
神宗问其国种落生齿几何，曰三十余万；
zhuàng kě yòng zhě jǐ hé yuē èr shí wàn
壮可用者几何，曰二十万。
míng nián chì li xiàn zé shǐ pìn ā lǐ gǔ shǐ yù huí hú lìng fā bīng shēn rù xià jìng
明年，敕李宪择使聘阿里骨，使谕回鹘令发兵深入夏境。
xiàn yǐ mìng diàn zhí huáng fǔ dàn
宪以命殿直皇甫旦。
dàn wǎng bù dé qián ér wàng zòu gōng zhuàng zhào dǎi dàn fù yù shǐ yù dǐ zuì
旦往，不得前而妄奏功状，诏逮旦赴御史狱抵罪。
rán huí hú shǐ bù cháng lái xuān hé zhōng jiān yīn rù gòng sàn ér zhī shǎn xī zhū zhōu gōng wèi mào yì zhì liú jiǔ bù guī
然回鹘使不常来，宣和中，间因入贡散而之陕西诸州，公为贸易，至留久不归。
cháo tíng lǜ qí xí zhī biān shì qiě wǎng lái jiē jīng xià guó yú bō chuán fēi biàn nǎi lì fǎ jìn zhī
朝廷虑其习知边事，且往来皆经夏国，于播传非便，乃立法禁之。
dà shí guó běn bō sī zhī bié zhǒng
大食国本波斯之别种。
duò dà yè zhōng bō sī yǒu jié xiá zhě tàn xué dé wén shí yǐ wéi ruì nǎi jiū hé qí zhòng piāo lüè zī huò jù tú jìn shèng suì zì lì wèi wáng jù yǒu bō sī guó zhī xi jìng
隋大业中，波斯有桀黠者探穴得文石，以为瑞，乃纠合其众，剽略资货，聚徒浸盛，遂自立为王，据有波斯国之西境。
táng yǒng huī yǐ hòu lǚ lái cháo gòng
唐永徽以后，屡来朝贡。
qí wáng pén ní wèi huàn zhī qián wèi zhī bái yī dà shí ā pú luō bá zhī hòu wèi zhī hēi yī dà shí
其王盆泥未换之前谓之白衣大食，阿蒲罗拔之后谓之黑衣大食。
qián dé sì nián sēng xíng qín yóu xī yù yīn cì qí wáng shū yǐ zhāo huái zhī
干德四年，僧行勤游西域，因赐其王书以招怀之。
kāi bǎo yuán nián qiǎn shǐ lái cháo gòng
开宝元年，遣使来朝贡。
sì nián yòu gòng fāng wù yǐ qí shǐ li hē mò wèi huái huà jiāng jūn tè yǐ jīn huā wǔ sè líng zhǐ xiě guān gào yǐ cì
四年，又贡方物，以其使李诃末为怀化将军，特以金花五色绫纸写官告以赐。
shì nián běn guó jí zhàn chéng dū pó yòu zhì lǐ wù yú lǐ yù
是年，本国及占城、阇婆又致礼物于李煜。
yù bù gǎn shòu qiǎn shǐ lái shàng yīn zhào zì jīn wù yǐ wéi xiàn
煜不敢受，遣使来上，因诏自今勿以为献。
liù nián qiǎn shǐ lái gòng fāng wù
六年，遣使来贡方物。
qī nián guó wáng hē lí fú yòu qiǎn shǐ bù luō hǎi jiǔ nián yòu qiǎn shǐ pú xī mì jiē yǐ fāng wù lái gòng
七年，国王诃黎佛又遣使不啰海，九年又遣使蒲希密，皆以方物来贡。
tài píng xīng guó èr nián qiǎn shǐ pú sī nà fù shǐ mó hē mò pàn guān pú luō děng gòng fāng wù
太平兴国二年，遣使蒲思那、副使摩诃末、判官蒲啰等贡方物。
qí cóng zhě mù shēn tǐ hēi wèi zhī kūn lún nú
其从者目深体黑，谓之昆仑奴。
zhào cì qí shǐ xí yī qì bì cóng zhě jiān bó yǒu chà
诏赐其使袭衣、器币，从者缣帛有差。
sì nián fù yǒu cháo gòng shǐ zhì
四年，复有朝贡使至。
yōng xī yuán nián guó rén huā chá lái xiàn huā jǐn yuè nuò jiǎn xiāng bái lóng nǎo bái shā táng qiáng wēi shuǐ liú lí qì
雍熙元年，国人花茶来献花锦、越诺、拣香、白龙脑、白沙糖、蔷薇水、琉璃器。
chún huà sì nián yòu qiǎn qí fù qiú zhǎng li yà wù lái gòng
淳化四年，又遣其副酋长李亚勿来贡。
qí guó bó zhǔ pú xī mì zhì nán hǎi yǐ lǎo bìng bù néng yì què nǎi yǐ fāng wù fù yà wù lái xiàn
其国舶主蒲希密至南海，以老病不能诣阙，乃以方物附亚勿来献。
qí biǎo yuē
其表曰：
dà shí bó zhǔ chén pú xī mì shàng yán zhòng xīng chuí xiàng huí gǒng yú běi chén
大食舶主臣蒲希密上言，众星垂象，回拱于北辰；
bǎi gǔ shū yuán wěi shū yú dōng hǎi
百谷疏源，委输于东海。
shǔ yǒu dào zhī róu yuǎn qìng wú wài yǐ zhái xīn
属有道之柔远，罄无外以宅心。
fú wéi huáng dì bì xià dé hé èr yí míng qí qī zhèng rén yòu wàn guó guāng pī sì yí
伏惟皇帝陛下德合二仪，明齐七政，仁宥万国，光被四夷。
gēng gē qià jī rǎng zhī mín chóng yì zǒu fèng zhēn zhī gòng
赓歌洽《击壤》之民，重译走奉珍之贡。
chén gù wéi shū sú jǐng mù zhōng qū zǎo qīng xiàng rì zhī xīn pō yù cháo tiān zhī yuàn
臣顾惟殊俗，景慕中区，早倾向日之心，颇郁朝天之愿。
zuó zài běn guó céng de guǎng zhōu fán zhǎng jì shū zhāo yù lìng rù jīng gòng fèng shèng chēng huáng dì shèng dé bù kuān dà zhī zé zhào xià guǎng nán chǒng suí fán shāng fù tōng yuǎn wù
昨在本国，曾得广州蕃长寄书招谕，令入京贡奉，盛称皇帝圣德，布宽大之泽，诏下广南，宠绥蕃商，阜通远物。
chén suì chéng hǎi bó yuán shuài tǔ máo shè lì lóng wáng zhī gōng zhān wàng tiān dì zhī jìng zhù zūn xuán huà yǐ wèi sù xīn
臣遂乘海舶，爰率土毛，涉历龙王之宫，瞻望天帝之境，庶遵玄化，以慰宿心。
jīn zé suī jiè wǔ yáng zhī chéng yóu shē shuāng fèng zhī quē
今则虽届五羊之城，犹赊双凤之阙。
zì niàn shuāi lǎo bìng bù néng xìng xiá xiǎng jīn mén xīn mù jù duàn
自念衰老，病不能兴，遐想金门，心目俱断。
jīn yù li yà wù lái gòng jǐn bèi fán jǐn yào wù fù yǐ shàng xiàn
今遇李亚勿来贡，谨备蕃锦药物附以上献。
chén xī mì fán jìn xiàng yá wǔ shí zhū rǔ xiāng qiān bā bǎi jīn bīn tiě qī bǎi jīn hóng sī jí bèi yī duàn wǔ sè zá huā fán jǐn sì duàn bái yuè nuò èr duàn dōu diē yī liú lí píng wú míng yì yí kuài qiáng wēi shuǐ bǎi píng
臣希密凡进象牙五十株，乳香千八百斤，宾铁七百斤，红丝吉贝一段，五色杂花蕃锦四段，白越诺二段，都爹一琉璃瓶，无名异一块，蔷薇水百瓶。
zhào cì xī mì chì shū jǐn páo yín qì shù bó děng yǐ dá zhī
诏赐希密敕书、锦袍、银器、束帛等以答之。
zhì dào yuán nián
至道元年，
qí guó bó zhǔ pú yā tuó lí jī pú xī mì biǎo lái xiàn bái lóng nǎo yī bǎi liǎng
其国舶主蒲押陀黎赍蒲希密表来献白龙脑一百两，
wà nà qí wǔ shí duì
腽肭脐五十对，
lóng yán yī yín hé
龙盐一银合，
yǎn yào èr shí xiǎo liú lí píng
眼药二十小琉璃瓶，
bái shā táng sān liú lí wèng
白沙糖三琉璃瓮，
qiān nián zǎo bó shàng wǔ wèi zǐ gè liù liú lí píng
千年枣、舶上五味子各六琉璃瓶，
bó shàng biǎn táo yī liú lí píng
舶上褊桃一琉璃瓶，
qiáng wēi shuǐ èr shí liú lí píng
蔷薇水二十琉璃瓶，
rǔ xiāng shān zǐ yī zuò
乳香山子一坐，
fán jǐn èr duàn
蕃锦二段，
tuó máo rù miàn sān duàn
驼毛褥面三段，
bái yuè nuò sān duàn
白越诺三段。
yǐn duì yú chóng zhèng diàn yì zhě dài zòu yún fù pú xī mì yīn yuán shè lì fàn bó zhì guǎng zhōu dài jīn wǔ rěn wèi guī
引对于崇政殿，译者代奏云："父蒲希密因缘射利，泛舶至广州，迨今五稔未归。
mǔ lìng chén yuǎn lái xún fǎng fǎng zhì guǎng zhōu jiàn zhī
母令臣远来寻访、昉至广州见之。
jù yán qián suì méng huáng dì shèng ēn jiàng chì shū cì yǐ fǎ jǐn páo zǐ líng chán tóu jiān tú jīn yín fèng píng yī duì líng juàn èr shí pǐ
具言前岁蒙皇帝圣恩降敕书，赐以法锦袍、紫绫缠头、间涂金银凤瓶一对、绫绢二十匹。
jīn lìng chén fèng zhāng lái xiè yǐ fāng wù zhì gòng
今令臣奉章来谢，以方物致贡。
tài zōng yīn wèn qí guó duì yún yǔ dà qín guó xiāng lín wèi qí tǒng shǔ
太宗因问其国，对云："与大秦国相邻，为其统属。
jīn běn guó suǒ guǎn zhī mín cái jí shù qiān yǒu dū chéng jiè shān hǎi jiān
今本国所管之民才及数千，有都城介山海间。
yòu wèn qí shān zé suǒ chū duì yún wéi xī xiàng xiāng yào
"又问其山泽所出，对云："惟犀象香药。
wèn xī xiàng yǐ hé fǎ kě qǔ duì yún xiàng yòng xiàng méi yòu zhì jiàn yǐ dà shéng jī mí zhī ěr
"问犀象以何法可取，对云："象用象媒诱至，渐以大绳羁縻之耳；
xī zé shǐ rén shēng dà shù cāo gōng shǐ cì qí zhì shè ér shā zhī qí xiǎo zhě bù yòng gōng shǐ kě yǐ bǔ huò
犀则使人升大树操弓矢，伺其至射而杀之，其小者不用弓矢可以捕获。
shàng cì yǐ xí yī guàn dài bèi rù děng wù lìng gé mén yàn kào qì jiù guǎn yán liú shù yuè qiǎn huí
"上赐以袭衣、冠带、被褥等物，令阁门宴犒讫，就馆，延留数月遣回；
jiàng zhào dá cì pú xī mì huáng jīn zhǔn qí suǒ gòng zhī zhí
降诏答赐蒲希密黄金，准其所贡之直。
sān nián èr yuè yòu yǔ bīn tóng lǒng guó shǐ lái cháo
三年二月，又与宾同陇国使来朝。
xián píng èr nián yòu qiǎn pàn guān wén wù zhì
咸平二年，又遣判官文戊至。
sān nián bó zhǔ tuó pó lí qiǎn shǐ mù jí bí lái gòng
三年，舶主陀婆离遣使穆吉鼻来贡。
jí bí hái cì tuó pó lí zhào shū bìng qì fú ān mǎ
吉鼻还，赐陀婆离诏书并器服鞍马。
liù nián yòu qiǎn shǐ pó luō qīn sān mó ní děng lái gòng fāng wù
六年，又遣使婆罗钦三摩尼等来贡方物。
mó ní děng duì yú chóng zhèng diàn chí zhēn zhū yǐ jìn zì yún lí guó rì chéng yuàn de zhān wēi yán jí xiàn cǐ qǐ bù gěi huí cì
摩尼等对于崇政殿，持真珠以进，自云离国日诚愿得瞻威颜即献此，乞不给回赐。
zhēn zōng bù yù wéi qí yì sì qí hái yōu jiā ēn jī
真宗不欲违其意，俟其还，优加恩赍。
jǐng dé yuán nián yòu qiǎn shǐ lái
景德元年，又遣使来。
shí yǔ sān fú qí pú duān guó shǐ bìng zài jīng shī huì shàng yuán guān dēng jiē cì qián zòng qí yàn yǐn
时与三佛齐、蒲端国使并在京师，会上元观灯，皆赐钱纵其宴饮。
qí qiū fán kè pú jiā xīn zhì
其秋，蕃客蒲加心至。
sì nián yòu qiǎn shǐ tóng zhàn chéng shǐ lái yōu jiā guǎn xì zhī lǐ xǔ biàn zhì yuàn yòu sì guàn yóu lǎn
四年，又遣使同占城使来，优加馆饩之礼，许遍至苑囿寺观游览。
dà zhōng xiáng fú yuán nián shí yuè chē jià dōng fēng bó zhǔ tuó pó lí shàng yán yuàn zhí fāng wù fù tài shān cóng zhī
大中祥符元年十月，车驾东封，舶主陀婆离上言愿执方物赴泰山，从之。
yòu bó zhǔ li yà wù qiǎn shǐ má wù lái xiàn yù guī
又舶主李亚勿遣使麻勿来献玉圭。
bìng yōu cì qì bì páo dài bìng cì guó zhǔ yín shì shéng chuáng shuǐ guàn qì xiè qí zhì ān lè mǎ děng
并优赐器币、袍带，并赐国主银饰绳床、水罐、器械、旗帜、鞍勒马等。
sì nián sì fén yīn yòu qiǎn guī dé jiāng jūn tuó luó lí jìn píng xiāng xiàng yá hǔ pò wú míng yì xiù sī hóng sī bì huáng mián xì yuè nuò hóng tuó máo jiān jīn xiàn bì yī bì bái liú lí jiǔ qì qiáng wēi shuǐ qiān nián zǎo děng
四年祀汾阴，又遣归德将军陀罗离进瓶香、象牙、琥珀、无名异、绣丝、红丝、碧黄绵、细越诺、红驼毛、间金线璧衣、碧白琉璃酒器、蔷薇水、千年枣等。
zhào lìng péi wèi lǐ chéng bìng cì guàn dài fú wù
诏令陪位，礼成，并赐冠带服物。
wǔ nián guǎng zhōu yán dà shí guó rén wú xi hū lú huá bǎi sān shí suì ěr yǒu zhòng lún mào shén wěi yì
五年，广州言大食国人无西忽卢华百三十岁，耳有重轮，貌甚伟异。
zì yán yuǎn mù huáng huà fù gǔ luó guó bó chuán ér lái
自言远慕皇化，附古逻国舶船而来。
zhào jiù cì jǐn páo yín dài jiā shù bó
诏就赐锦袍、银带加束帛。
tiān xǐ sān nián qiǎn shǐ pú má wù tuó pó lí fù shǐ pú jiā xīn děng lái gòng
天禧三年，遣使蒲麻勿陀婆离、副使蒲加心等来贡。
xiān shì qí rù gòng lù yáo shā zhōu shè xià guó dǐ qín zhōu
先是，其入贡路繇沙州，涉夏国，抵秦州。
qián xìng chū zhào dé míng qǐng dào qí guó zhōng bù xǔ
干兴初，赵德明请道其国中，不许。
zhì tiān shèng yuán nián lái gòng kǒng wèi xī rén chāo lüè nǎi zhào zì jīn qǔ hǎi lù yáo guǎng zhōu zhì jīng shī
至天圣元年来贡，恐为西人钞略，乃诏自今取海路繇广州至京师。
zhì hé jiā yòu jiān sì gòng fāng wù
至和、嘉祐间，四贡方物。
zuì hòu yǐ qí shǒu lǐng pú shā yǐ wèi wǔ níng sī jiē
最后以其首领蒲沙乙为武宁司阶。
xī níng zhōng qí shǐ xīn yā tuó luó qǐ tǒng chá fán zhǎng sī gōng shì zhào guǎng zhōu cái duó
熙宁中，其使辛押陀罗乞统察蕃长司公事，诏广州裁度。
yòu jìn qián yín zhù xiū guǎng zhōu chéng bù xǔ
又进钱银助修广州城，不许。
liù nián dōu fán shǒu bǎo shùn láng jiàng pú tuó pó lí cí biǎo lìng nán má wù fèng gòng wù qǐ yǐ zì dài ér qiú wèi jiāng jūn zhào dàn shòu má wù láng jiàng
六年，都蕃首保顺郎将蒲陀婆离慈表令男麻勿奉贡物，乞以自代，而求为将军，诏但授麻勿郎将。
qí guó bù shǔ gè yì míng gù yǒu wù xún yǒu tuó pó lí yǒu shù lú hé de yǒu má luō bá děng guó rán jiē guàn yǐ dà shí
其国部属各异名，故有勿巡，有陀婆离，有俞卢和地，有麻啰跋等国，然皆冠以大食。
wù xún suǒ gòng yòu yǒu lóng nǎo dōu luó jǐn qiú jǐn mèi fán huā diàn tuó pó yǒu jīn shì shòu dài lián huán bì gōu shù zhū zhī shǔ
勿巡所贡，又有龙脑、兜罗锦、球锦袂、蕃花簟，陀婆有金饰寿带、连环臂钩、数珠之属。
zhèng hé zhōng héng zhōu shì cáo cài méng xiū yā bàn qí shǐ rù dōu yán dào gù zhì liú qiáng shì qí xiāng yào bù cháng zhí
政和中，横州士曹蔡蒙休押伴其使入都，沿道故滞留，强市其香药不偿直。
shì wén zhào tí diǎn xíng yù zhì yù tuī zhì yīn zhào zì jīn fán yí rù gòng bìng xuǎn chéng wù láng yǐ shàng qīng gàn guān yā bàn àn chéng ér xíng wú gù bù dé guò yī rì qǐ qǔ jiǎ shì zhě lùn yǐ zì dào yún
事闻，诏提点刑狱置狱推治，因诏自今蕃夷入贡，并选承务郎以上清干官押伴，按程而行，无故不得过一日，乞取贾市者论以自盗云。
qí guó zài quán zhōu xī běi zhōu xíng sì shí yú rì zhì lán lǐ
其国在泉州西北，舟行四十余日至蓝里。
cì nián chéng fēng fān yòu liù shí yú rì shǐ dá qí guó
次年乘风颿，又六十余日始达其国。
de xióng zhuàng guǎng mào mín sú chǐ lì jiǎ yú zhū fán tiān qì duō hán
地雄壮广袤，民俗侈丽，甲于诸蕃，天气多寒。
qí wáng jǐn yī yù dài niè jīn lǚ shuò wàng guān bǎi bǎo chún jīn guān
其王锦衣玉带，蹑金履，朔望冠百宝纯金冠。
qí jū yǐ mǎ lǔ wèi zhù lǜ gān wéi bì shuǐ jīng wèi wǎ lù shí wèi zhuān huó shí wèi huī wéi mù yòng bǎi huā jǐn
其居以码硵为柱，绿甘为壁，水晶为瓦，碌石为砖，活石为灰，帷幕用百花锦。
guān yǒu chéng xiàng tài wèi gè lǐng bīng mǎ èr wàn yú rén
官有丞相、太尉，各领兵马二万余人。
mǎ gāo qī chǐ shì zú xiāo yǒng
马高七尺，士卒骁勇。
mín jū wū yǔ lüè yǔ zhōng guó tóng
民居屋宇略与中国同。
shì sì duō jīn yín líng jǐn
市肆多金银绫锦。
gōng jiàng jì shù xián jīng qí néng
工匠技术，咸精其能。
jiàn yán sān nián qiǎn shǐ fèng bǎo yù zhū bèi rù gòng
建炎三年，遣使奉宝玉珠贝入贡。
dì wèi shì chén yuē dà guān xuān hé jiān chá mǎ zhī zhèng fèi gù wǔ bèi bù xiū zhì jīn rén luàn huá wēi wáng bù jué rú xiàn
帝谓侍臣曰："大观、宣和间，茶马之政废，故武备不修，致金人乱华，危亡不绝如线。
jīn fù juān shù shí wàn mín yǐ yì wú yòng zhī zhū yù hé ruò xī cái yǐ yǎng zhàn shì
今复捐数十万缗以易无用之珠玉，曷若惜财以养战士？
zhào zhāng jùn què zhī yōu cì yǐ dá yuǎn rén zhī yì
"诏张浚却之，优赐以答远人之意。
shào xīng yuán nián fù qiǎn shǐ gòng wén xī xiàng chǐ cháo tíng yì hòu jiā cì yǔ ér bù tān qí lì
绍兴元年，复遣使贡文犀、象齿，朝廷亦厚加赐与，而不贪其利。
gù yuǎn rén huái zhī ér gòng fù bù jué
故远人怀之，而贡赋不绝。
céng tán guó zài nán hǎi bàng chéng jù hǎi èr shí lǐ
层檀国在南海傍，城距海二十里。
xī níng sì nián shǐ rù gòng
熙宁四年始入贡。
hǎi dào biàn fēng xíng bǎi liù shí rì jīng wù xún gǔ lín sān fú qí guó nǎi zhì guǎng zhōu
海道便风行百六十日，经勿巡、古林、三佛齐国乃至广州。
qí wáng míng yà měi luō yà méi lán chuán guó wǔ bǎi nián shí shì yǐ
其王名亚美罗亚眉兰，传国五百年，十世矣。
rén yǔ yīn rú dà shí
人语音如大食。
de chūn dōng nuǎn
地春冬暖。
guì rén yǐ yuè bù chán tóu fú huā jǐn bái dié bù chū rù chéng xiàng mǎ
贵人以越布缠头，服花锦白氎布，出入乘象、马。
yǒu fèng lù
有奉禄。
qí fǎ qīng zuì zhàng zhòng zuì sǐ
其法轻罪杖，重罪死。
gǔ yǒu dào sù mài
谷有稻、粟、麦。
shí yǒu yú
食有鱼。
chù yǒu mián yáng shān yáng shā niú shuǐ niú tuó tuó mǎ xī xiàng
畜有绵羊、山羊、沙牛、水牛、橐驼、马、犀、象。
yào yǒu mù xiāng xuè jié mò yào péng shā ā wèi xūn lù
药有木香、血竭、没药、鹏砂、阿魏、薰陆。
chǎn zhēn zhū bō li mì shā huá sān jiǔ
产真珠、玻璃、密沙华三酒。
jiāo yì yòng qián guān zì zhù sān fēn qí qí jīn tóng xiāng bàn ér yín jū yī fēn jìn mín sī zhù
交易用钱，官自铸，三分其齐，金铜相半，而银居一分，禁民私铸。
yuán fēng liù nián shǐ bǎo shùn láng jiàng céng qié ní zài zhì shén zōng niàn qí jué yuǎn zhào bān jī rú gù shì réng jiā cì bái jīn èr qiān liǎng
元丰六年，使保顺郎将层伽尼再至，神宗念其绝远，诏颁赍如故事，仍加赐白金二千两。
qiū cí běn huí hú bié zhǒng
龟兹本回鹘别种。
qí guó zhǔ zì chēng shī zǐ wáng yī huáng yī bǎo guān yǔ zǎi xiàng jiǔ rén tóng zhì guó shì
其国主自称师子王，衣黄衣，宝冠，与宰相九人同治国事。
guó chéng yǒu shì jǐng ér wú qián huò yǐ huā ruǐ bù bó yì
国城有市井而无钱货，以花蕊布博易。
yǒu mǐ mài guā guǒ
有米麦瓜果。
xi zhì dà shí guó xíng liù shí rì dōng zhì xià zhōu jiǔ shí rì
西至大食国行六十日，东至夏州九十日。
huò chēng xī zhōu huí hú huò chēng xī zhōu qiū cí yòu chēng qiū cí huí hú
或称西州回鹘，或称西州龟兹，又称龟兹回鹘。
zì tiān shèng zhì jǐng yòu sì nián rù gòng zhě wǔ zuì hòu cì yǐ fó jīng yī cáng
自天圣至景祐四年，入贡者五，最后赐以佛经一藏。
xī níng sì nián shǐ li yán qìng cáo fú rù gòng
熙宁四年，使李延庆、曹福入贡。
wǔ nián yòu shǐ lú dà míng dǔ dōu rù gòng
五年，又使卢大明、笃都入贡。
shào shèng sān nián shǐ dà shǒu lǐng ā lián sā luō děng sān rén yǐ biǎo zhāng jí yù fó zhì táo xi
绍圣三年，使大首领阿连撒罗等三人以表章及玉佛至洮西。
xī hé jīng lüè shǐ yǐ qí hǎn tōng shǐ qǐng lìng wū hū qín zhōu bó mǎi ér gū suǒ jī wù jià dá cì qiǎn hái cóng zhī
熙河经略使以其罕通使，请令于熙、秦州博买，而估所赍物价答赐遣还，从之。
shā zhōu běn hàn dūn huáng gù dì táng tiān bǎo mò xiàn yú xī róng
沙州本汉敦煌故地，唐天宝末陷于西戎。
dà zhōng wǔ nián zhāng yì cháo yǐ zhōu guī shùn zhào jiàn shā zhōu wèi guī yì jūn yǐ yì cháo wèi jié dù shǐ lǐng hé shā gān sù yī xi děng zhōu guān chá yíng tián chǔ zhì shǐ
大中五年，张义潮以州归顺，诏建沙州为归义军，以义潮为节度使，领河沙甘肃伊西等州观察、营田处置使。
yì cháo rù cháo yǐ cóng zǐ huái shēn lǐng zhōu shì
义潮入朝，以从子淮深领州事。
zhì zhū liáng shí zhāng shì zhī hòu jué zhōu rén tuī zhǎng shǐ cáo yì jīn wèi shuài
至朱梁时，张氏之后绝，州人推长史曹义金为帅。
yì jīn zú zi yuán zhōng sì
义金卒，子元忠嗣。
zhōu xiǎn dé èr nián lái gòng shòu běn jūn jié dù jiǎn jiào tài wèi tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì zhù yìn cì zhī
周显德二年来贡，授本军节度、检校太尉、同中书门下平章事，铸印赐之。
jiàn lóng sān nián jiā jiān zhōng shū lìng zi yán gōng wèi guā zhōu fáng yù shǐ
建隆三年加兼中书令，子延恭为瓜州防御使。
xīng guó wǔ nián yuán zhōng zú zi yán lù qiǎn rén lái gòng
兴国五年元忠卒，子延禄遣人来贡。
zèng yuán zhōng dūn huáng jùn wáng shòu yán lù běn jūn jié dù dì yán shèng wèi guā zhōu cì shǐ yán ruì wèi yá nèi dōu yú hòu
赠元忠敦煌郡王，授延禄本军节度，弟延晟为瓜州刺史，延瑞为衙内都虞候。
xián píng sì nián fēng yán lù wèi qiáo jùn wáng
咸平四年，封延禄为谯郡王。
wǔ nián yán lù yán ruì wéi cóng zi zōng shòu suǒ hài zōng shòu quán zhī liú hòu ér yǐ qí dì zōng yǔn quán zhī guā zhōu
五年，延禄、延瑞为从子宗寿所害，宗寿权知留后，而以其弟宗允权知瓜州。
biǎo qiú jīng jié nǎi shòu zōng shòu jié dù shǐ zōng yǔn jiǎn jiào shàng shū zuǒ pú yè zhī guā zhōu zōng shòu zi xián shùn wèi yá nèi dōu zhǐ huī shǐ
表求旌节，乃授宗寿节度使，宗允检校尚书左仆射、知瓜州，宗寿子贤顺为衙内都指挥使。
dà zhōng xiáng fú mò zōng shòu zú shòu xián shùn běn jūn jié dù dì yán huì wèi jiǎn jiào xíng bù shàng shū zhī guā zhōu
大中祥符末宗寿卒，授贤顺本军节度，弟延惠为检校刑部尚书、知瓜州。
xián shùn biǎo qǐ jīn zì cáng jīng jì chá yào jīn bó zhào cì zhī
贤顺表乞金字藏经洎茶药金箔，诏赐之。
zhì tiān shèng chū qiǎn shǐ lái xiè gòng rǔ xiāng náo shā yù tuán
至天圣初，遣使来谢，贡乳香、硇砂、玉团。
zì jǐng yòu zhì huáng yòu zhōng fán qī gòng fāng wù
自景祐至皇祐中，凡七贡方物。
fú lǐn guó dōng nán zhì miè lì shā běi zhì hǎi jiē sì shí chéng
拂菻国东南至灭力沙，北至海，皆四十程。
xi zhì hǎi sān shí chéng
西至海三十程。
dōng zì xi dà shí jí yú tián huí hé qīng táng nǎi dǐ zhōng guó
东自西大食及于阗、回纥、青唐，乃抵中国。
lì dài wèi cháng cháo gòng
历代未尝朝贡。
yuán fēng sì nián shí yuè qí wáng miè lì yī líng gǎi sā shǐ qiǎn dà shǒu lǐng nǐ sī dōu lìng sī mèng pàn lái xiàn ān mǎ dāo jiàn zhēn zhū yán qí guó de shén hán tǔ wū wú wǎ
元丰四年十月，其王灭力伊灵改撒始遣大首领你厮都令厮孟判来献鞍马、刀剑、真珠，言其国地甚寒，土屋无瓦。
chǎn jīn yín zhū xī jǐn niú yáng mǎ dú fēng tuó lí xìng qiān nián zǎo bā lǎn sù mài yǐ pú táo niàng jiǔ
产金、银、珠、西锦、牛、羊、马、独峰驼、梨、杏、千年枣、巴榄、粟、麦，以蒲萄酿酒。
lè yǒu kōng hóu hú qín xiǎo bì lì piān gǔ
乐有箜篌、壶琴、小筚篥、偏鼓。
wáng fú hóng huáng yī yǐ jīn xiàn zhī sī bù chán tóu suì sān yuè zé yì fó sì zuò hóng chuáng shǐ rén yú zhī
王服红黄衣，以金线织丝布缠头，岁三月则诣佛寺，坐红床，使人舁之。
guì chén rú wáng zhī fú huò qīng lǜ fēi bái fěn hóng hè zǐ bìng chán tóu kuà mǎ
贵臣如王之服，或青绿、绯白、粉红、褐紫，并缠头跨马。
chéng shì tián yě jiē yǒu shǒu lǐng zhǔ zhī měi suì wéi xià qiū liǎng de fèng gěi jīn qián jǐn gǔ bó yǐ zhì shì dà xiǎo wèi chà
城市田野，皆有首领主之，每岁惟夏秋两得奉，给金、钱、锦、谷、帛，以治事大小为差。
xíng fá zuì qīng zhě zhàng shù shí zhòng zhě zhì èr bǎi dà zuì zé shèng yǐ máo náng tóu zhū hǎi
刑罚罪轻者杖数十，重者至二百，大罪则盛以毛囊投诸海。
bù shàng dòu zhàn lín guó xiǎo yǒu zhēng dàn yǐ wén zì lái wǎng xiāng jié wèn shì dà yì chū bīng
不尚斗战，邻国小有争，但以文字来往相诘问，事大亦出兵。
zhù jīn yín wèi qián wú chuān kǒng miàn záo mí lè fó bèi wèi wáng míng jìn mín sī zào
铸金银为钱，无穿孔，面凿弥勒佛，背为王名，禁民私造。
yuán yòu liù nián qí shǐ liǎng zhì
元祐六年，其使两至。
zhào bié cì qí wáng bó èr bǎi pǐ bái jīn píng xí yī jīn shù dài
诏别赐其王帛二百匹、白金瓶、袭衣、金束带。