lǜ lì shí wǔ
◎律历十五
qián dào sì nián lǐ bù yuán wài láng li dào yán tǒng yuán lì xíng zhī jì jiǔ yǔ tiān bù hé gù yi
乾道四年，礼部员外郎李焘言："《统元历》行之既久，与天不合，固宜；
dà yǎn lì zuì hào jīng wēi yòng zhī yì bù guò sān shí yú nián hòu zhī yù xíng yuǎn yě nán yǐ
《大衍历》最号精微，用之亦不过三十余年，后之欲行远也难矣。
yì lì wèi chà wú yǐ zhī qí shī
抑历未差，无以知其失；
wèi yàn wú yǐ zhī qí shì
未验，无以知其是。
rén zōng yòng chóng tiān lì tiān shèng zhì huáng yòu sì nián shí yī yuè rì shí èr lì bù xiào zhào yǐ táng bā lì jí sòng sì lì cān dìng jiē yǐ jǐng fú wèi mì suì yù gǎi zuò
仁宗用《崇天历》，天圣至皇祐四年十一月日食，二历不效，诏以唐八历及宋四历参定，皆以《景福》为密，遂欲改作。
ér liú xī sōu wèi chóng tiān lì bān xíng yú sān shí nián suǒ chà wú jǐ jù kě ǒu yuán tiān biàn qīng yì gǎi yí
而刘羲叟谓："《崇天历》颁行逾三十年，所差无几，讵可偶缘天变，轻议改移？
yòu wèi gǔ shèng rén lì xiàng zhī yì zhǐ yú jìng shòu rén shí suī zé yù kǎo jiāo huì bù bì wěn hé chén kè huò yǒu chí sù wèi bì dú shì lì chà
"又谓："古圣人历象之意，止于敬授人时，虽则预考交会，不必吻合辰刻，或有迟速，未必独是历差。
nǎi cóng xī sōu yán fù yòng chóng tiān lì
"乃从羲叟言，复用《崇天历》。
xī sōu lì xué wèi sòng dì yī ōu yáng xiū sī mǎ guāng bèi jiē zūn yòng zhī
羲叟历学为宋第一，欧阳修、司马光辈皆遵用之。
chóng tiān lì jì fù yòng yòu shí sān nián zhì píng èr nián shǐ gǎi yòng míng tiān lì lì guān zhōu cóng jiē qiān guān
《崇天历》既复用，又十三年，治平二年，始改用《明天历》，历官周琮皆迁官。
hòu sān nián yàn xī níng sān nián qī yuè yuè shí bù xiào nǎi zhào fù yòng chóng tiān lì duó cóng děng suǒ qiān guān
后三年，验熙宁三年七月月食不效，乃诏复用《崇天历》，夺琮等所迁官。
xī níng bā nián shǐ gèng yòng fèng yuán lì shěn kuò shí zhǔ qí yì
熙宁八年，始更用《奉元历》，沈括实主其议。
míng nián zhēng yuè yuè shí jù bù xiào zhào wèn xiū lì tuī ēn zhě xìng míng kuò jù zòu biàn dé bù fèi
明年正月月食，遽不效，诏问修历推恩者姓名，括具奏辨，得不废。
shí zhě wèi kuò qiáng biàn bù xǔ qí shēn yú lì yě
识者谓括强辨，不许其深于历也。
rán hòu zhī xī sōu zhī yán rán
然后知羲叟之言然。
yuàn shēn chì lì guān jiā yì jīng sī wù zhí jīn shì
愿申饬历官，加意精思，勿执今是。
yì mù néng zhě shú fù tǎo lùn gēng zào mì dù bǔ zhì xīn lì
益募能者，熟复讨论，更造密度，补治新历。
yuán dào cháng chéng zhào jiān shì cè yàn zhí xīn lì tài yīn yíng huò zhī chà kǒng shū chéng suǒ chà huò duō jiàn jī néng zhě nǎi zhào zhū dào fǎng tōng lì zhě
"缘焘尝承诏监视测验，值新历太阴、荧惑之差，恐书成所差或多，见讥能者，乃诏诸道访通历者。
jiǔ zhī fú zhōu bù yī yuán xìng zǔ shàng yán xīn lì chà miù jīng dà shēng bù yǐ bái bù jí bǔ xìng zǔ wèi jú shēng
久之，福州布衣阮兴祖上言新历差谬，荆大声不以白部，即补兴祖为局生。
chū xīn lì zhī chéng yě dà shēng xiào róng gòng wèi zhī
初，新历之成也，大声、孝荣共为之。
zhì shì dà shēng nǎi yǐ tài yīn jiǔ dào biàn chì dào bié yǎn yī fǎ yǔ xiào róng lì yì yú hòu
至是，大声乃以太阴九道变赤道别演一法，与孝荣立异于后。
mì shū shǎo jiān chóng zhèng diàn shuō shū jiān quán xíng bù shì láng wāng dà yóu děng yán chéng zhào yú yù shǐ tái jiān jí jú guān cān suàn míng nián tài yīn sù dù jiān zhù yù lǎn yì shí
秘书少监、崇政殿说书兼权刑部侍郎汪大猷等言："承诏于御史台监集局官，参算明年太阴宿度，笺注御览诣实。
jīn dà shēng děng tuī suàn míng nián zhēng yuè zhì yuè zhōng jiǔ dào tài yīn biàn chì dào xiàn shí èr yuè shí wǔ rì yǐ qián jù gǎo chéng zhì zhèng yuè nèi chén děng zhào lì guān shàng tái yòng hún yí jiān yàn shū mì
今大声等推算明年正月至月终九道太阴变赤道，限十二月十五日以前具稿成，至正月内，臣等召历官上台，用浑仪监验疏密。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
wǔ nián
五年，
guó zǐ sī yè jiān quán lǐ bù shì láng chéng dà chāng shì yù shǐ dān shí
国子司业兼权礼部侍郎程大昌、侍御史单时，
mì shū chéng táng fú mì shū láng lǐ mù yán dōu shěng xià líng tái láng chōng lì suàn guān gài yáo chén huáng fǔ jì míng sòng yǔn gōng děng yán jué jīn gēng zào qián dào xīn lì
秘书丞唐孚、秘书郎李木言："都省下灵台郎充历算官盖尧臣、皇甫继明、宋允恭等言：'厥今更造《乾道新历》，
cháo tíng lèi wěi guān dìng yàn
朝廷累委官定验，
de jiàn rì yuè jiāo shí mì jìn tiān dào
得见日月交食密近天道，
wǔ xīng xíng dù yǔn xié chán cì
五星行度允协躔次，
wéi jiǔ dào tài yīn jiān yǒu wèi mì
惟九道太阴间有未密。
sōu fǎng néng lì zhī rén bǔ zhì xīn lì bàn nián wèi yǒu yìng zhào zhě dú jīng dà shēng bié yǎn yī fǎ yǔ liú xiào róng qián dào lì dìng yàn zhēng yuè nèi jiǔ dào tài yīn xíng dù
搜访能历之人补治新历，半年未有应诏者，独荆大声别演一法，与刘孝荣《乾道历》定验正月内九道太阴行度。
jīn lái èr fǎ jiē wèi néng mì yú tiān dào qián dào tài yīn yī fǎ yǔ zhū lì bǐ jiào jiē wèi jìn shàn
今来二法皆未能密于天道，《乾道》太阴一法与诸历比较，皆未尽善。
jīn cuō qí jīng wēi zhuàn chéng yī fǎ qí xiān tuī bù dào zhēng yuè nèi jiǔ dào tài yīn zhèng duì zài chì dào sù dù yuàn wěi guān yǔ xiào róng dà shēng yàn zhī
今撮其精微，撰成一法，其先推步到正月内九道太阴正对在赤道宿度，愿委官与孝荣、大声验之。
rú huò jīng mì jí yǐ suǒ xiū jiǔ dào jīng fǎ qǐng de yǔ dìng yàn guān gèng jí xiào róng dà shēng děng tóng fù tái tuī bù míng nián jiǔ dào tài yīn zhèng duì zài chì dào sù dù diǎn dìng yuè fēn dìng yàn cóng qí shàn zhě yòng zhī
如或精密，即以所修九道经法，请得与定验官更集孝荣、大声等同赴台，推步明年九道太阴正对在赤道宿度，点定月分定验，从其善者用之。
dà chāng děng cóng dà shēng xiào róng suǒ gōng zhēng yuè nèi tài yīn jiǔ dào sù dù
'大昌等从大声、孝荣所供正月内太阴九道宿度，
yǐ fù tài shǐ jú cè yàn shàng zhōng xún bì
已赴太史局测验上中旬毕，
jí qǔ dà shēng xiào róng yáo chén děng sān jiā suǒ gōng zhēng yuè xià xún tài yīn sù dù
及取大声、孝荣、尧臣等三家所供正月下旬太阴宿度，
cān zhào lǎn shì
参照览视，
cè yàn shū mì
测验疏密，
yáo chén jì míng yǔn gōng qǐng jù jīn nián tài yīn jiǔ dào sù dù
尧臣、继明、允恭请具今年太阴九道宿度。
yù yī zhú rén suǒ qǐng xiàn yī yuè gè jù jīn nián tài yīn jiǔ dào biàn huáng dào zhèng duì chì dào qí sù mǒu dù yī jīng jù gǎo sòng yù shǐ tái cè yàn guān bù shí shì yàn rán hòu jiàn qí shū mì
欲依逐人所请，限一月各具今年太阴九道变黄道正对赤道其宿某度，依经具稿，送御史台测验官不时视验，然后见其疏密。
péi bó shòu shàng shū yán
裴伯寿上书言：
xiào róng zì chén yù dìng dīng hài suì sì yuè shuò rì shí bā yuè wàng yuè shí jù bù yàn
孝荣自陈预定丁亥岁四月朔日食、八月望月食，俱不验。
yòu dìng qù nián èr yuè wàng yè èr gēng wǔ diǎn yuè shí jiǔ fēn yǐ shàng chū dì fù mǎn
又定去年二月望夜二更五点月食九分以上，出地复满。
chén cháng yán yú zǎi xiàng shì yuè zhī shí dāng shí jì chū dì jì yuán lì yì shí jì chū dì shēng guāng zài xū chū èr kè fù mǎn zài xū zhèng sān kè
臣尝言于宰相，是月之食当食既出地，《纪元历》亦食既出地，生光在戌初二刻，复满在戌正三刻。
shì xī yuè chū dì shí yǒu wēi yún zhì hūn shí jiàn yuè yǐ shí jì zhì xū chū sān kè guǒ shēng guāng jí shí jì chū dì kě zhī
是夕，月出地时有微云，至昏时见月已食既，至戌初三刻果生光，即食既出地可知；
fù mǎn zài xū zhèng sān kè shí èr gēng èr diǎn chén suǒ yán zú yàn
复满在戌正三刻，时二更二点：臣所言卒验。
xiào róng yán jiàn xíng lì jiāo shí xiān tiān liù kè jīn suǒ dìng yuè shí fù mǎn nǎi hòu tiān sì kè xīn lì miù wù wéi shèn
孝荣言见行历交食先天六刻，今所定月食复满，乃后天四刻，新历谬误为甚。
qí yī yuē bù qì shuò xiào róng xiān yán qì chà yī rì guān jǐng biǎo fāng zhī qí shī cǐ bù zhī yàn qì zhě yě
其一曰步气朔，孝荣先言气差一日，观景表方知其失，此不知验气者也。
chén zhī yàn qì chà yī èr kè yì néng zhī zhī
臣之验气，差一二刻亦能知之。
jì yuán jié qì zì chóng níng jiān cè yàn dǎi jīn liù shí yú zài bù wú shǎo chà gǒu fēi cè yàn ān zhī qí shī
《纪元》节气，自崇宁间测验，逮今六十余载，不无少差，苟非测验，安知其失？
fán rì yuè hé shuò yǐ jiāo shí wèi yàn jīn jiāo shí jì chà shuò yì fú hé yǐ
凡日月合朔，以交食为验，今交食既差，朔亦弗合矣。
qí èr yuē bù fā liǎn zhǐ yán guà hòu ér yǐ
其二曰步发敛，止言卦候而已。
qí sān yuē bù rì chán xīn lì nǎi yòng jì yuán èr shí bā xiù chì dào dù jì zhì fēn gōng jù jiǎn jì yuán guò gōng sān shí yú kè shū wú lǐ jù
其三曰步日躔，新历乃用《纪元》二十八宿赤道度，暨至分宫，遽减《纪元》过宫三十余刻，殊无理据。
ér yòu chì dào biàn huáng dào sù dù lóu wèi èr sù dùn jiǎn jì yuán bàn dù
而又赤道变黄道宿度，娄、胃二宿顿减《纪元》半度。
zài shù zé lóu wèi èr sù hé èr shí bā dù lóu dāng shí èr dù tài jīn xīn lì lóu zuò shí èr dù bàn nǎi qì sì fēn dù zhī yī
在术则娄、胃二宿合二十八度，娄当十二度太，今新历娄作十二度半，乃弃四分度之一。
shì zhěn èr sù xū shōu fù duō shǎo shù biàn sù fēn gōng jì é shì yǐ qián dào jǐ chǒu suì tài yáng guò gōng chà wù
室、轸二宿虚收复多，少数变宿，分宫既讹，是以乾道己丑岁太阳过宫差误。
qí sì yuē bù guǐ lòu xīn lì bù hé qián shǐ
其四曰步晷漏，新历不合前史。
táng kāi yuán shí èr nián cè jǐng yú tiān xià ān nán cè xià zhì wǔ zhōng guǐ zài biǎo nán sān cùn sān fēn xīn lì suàn zài biǎo běi qī cùn
唐开元十二年测景于天下，安南测夏至午中晷在表南三寸三分，新历算在表北七寸；
qí tiě lè cè dōng zhì wǔ zhōng guǐ zhǎng yī zhàng jiǔ chǐ èr cùn liù fēn xīn lì suàn guǐ zhǎng yī zhàng sì chǐ jiǔ cùn jiǔ fēn nǎi chà sì chǐ èr cùn qī fēn qí miù gài ruò cǐ
其铁勒测冬至午中晷长一丈九尺二寸六分，新历算晷长一丈四尺九寸九分，乃差四尺二寸七分，其谬盖若此。
qí wǔ yuē bù yuè lí zhū lì chí jí fěi nǜ jí shù yī tóng xīn lì fěi zhī jí shù shǎo nǜ zhī jí shù sì bǎi jiǔ shí sān fēn jí zhī jí shù shǎo chí zhī jí shù èr shí fēn bù hé lì fǎ
其五曰步月离，诸历迟疾、朏朒极数一同，新历朏之极数少朒之极数四百九十三分，疾之极数少迟之极数二十分，不合历法。
qí liù yuē bù jiāo huì xīn lì wàng shè yáng zhǔn yīn zhǔn děng chà gài yù gǒu hé yǐ wǎng jiāo shí qí jiān fù yǒu bù hé zhě zé qiān jiù tiān dào suǒ yǐ yù dìng dīng hài wù zǐ èr suì rì yuè zhī shí biàn jiàn chā wéi
其六曰步交会，新历妄设阳准、阴准等差，盖欲苟合已往交食，其间复有不合者，则迁就天道，所以预定丁亥、戊子二岁日月之食，便见差违。
qí qī yuē bù wǔ xīng yǐ hún yí cè yàn xīn lì xīng dù yǔ tiān bù hé
其七曰步五星，以浑仪测验新历星度，与天不合。
gài xiào róng yǔ tóng zào lì rén jiē bù néng tàn duān zhī xù nǎi xiān zào lì hòu fāng cè yàn qián hòu dào zhì suì duō chà shī
盖孝荣与同造历人皆不能探端知绪，乃先造历，后方测验，前后倒置，遂多差失。
fu lì biǎo yàn qì kuī cè qī zhèng rán hòu zuò lì qǐ róng duō shí xù yú chāo jiē jiù lì yǐ wéi xīn shù kě hu
夫立表验气，窥测七政，然后作历，岂容掇拾绪余，超接旧历，以为新术，可乎？
xīn lì chū yú wǔ dài mín jiān wàn fēn lì qí shù shuò yú tài qiáng míng lì zhī shì wǎng wǎng bǐ zhī
新历出于五代民间《万分历》，其数朔余太强，明历之士往往鄙之。
jīn xiào róng nǎi sān yīn wàn fēn xiǎo lì zuò sān wàn fēn wèi rì fǎ yǐ yǐn wàn fēn zhī míng
今孝荣乃三因万分小历，作三万分为日法，以隐万分之名。
sān wàn fēn lì jí wàn fēn lì yě
三万分历即万分历也。
yuán shuò yú tài qiáng xiào róng suì jiǎn qí fēn nǎi zēng lì miǎo bù rù lì gé
缘朔余太强，孝荣遂减其分，乃增立秒，不入历格。
qián gǔ zhì yú sòng zhū lì shuò yú bìng jiē wú miǎo qiě xiào róng bù zhī wáng chù nè yú wàn fēn zēng èr wèi yīng tiān lì rì fǎ shuò yú wǔ qiān sān bǎi qī zì rán wú miǎo ér qù wáng pǔ yòng miǎo zhī lì
前古至于宋诸历，朔余并皆无秒，且孝荣不知王处讷于万分增二，为《应天历》日法，朔余五千三百七，自然无秒，而去王朴用秒之历。
chén yǔ zào tǒng yuán lì zhī hòu qián xīn tàn tǎo fù sān shí yú nián kǎo zhī zhū lì dé shī xiǎo rán
臣与造《统元历》之后，潜心探讨复三十余年，考之诸历，得失晓然。
chéng jiǎ chén yǎn zhuàn zhī zhí dāng yǔ tài shǐ guān lì biǎo yàn qì kuī cè qī zhèng yùn suàn lì fǎ dāng yuǎn guò qián lì
诚假臣演撰之职，当与太史官立表验气，窥测七政，运算立法，当远过前历。
zhào sòng jiān shì cè yàn guān xiáng zhī dá yú shàng shū shěng
诏送监视测验官详之，达于尚书省。
shí tán tiān zhě gè yǐ jì shù xiāng gāo hù xiāng dǐ huǐ
时谈天者各以技术相高，互相诋毁。
jiàn yì dài fū dān shí mì shū shǎo jiān wāng dà yóu guó zǐ sī yè quán lǐ bù shì láng chéng dà chāng mì shū chéng táng fú mì shū láng lǐ mù yán qián dào xīn lì jīng dà shēng liú xiào róng tóng zhǔ yī fǎ zì chū cè yàn yǐ zhì quán xíng shī yòng èr rén wú yì yì
谏议大夫单时、秘书少监汪大猷、国子司业权礼部侍郎程大昌、秘书丞唐孚、秘书郎李木言："《乾道新历》，荆大声、刘孝荣同主一法，自初测验以至权行施用，二人无异议。
hòu yuán xīn lì bù mì zhào fǎng qiú tōng lì zhě xiào róng nǎi sòng yuán xìng zǔ yuán dà shēng bǔ jú shēng zì shì fēn fēn bù yǐ
后缘新历不密，诏访求通历者，孝荣乃讼阮兴祖缘大声补局生，自是纷纷不已。
dà shēng guān yǐ pàn jú tí diǎn lì shū wèi míng nǎi yán bù dàng zé yǐ lì fǎ qǐ suàn
大声官以判局提点历书为名，乃言不当责以立法起算。
bù zhī qǐ lì shòu shí hé suǒ píng jù
不知起历授时，何所凭据。
qiě zhēng yuè nèi wǔ yè bǐ jiào xiào róng suǒ dìng wǔ rì bìng chà dà shēng suǒ dìng wǔ rì nèi sān rì de zhōng liǎng rì shāo shū
且正月内五夜，比较孝荣所定五日并差，大声所定五日内三日的中，两日稍疏。
jì bó shòu jìn zhuàng xiàn shù shí děng jiāng qiú qí lì shū shàng tái cè yàn wù qiú zhì dāng ér dà shēng děng zhèng jū qí guān nǎi shì cí bì shì cè yàn fú jīng
继伯寿进状献术，时等将求其历书上台测验，务求至当，而大声等正居其官，乃饰辞避事，测验弗精。
qiě dà shēng xiào róng tóng lì xīn fǎ jīn yóu fǎn fù gǒu fēi gè jù suǒ jiàn tā rì lì chéng dà shēng wàng yǒu dòng yáo jí qián gōng jìn fèi
且大声、孝荣同立新法，今犹反复，苟非各具所见，他日历成，大声妄有动摇，即前功尽废。
qǐng lìng xiào róng dà shēng yáo chén bó shòu gè jù qián dào wǔ nián wǔ yuè yǐ hòu zhì nián zhōng tài yīn wǔ xīng pái rì zhèng duì chì dào chán dù shàng zhī yù shǐ tái lìng cè yàn guān cān kǎo
请令孝荣、大声、尧臣、伯寿各具乾道五年五月已后至年终，太阴五星排日正对赤道躔度，上之御史台，令测验官参考。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
liù nián rì guān yán bǐ zhào quán yòng qián dào lì tuī suàn jīn suì bān lì yú tiān xià míng nián yòng hé lì tuī suàn
六年，日官言："比诏权用《乾道历》推算，今岁颁历于天下，明年用何历推算？
zhào yì quán yòng qián dào lì yī nián
"诏亦权用《乾道历》一年。
qiū chéng dū lì xué jìn shì gǔ fù zì yán zhào qiú tuī míng yíng huò tài yīn èr shì zhuǎn yùn shǐ zī qiǎn zhì lín ān yuàn zào xīn lì bì hái shǔ réng jìn lì fǎ jiǔ yì
秋，成都历学进士贾复自言，诏求推明荧惑、太阴二事，转运使资遣至临安，愿造新历毕还蜀，仍进《历法九议》。
xiào zōng jiā qí zhì guǎn yú jīng xué cì lǐn gěi
孝宗嘉其志，馆于京学，赐廪给。
tài shǐ jú li jì zōng děng yán shí èr yuè wàng yuè shí dà fēn qī xiǎo fēn jiǔ shí sān
太史局李继宗等言："十二月望，月食大分七、小分九十三。
gǔ fù liú dà zhōng děng gè kuī chū shí shèn fēn yè bù tóng
贾复、刘大中等各亏初、食甚分夜不同。
zhào lǐ bù shì láng zhèng wén jiān li jì zōng děng cè yàn
"诏礼部侍郎郑闻监李继宗等测验。
shì yè shí bā fēn
是夜，食八分。
mì shū shěng yán líng tái láng sòng yǔn gōng guó xué shēng lín yǒng shū cǎo zé zhù bīn huáng mèng de wú shí jǔ chén yàn jiàn děng gè tuī suàn rì shí shí kè fēn shù yì tóng
秘书省言，灵台郎宋允恭、国学生林永叔、草泽祝斌、黄梦得、吴时举、陈彦健等各推算日食时刻、分数异同。
nǎi zhào jiàn yì dài fū yáo xiàn jiān jì zōng děng cè yàn wǔ yuè shuò rì shí
乃诏谏议大夫姚宪监继宗等测验五月朔日食。
xiàn zòu shí kè fēn shù jiē chà chuǎn jì zōng zé dà shēng xuē jiàng yǒu chà
宪奏时刻、分数皆差舛，继宗、泽、大声削降有差。
tài shǐ jú chūn guān zhèng pàn tài shǐ jú wú zé děng yán qián dào shí nián bān cì lì rì qí zhōng shí èr yuè yǐ dìng zuò xiǎo jǐn qián dào shí yī nián zhēng yuè yī rì zhù guǐ wèi shuò bì qián dào shí yī nián zhēng yuè yī rì
太史局春官正、判太史局吴泽等言："乾道十年颁赐历日，其中十二月已定作小尽，乾道十一年正月一日注：癸未朔，毕乾道十一年正月一日。
chóng tiān tǒng yuán èr lì suàn de jiǎ shēn shuò jì yuán qián dào èr lì suàn de guǐ wèi shuò jīn qián dào lì zhēng shuò xiǎo yú yuē dé bù jí jìn xiàn sì shí èr fēn shì wèi yí shuò
《崇天》、《统元》二历算得甲申朔，《纪元》、《乾道》二历算得癸未朔，今《乾道历》正朔小余，约得不及进限四十二分，是为疑朔。
gèng kǎo rì yuè zhī xíng yǐ dìng yuè shuò dà xiǎo yǐ cǐ tuī zhī zé dàng shì jiǎ shēn shuò
更考日月之行，以定月朔大小，以此推之，则当是甲申朔。
jīn lì guān fú jiā jīng jiū zhí yǐ guǐ wèi zhù zhēng shuò qiè kǒng chà wù qǐng zài tuī bù
今历官弗加精究，直以癸未注正朔，窃恐差误，请再推步。
yú shì bǐ jì zōng jiān shì jiē yǐ shì nián zhēng yuè shuò dāng yòng jiǎ shēn
于是俾继宗监视，皆以是年正月朔当用甲申。
jiān jīn suì wǔ yuè shuò tài yáng jiāo shí běn jú guān shēng zhān shì dào tiān dào rì shí sì fēn bàn kuī chū xī běi wǔ shí wǔ kè bàn
兼今岁五月朔，太阳交食，本局官生瞻视到天道日食四分半：亏初西北，午时五刻半；
shí shèn zhèng běi wèi chū èr kè
食甚正北，未初二刻；
fù mǎn dōng běi shēn chū yī kè
复满东北，申初一刻。
hòu lìng yǒng shū děng wǔ rén gè yán wǔ yuè shuò rì shí fēn shù bìng kuī chū shí shèn fù mǎn shí kè jiē bù tóng
后令永叔等五人各言五月朔日食分数并亏初、食甚、复满时刻皆不同。
bìng jiàn xíng qián dào lì bǐ zhī wǔ yuè shuò tiān dào rì shí duō suàn èr fēn shǎo qiáng kuī chū shǎo suàn sì kè bàn shí shèn shǎo suàn sān kè fù mǎn shǎo suàn èr kè yǐ shàng
并见行《乾道历》比之，五月朔天道日食多算二分少强，亏初少算四刻半，食甚少算三刻，复满少算二刻已上。
yòu kǎo qián dào lì bǐ zhī chóng tiān jì yuán tǒng yuán sān lì rì shí kuī chū shí kè wèi jìn
又考《乾道历》比之《崇天》、《纪元》、《统元》三历，日食亏初时刻为近；
jiào zhī qián dào rì shí kuī chū shí kè wèi bù jí
较之《乾道》，日食亏初时刻为不及。
jì zōng děng cān kǎo lái nián shí èr yuè xì dà jìn jí shí yī nián zhēng yuè shuò dāng yòng jiǎ shēn ér tài shǐ jú chéng tóng pàn tài shǐ jú jīng dà shēng yán qián dào lì jiā shí xì bù jí jìn xiàn sì shí èr fēn dìng jīn nián wǔ yuè shuò rì shí kuī chū zài wǔ shí yī kè
继宗等参考来年十二月系大尽，及十一年正月朔当用甲申，而太史局丞、同判太史局荆大声言《乾道历》加时系不及进限四十二分，定今年五月朔日食亏初在午时一刻。
jīn cè yàn wǔ yuè shuò rì shí kuī chū zài wǔ shí wǔ kè bàn qián dào lì jiā shí ruò sì bǎi wǔ shí fēn gǒu yǐ tiān dào shí kè yù dìng qián dào shí èr nián zhēng yuè shuò yǐ guò jiǎ shēn rì sì bǎi wǔ shí fēn
今测验五月朔日食亏初在午时五刻半，《乾道历》加时弱四百五十分，苟以天道时刻预定乾道十二年正月朔，已过甲申日四百五十分。
dà shēng jīn zài zhǐ dìng qián dào shí yī nián zhēng yuè hé zuò jiǎ shēn shuò shí nián shí èr yuè hé zuò dà jìn qǐng yī tài shǐ jú xiáng dìng xíng zhī
大声今再指定乾道十一年正月合作甲申朔，十年十二月合作大尽，请依太史局详定行之。
wǔ yuè zhào lì guān xiáng dìng
"五月，诏历官详定。
chún xī yuán nián lǐ bù yán jīn suì bān cì lì shū quán yòng qián dào xīn lì tuī suàn míng nián fù yù quán yòng qián dào lì
淳熙元年，礼部言："今岁颁赐历书，权用《乾道新历》推算，明年复欲权用《乾道历》。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
shí yī yuè zhào tài shǐ jú chūn guān zhèng wú zé tuī suàn tài yáng jiāo shí bù tóng lìng mì shū shěng chì zé zhī bìng fá zào lì zhě
十一月，诏太史局春官正吴泽推算太阳交食不同，令秘书省敕责之，并罚造历者。
sān nián pàn tài shǐ jú li jì zōng děng zòu lìng jí zài jú tōng suàn lì rén chóng zào xīn lì jīn zhuàn chéng xīn lì qī juǎn tuī suàn bèi cǎo èr juǎn xiào zhī jì yuán tǒng yuán qián dào zhū lì xīn lì wèi mì yuàn cì lì míng
三年，判太史局李继宗等奏："令集在局通算历人重造新历，今撰成新历七卷，《推算备草》二卷，校之《纪元》、《统元》、《乾道》诸历，新历为密，愿赐历名。
yú shì zhào míng chún xī lì sì nián bān xíng lìng lǐ bù mì shū shěng cān xiáng yǐ wén
"于是诏名《淳熙历》，四年颁行，令礼部、秘书省参详以闻。
chún xī sì nián zhēng yuè tài shǐ jú yán sān nián jiǔ yuè wàng tài yīn jiāo shí
淳熙四年正月，太史局言："三年九月望，太阴交食。
yǐ jì yuán tǒng yuán qián dào sān lì tuī zhī chū kuī zài zǎn diǎn jiǔ kè shí èr fēn jí sān fēn yǐ shàng
以《纪元》、《统元》、《乾道》三历推之，初亏在攒点九刻，食二分及三分已上；
yǐ xīn lì tuī zhī zài míng kè nèi shí dà fēn kōng zhǐ zài xiǎo fēn bǎi fēn zhōng èr shí qī
以新历推之，在明刻内食大分空，止在小分百分中二十七。
shì yè zhān hou yuè tǐ shèng míng suī yǒu yún ér bù yì zhì dàn bú jiàn kuī shí yú shì kě jiàn jì yuán tǒng yuán qián dào sān lì bù dǎi xīn lì zhī mì
是夜，瞻候月体盛明，虽有云而不翳，至旦不见亏食，于是可见《纪元》、《统元》、《乾道》三历不逮新历之密。
jīn dāng yù qī tuī suàn chún xī wǔ nián lì gài jiù lì shū yuǎn xīn lì wèi xíng qǐng cì xīn lì míng fù xià tuī bù
今当预期推算淳熙五年历，盖旧历疏远，新历未行，请赐新历名，付下推步。
lǐ bù yàn de mèng bāng jié li jì zōng děng suǒ dìng wǔ xīng xíng dù fēn shù gè yǒu yì tóng
礼部验得孟邦杰、李继宗等所定五星行度分数各有异同。
jì zōng yún liù yuè guǐ yǒu mù xīng zài dī sù sān dù yī shí jiǔ fēn
继宗云：六月癸酉，木星在氐宿三度一十九分。
bāng jié yán yè hūn dù zhān cè de mù xīng zài dī sù sān dù bàn bàn xì wǔ shí fēn suī jiàn yuè tǐ ér xī nán fāng yǒu yún yì zhī
邦杰言：夜昏度瞻测得木星在氐宿三度半，半系五十分，虽见月体，而西南方有云翳之。
jì zōng yún shì yuè wù yín mù xīng zài dī sù sān dù sì shí yī fēn
继宗云：是月戊寅，木星在氐宿三度四十一分；
bāng jié yán sì wàng yǒu yún suī yún jiān shí lù yuè tǐ suǒ kě cè zhě mù xīng zài dī sù sān dù tài tài xì qī shí wǔ fēn
邦杰言：四望有云，虽云间时露月体，所可测者木星在氐宿三度太，太系七十五分。
jì zōng yún gēng chén tǔ xīng zài bì sù sān dù èr shí sì fēn jīn xīng zài cān sù wǔ dù liù shí wǔ fēn huǒ xīng zài jǐng sù qī dù èr shí qī fēn
继宗云：庚辰土星在毕宿三度二十四分，金星在参宿五度六十五分，火星在井宿七度二十七分；
bāng jié yán wǔ gēng wǔ diǎn hòu cè jiàn tǔ xīng rù bì sù èr dù bàn bàn xì wǔ shí fēn jīn xīng rù cān sù liù dù bàn huǒ xīng rù jǐng sù bā dù duō sān fēn
邦杰言：五更五点后，测见土星入毕宿二度半，半系五十分，金星入参宿六度半，火星入井宿八度多三分。
jì zōng yún qī yuè xīn chǒu tài yīn zài jiǎo sù chū dù qī shí yī fēn mù xīng zài dī sù wǔ dù qī shí liù fēn
继宗云：七月辛丑，太阴在角宿初度七十一分，木星在氐宿五度七十六分；
bāng jié yán cè jiàn hūn dù tài yīn rù zhěn xiù shí liù dù tài tài xì qī shí wǔ fēn mù xīng rù dī sù liù dù shǎo shǎo xì èr shí wǔ fēn
邦杰言：测见昏度太阴入轸宿十六度太，太系七十五分，木星入氐宿六度少，少系二十五分。
xiào zōng yuē zì gǔ lì wú bù chà zhě kuàng jìn shì cǐ xué bù chuán qiú zhī cǎo zé yì nán qí rén
孝宗曰："自古历无不差者，况近世此学不传，求之草泽，亦难其人。
zhào yǐ chún xī lì quán xíng bān yòng yī nián
"诏以《淳熙历》权行颁用一年。
wǔ nián jīn qiǎn shǐ lái cháo hè huì qìng jié wàng chēng qí guó lì jiǔ yuè gēng yín huì wèi jǐ chǒu huì
五年，金遣使来朝贺会庆节，妄称其国历九月庚寅晦为己丑晦。
jiē bàn shǐ jiǎn xiáng qiū biàn zhī shǐ zhě cí qióng yú shì cháo tíng yì zhòng lì shì
接伴使、检详丘辨之，使者辞穷，于是朝廷益重历事。
li jì zōng wú zé yán jīn nián jiǔ yuè dà jìn xì sān shí rì yú èr shí bā rì zǎo chén dù zhān jiàn tài yīn lí dōng zhuó gāo liù shí yú dù zé shì tài yīn dōng xíng wèi dào tài yáng zhī shù
李继宗、吴泽言："今年九月大尽，系三十日，于二十八日早晨度瞻见太阴离东浊高六十余度，则是太阴东行未到太阳之数。
rán tài yīn yī zhòu yè dōng xíng shí sān dù yú yǐ tài yīn xíng dù jiào zhī yòu jiǎn qù èr shí jiǔ rì zǎo chén dù tài yīn suǒ xíng shí sān dù yú zé tài yīn shàng yǒu sì shí liù dù yǐ shàng wèi xíng dào tài yáng zhī shù jiǔ yuè dà jìn míng yǐ
然太阴一昼夜东行十三度余，以太阴行度较之，又减去二十九日早晨度太阴所行十三度余，则太阴尚有四十六度以上未行到太阳之数，九月大尽，明矣。
qí jīn guó jiǔ yuè zuò xiǎo jǐn bù dàng jiàn yuè tǐ
其金国九月作小尽，不当见月体；
jīn jì jiàn yuè tǐ bù wéi huì rì
今既见月体，不为晦日。
qǐ jiǔ yuè sān shí rì shí yuè yī rì chà guān yàn zhī
乞九月三十日、十月一日差官验之。
zhào qiǎn lǐ bù láng guān lǚ zǔ qiān
"诏遣礼部郎官吕祖谦。
zǔ qiān yán běn cháo shí yuè xiǎo jìn yī rì xīn mǎo shuò yè hūn dù tài yīn chán zài wěi sù qī dù qī shí fēn
祖谦言："本朝十月小尽，一日辛卯朔，夜昏度太阴躔在尾宿七度七十分。
yǐ tài yīn yī zhòu yè píng xíng shí sān dù sān shí yī fēn zhì bā rì shàng xián rì tài yīn jì xíng jiǔ shí yí dù yú
以太阴一昼夜平行十三度三十一分，至八日上弦日，太阴计行九十一度余。
àn lì fǎ shuò zhì shàng xián tài yīn píng xíng jiǔ shí yí dù sān shí yī fēn dāng zài shì sù yí dù tài
按历法，朔至上弦，太阴平行九十一度三十一分，当在室宿一度太。
jīn guó shí yuè dà jìn yī rì gēng yín shuò yè hūn dù tài yīn yuē zài xīn sù chū dù sān shí yī fēn
金国十月大尽，一日庚寅朔，夜昏度太阴约在心宿初度三十一分。
tài yīn yī zhòu yè yì píng xíng shí sān dù sān shí yī fēn zì shuò zhì běn cháo bā rì wèi jīn guó jiǔ rì tài yīn yǐ xíng yī bǎi sì dù liù shí èr fēn bǐ zhī běn cháo shí yuè bā rì shàng xián tài yīn duō xíng yī zhòu yè zhī shù
太阴一昼夜亦平行十三度三十一分，自朔至本朝八日为金国九日，太阴已行一百四度六十二分，比之本朝十月八日上弦，太阴多行一昼夜之数。
jīn cè jiàn tài yīn zài shì sù èr dù jì xíng jiǔ shí èr dù yú shǐ zhī běn cháo shí yuè bā rì shàng xián mì yú tiān dào
今测见太阴在室宿二度，计行九十二度余，始知本朝十月八日上弦，密于天道。
zhào zǔ qiān fù cè yàn
"诏祖谦复测验。
shì yè bāng jié yòng hún tiān yí fǎ wù cè yàn tài yīn zài shì sù sì dù qí bā rì shàng xián yè suǒ cè tài yīn zài shì sù èr dù
是夜，邦杰用浑天仪法物测验，太阴在室宿四度，其八日上弦夜所测太阴在室宿二度。
àn lì fǎ tài yīn píng xíng shí sān dù yú xíng chí xíng shí èr dù
按历法，太阴平行十三度余，行迟行十二度。
jīn suǒ cè tài yīn bǐ zhī bā rì yè yòu dōng xíng shí èr dù xìn hé tiān dào
今所测太阴，比之八日夜又东行十二度，信合天道。
shí nián shí yuè zhào jiǎ chén suì lì zì wù lìng lǐ bù gèng yìn zào bān zhū ān nán guó
十年十月，诏：甲辰岁历字误，令礼部更印造，颁诸安南国。
jì zōng zé jí jīng dà shēng xuē jiàng yǒu chà
继宗、泽及荆大声削降有差。
shí èr nián jiǔ yuè chéng zhōng láng yáng zhōng fǔ yán chún xī lì jiǎn lòu yú tiān dào bù hé
十二年九月，成忠郎杨忠辅言："《淳熙历》简陋，于天道不合。
jīn suì sān yuè wàng yuè shí sān gēng èr diǎn ér lì zài èr gēng èr diǎn
今岁三月望，月食三更二点，而历在二更二点；
shù kuī sì fēn ér lì kuī jǐ wǔ fēn
数亏四分，而历亏几五分。
sì yuè èr shí sān rì shuǐ xīng jù lì dāng xī fú ér shuǐ xīng fāng yǔ tài bái tóng háng dōng jǐng jiān hūn jiàn zhī shí qù zhuó yóu shí wǔ yú dù
四月二十三日，水星据历当夕伏，而水星方与太白同行东井间，昏见之时，去浊犹十五余度。
qī yuè wàng qián tǔ xīng yǐ fú ér lì yóu zhù jiàn
七月望前，土星已伏，而历犹注见。
bā yuè wèi xián jīn yǐ guò dǐ yǐ ér lì yóu zài gāng
八月未弦，金已过氐矣，而历犹在亢。
cǐ lèi shén duō ér shuò chà zhě bā nián yǐ
此类甚多，而朔差者八年矣。
fu shǒu shū bì zhī lì bù néng gé jiù qí kě zāi
夫守疏敝之历，不能革旧，其可哉！
zhōng fǔ yú yì cū kuī dà yǎn zhī zhǐ chuàng lì rì fǎ zhuàn yǎn xīn lì bù gǎn yǐ yán zhě chéng jù tài shǐ shùn guò shí bù fēi
忠辅于《易》粗窥大衍之旨，创立日法，撰演新历，不敢以言者，诚惧太史顺过饣布非。
shì kè lòu zé shuǐ yǒu zēng sǔn chí jí shì hún yí zé dù yǒu guǎng xiá xié zhèng
恃刻漏则水有增损、迟疾，恃浑仪则度有广狭、斜正。
suǒ lài jīn suì jiǔ yuè zhī jiāo shí zài zhòu ér chún xī lì fǎ dāng zài yè yǐ zhòu yè biàn zhī bù dài fēn zhēng ér jué yǐ
所赖今岁九月之交食在昼，而《淳熙历》法当在夜，以昼夜辨之，不待纷争而决矣。
zhé yǐ zhōng fǔ xīn lì tuī suàn chún xī shí èr nián jiǔ yuè dìng wàng rì chén tuì yǐ wèi tài yīn jiāo shí dà fēn sì xiǎo fēn bā shí wǔ chen dù dài rù jiàn jìn dà fēn yī xiǎo fēn qī
辄以忠辅新历推算，淳熙十二年九月定望日辰退乙未，太阴交食大分四、小分八十五，晨度带入渐进大分一、小分七；
kuī chū zài dōng běi mǎo zhèng yī kè yī shí yī fēn xì rì chū qián
亏初在东北，卯正一刻一十一分，系日出前；
shí shèn zài zhèng běi chén chū yī kè yī shí fēn
食甚在正北，辰初一刻一十分；
fù mǎn zài xī běi chén zhèng chū kè bìng rì chū hòu
复满在西北，辰正初刻，并日出后。
qí rì rì chū mǎo zhèng èr kè hòu yǔ kuī chū xiāng qù bù mǎn yī kè
其日日出卯正二刻后，与亏初相去不满一刻。
yǐ dì xíng lùn zhī lín ān zài yuè tái zhī nán qiū fēn hòu zhòu kè bǐ yuè tái chà zhǎng rì dāng xiān lì ér chū gù zhī yuè qǐ kuī shí rì guāng yǐ shèng bì bú jiàn shí
以地形论之，临安在岳台之南，秋分后昼刻比岳台差长，日当先历而出，故知月起亏时，日光已盛，必不见食。
yǐ chún xī lì tuī zhī jiǔ yuè wàng yè yuè shí dà fēn wǔ xiǎo fēn èr shí liù dài rù jiàn jìn dà fēn sān xiǎo fēn sì shí qī
以《淳熙历》推之，九月望夜，月食大分五、小分二十六，带入渐进大分三、小分四十七；
kuī chū zài dōng běi mǎo chū sān kè xì zǎn diǎn jiǔ kè hòu
亏初在东北，卯初三刻，系攒点九刻后；
shí shèn zài zhèng běi mǎo zhèng sān kè hòu
食甚在正北，卯正三刻后；
fù mǎn zài xī běi chén zhèng chū kè hòu bìng zài zhòu
复满在西北，辰正初刻后，并在昼。
lǐ bù nǎi kǎo qí yì tóng xiào zōng yuē rì yuè zhī xíng yǒu shū cù gù lì jiǔ bù néng wú chà dà dǐ yuè zhī xíng sù duō shì bù jí wú yǒu guò zhě
"礼部乃考其异同，孝宗曰："日月之行有疏数，故历久不能无差，大抵月之行速，多是不及，无有过者。
kě qiǎn tái guān lǐ bù guān tóng yàn zhī
可遣台官、礼部官同验之。
zhào qiǎn lǐ bù shì láng yán shī lǔ
"诏遣礼部侍郎颜师鲁。
qí yè xū zhèng èr kè yīn yún bì yuè bù biàn kuī shí
其夜戌正二刻，阴云蔽月，不辨亏食。
shī lǔ qǐng zhào jīng yú lì xué zhě yǔ tài shǐ dìng lì xiào zōng yuē lì jiǔ bì chà wén lái nián yuè shí zhě èr kě sì yàn fǒu
师鲁请诏精于历学者与太史定历，孝宗曰："历久必差，闻来年月食者二，可俟验否？
shí sān nián yòu jiàn yì dài fū jiǎng jì zhōu yán shì yòng mín jiān yǒu zhī xīng lì zhě lín xuǎn tí lǐng guān yǐ zhòng qí shì rú zǔ zōng zhī zhì
十三年，右谏议大夫蒋继周言，试用民间有知星历者，遴选提领官，以重其事，如祖宗之制。
xiào zōng yuē cháo shì xiān zhī xīng lì zhě bù bì zhuān lǐng
孝宗曰："朝士鲜知星历者，不必专领。
nǎi zhào yǒu tōng tiān wén lì suàn zhě suǒ zài zhōu jūn yǐ wén
"乃诏有通天文历算者，所在州、军以闻。
bā yuè bù yī huáng fǔ jì míng děng chén jīn suì jiǔ yuè wàng yǐ chún xī lì tuī zhī dāng zài shí qī rì shí lì bì yě
八月，布衣皇甫继明等陈："今岁九月望，以《淳熙历》推之，当在十七日，实历敝也。
tài shǐ nǎi zhù yú shí liù rì zhī xià xùn sī qiān jiù yǐ yǎn qí guò
太史乃注于十六日之下，徇私迁就，以掩其过。
qǐng zào xīn lì
请造新历。
ér zhōng fǔ qǐ yǔ lì guān liú xiào róng jí jì míng děng gè jù jǐ jiàn
"而忠辅乞与历官刘孝荣及继明等各具己见，
hé yòng lì fǎ
合用历法，
zhǐ dìng jīn nián bā yuè shí liù rì tài yīn kuī shí jiā shí zǎo wǎn yǒu wú dài chū suǒ jiàn fēn shù jí jié cì shēng guāng fù mǎn fāng miàn chén kè gēng diǎn tóng yàn zhī
指定今年八月十六日太阴亏食加时早晚、有无带出、所见分数及节次、生光复满方面、辰刻、更点同验之，
yǎng hé qián xiàng
仰合乾象，
shé zhōng shū mì
折衷疏密。
zài qǐng jīn nián bā yuè èr shí jiǔ rì yàn yuè jiàn dōng fāng yī shì gǒu jiàn yuè yú guāng zé qí rì bù dàng yǐ wéi huì yě
再请今年八月二十九日验月见东方一事，苟见月余光，则其日不当以为晦也。
yòu jīn nián jiǔ yuè shí liù rì yàn yuè wèi yíng yī shì gǒu jiàn yuè tǐ dōng xiàng zhī guāng yóu báo zé qí rì bù dàng wèi wàng yě
又今年九月十六日验月未盈一事，苟见月体东向之光犹薄，则其日不当为望也。
zhī huì wàng zhī chà zé shuò zhī chà míng yǐ
知晦望之差，则朔之差明矣。
bì shǐ qì zhī yǔ shuò wú háo fà zhī chà shǐ kě yǎn zào xīn lì
必使气之与朔无毫发之差，始可演造新历。
fù lǐ bù yì gè jù xiān jiàn zhǐ dìng tài yīn kuī shí fēn shù fāng miàn chén kè dìng yàn shé zhōng
付礼部议，各具先见，指定太阴亏食分数、方面、辰刻，定验折衷。
zhào shī lǔ jì zhōu jiān zhī
诏师鲁、继周监之。
jì ér xiào róng chà yì diǎn jì míng děng chà èr diǎn zhōng fǔ chà sān diǎn nǎi bà qiǎn zhī
既而孝荣差一点，继明等差二点，忠辅差三点，乃罢遣之。
shí sì nián guó xué jìn shì kuài jī shí wàn yán
十四年，国学进士会稽石万言：
chún xī lì lì yuán fēi shì qì shuò duō chà bù yǔ tiān hé
《淳熙历》立元非是，气朔多差，不与天合。
àn chún xī shí sì nián lì qīng míng xià zhì chǔ shǔ lì qiū sì qì jí zhēng yuè wàng èr yuè shí èr yuè xià xián liù yuè bā yuè shàng xián shí yuè shuò bìng chà yī rì
按淳熙十四年历，清明、夏至、处暑、立秋四气，及正月望、二月十二月下弦、六月八月上弦、十月朔，并差一日。
rú guà hòu yíng xū méi miè wǔ xíng yòng shì yì gè suí qì shuò ér chà
如卦候、盈、虚、没、灭、五行用事，亦各随气朔而差。
nán dù yǐ lái
南渡以来，
hún yí cǎo chuàng
浑仪草创，
bù hé zhì dù
不合制度，
wú guī biǎo yǐ cè rì jǐng cháng duǎn
无圭表以测日景长短，
wú jī lòu yǐ dìng jiāo shí jiā shí
无机漏以定交食加时，
shè yù kǎo zhèng qí chà
设欲考正其差，
ér tài shǐ jú guān shàng rú qù nián cè yàn tài yīn kuī shí
而太史局官尚如去年测验太阴亏食，
zì yī gēng yì diǎn hái guāng yī fēn zhī hòu
自一更一点还光一分之后，
huò yī diǎn hái guāng èr fēn
或一点还光二分，
huò yī diǎn hái guāng sān fēn yǐ shàng
或一点还光三分以上，
huò yī diǎn hái guāng sān fēn yǐ xià
或一点还光三分以下，
shǐ gēng diǎn zhà jí zhà xú
使更点乍疾乍徐，
suí jǐng zǒu nòng
随景走弄，
yǐ sì qī bì
以肆欺蔽。
ruò yī jìn tài shǐ duò kāi huáng táng kāi yuán kè lì gù shì
若依晋泰始、隋开皇、唐开元课历故事，
qǔ chún xī lì yǔ wàn suǒ zào zhī lì gè tuī ér shàng zhī yú qiān bǎi shì zhī shàng
取《淳熙历》与万所造之历各推而上之于千百世之上，
yǐ qiú jiāo shí
以求交食，
yǔ fu suì yuè rì xīng chén zhī zhe jiàn yú jīng shǐ zhě wèi hé yǔ fǒu
与夫岁、月、日、星辰之著见于经史者为合与否，
rán hòu tuī ér xià zhī
然后推而下之，
yǐ dìng qì shuò
以定气朔，
zé yǔ qián gǔ bù hé zhě wèi chà
则与前古不合者为差，
hé zhě wèi bù chà
合者为不差，
shén yì jiàn yě
甚易见也。
rán qí chà miù fēi dú cǐ ěr dōng zhì rì xíng jí nán huáng dào chū chì dào èr shí sì dù zhòu jí duǎn gù sì shí kè yè jí zhǎng gù liù shí kè
然其差谬非独此耳，冬至日行极南，黄道出赤道二十四度，昼极短，故四十刻，夜极长，故六十刻；
xià zhì rì xíng jí běi huáng dào rù chì dào èr shí sì dù zhòu jí zhǎng gù liù shí kè yè jí duǎn gù sì shí kè
夏至日行极北，黄道入赤道二十四度，昼极长，故六十刻，夜极短，故四十刻；
chūn qiū èr fēn huáng chì èr dào píng ér zhòu yè děng gù gè wǔ shí kè
春、秋二分，黄、赤二道平而昼夜等，故各五十刻。
cǐ dì zhōng gǔ jīn bù yì zhī fǎ
此地中古今不易之法。
zhì wáng pǔ zhòng dìng kè lòu yòu yǒu nán běi fēn yě dōng xià zhòu yè cháng duǎn sān kè zhī chà
至王普重定刻漏，又有南北分野、冬夏昼夜长短三刻之差。
jīn chún xī lì jiē bù rán dōng zhì zhòu sì shí kè jí duǎn yè liù shí kè jí zhǎng nǎi zài dà xuě qián èr rì suǒ chà yī qì yǐ shàng
今《淳熙历》皆不然，冬至昼四十刻极短、夜六十刻极长，乃在大雪前二日，所差一气以上；
zì dōng zhì zhī hòu zhòu dāng jiàn zhǎng yè dāng jiàn duǎn jīn guò xiǎo hán zhòu yóu sì shí kè yè yóu liù shí kè suǒ chà qī rì yǒu yú
自冬至之后，昼当渐长，夜当渐短，今过小寒，昼犹四十刻，夜犹六十刻，所差七日有余；
xià zhì zhòu liù shí kè jí zhǎng yè sì shí kè jí duǎn nǎi zài máng zhòng qián yī rì suǒ chà yì yī qì yǐ shàng
夏至昼六十刻极长、夜四十刻极短，乃在芒种前一日，所差亦一气以上；
zì xià zhì zhī hòu zhòu dāng jiàn duǎn yè dāng jiàn zhǎng jīn guò xiǎo shǔ zhòu yóu liù shí kè yè yóu sì shí kè suǒ chà yì qī rì yǒu yú
自夏至之后，昼当渐短，夜当渐长，今过小暑，昼犹六十刻，夜犹四十刻，所差亦七日有余；
jí zhòu yè gè wǔ shí kè yòu bù zài chūn fēn qiū fēn zhī xià
及昼、夜各五十刻，又不在春分、秋分之下。
zhì yú rì zhī chū rù rén shì zhī yǐ wéi zhòu yè yǒu cháng duǎn yǒu jiàn bù kě de ér jí yǔ chí yě jí yǔ chí zé wèi biàn
至于日之出入，人视之以为昼夜，有长短，有渐，不可得而急与迟也，急与迟则为变。
jīn rì zhī chū rù zēng jiǎn yī kè jìn huò wǔ rì yuǎn huò sān sì shí rì ér yī jí yī chí yǔ rì xíng cháng dù wú yī hé zhě
今日之出入增减一刻，近或五日，远或三四十日，而一急一迟，与日行常度无一合者。
qǐng kǎo zhèng chún xī lì fǎ zhī chà bǐ zhī shàng bù wéi yú tiān shí xià bù guāi yú rén shì
请考正《淳熙历》法之差，俾之上不违于天时、下不乖于人事。
sòng mì shū shěng lǐ bù xiáng zhī
送秘书省、礼部详之。
huáng fǔ jì míng shǐ yuán shí huáng fǔ dài páng yuán hēng děng yán shí wàn suǒ zhuàn wǔ xīng zài jù lì nǎi yòng yī wàn sān qiān wǔ bǎi wèi rì fǎ tè qiè qǔ táng mò chóng yuán jiù lì ér wǎn qí míng ěr
皇甫继明、史元寔、皇甫迨、庞元亨等言："石万所撰《五星再聚历》，乃用一万三千五百为日法，特窃取唐末《崇元》旧历而婉其名尔。
chún xī lì lì fǎ guāi shū bǐng wǔ suì dìng wàng zé zài shí qī rì tài shǐ zhī qí bù kě suì zhù wàng yú shí liù rì xià yǐ yǎn qí guò
《淳熙历》立法乖疏，丙午岁定望则在十七日，太史知其不可，遂注望于十六日下，以掩其过。
chén děng cháng chén qǐng yú tài shǐ jú guān duì biàn zhì jú gēng lì qì jīn wèi xíng
臣等尝陈请于太史局官对辨，置局更历，迄今未行。
jīn kǎo chún xī lì jīng zé yòu chà yú jiāng lái
今考《淳熙历经》则又差于将来。
wù shēn suì shí yī yuè xià xián zé zài èr shí sì rì tài shǐ jú guān bì sì bān lì zhī jì yòu jiāng wàng tuì yú èr shí sān rì yǐ
戊申岁十一月下弦则在二十四日，太史局官必俟颁历之际，又将妄退于二十三日矣。
fǎ bù zú shì bì jiǎ qiān jiù ér shuò wàng èr xián lì fǎ gāng jì gǒu shī qí yī zé wǔ xīng yíng suō rì yuè jiāo huì yǔ fu hūn dàn zhī zhōng xīng zhòu yè zhī guǐ kè jiē bù kě de ér zhèng yě
法不足恃，必假迁就，而朔望二弦，历法纲纪，苟失其一，则五星盈缩、日月交会、与夫昏旦之中星、昼夜之晷刻，皆不可得而正也。
hún yí jǐng biǎo hú lòu zhī qì chén děng sī jiā wú zhī shì yǐ lì zhī chéng shū yóu yǒu suǒ dài
浑仪、景表，壶漏之器，臣等私家无之，是以历之成书，犹有所待。
guó cháo yǐ lái bì jiǎ chuàng jú ér lì shǐ chéng qǐng yī gǎi zào dà lì gù shì zhì jú gēng lì yǐ qū tài shǐ jú zhī bì
国朝以来，必假创局而历始成，请依改造大历故事，置局更历，以祛太史局之敝。
shì shàng wén zǎi xiàng wáng huái zòu miǎn sòng hòu shěng kàn xiáng xiào zōng yuē shǐ mì shū shěng gè sī tóng chá zhī yì miǎn yǒu yì tóng zhī lùn
"事上闻，宰相王淮奏免送后省看详，孝宗曰："使秘书省各司同察之，亦免有异同之论。
liù yuè jǐ shì zhōng jiān xiū yù dié guān wáng xìn yì yán gēng lì shì yǐ wéi lì fǎ shēn ào ruò fēi xiáng jiā cè yàn wú yǐ jiàn qí shū mì
"六月，给事中兼修玉牒官王信亦言更历事，以为历法深奥，若非详加测验，无以见其疏密。
qǐ lìng jì míng yǔ wàn gè zào lái nián yī suì zhī lì qǔ qí wú chà zhě
乞令继明与万各造来年一岁之历，取其无差者。
zhào cóng zhī
诏从之。
shí èr yuè jìn suǒ zào lì
十二月，进所造历。
huái děng zòu wàn děng lì rì yǔ chún xī shí wǔ nián lì chà èr shuò chún xī lì shí yī yuè xià xián zài èr shí sì rì kǒng lì fǎ yǒu chà
淮等奏："万等历日与淳熙十五年历差二朔，《淳熙历》十一月下弦在二十四日，恐历法有差。
xiào zōng yuē shuò qǐ kě chà
"孝宗曰："朔岂可差？
shuò chà zé suǒ shī duō yǐ
朔差则所失多矣。
nǎi mìng lì bù shì láng zhāng sēn mì shū chéng sòng bó jiā cān dìng yǐ wén
"乃命吏部侍郎章森、秘书丞宋伯嘉参定以闻。
shí wǔ nián lǐ bù yán wàn děng suǒ zào lì yǔ chún xī lì fǎ bù tóng dāng yǐ qí nián liù yuè èr rì shí yuè huì rì yuè bù yīng jiàn ér jiàn wèi yàn jiān lùn chún xī lì xià xián bù hé zài shí yī yuè èr shí sì rì shì rì qǐng qiǎn guān jiān shì
十五年，礼部言："万等所造历与《淳熙历》法不同，当以其年六月二日、十月晦日月不应见而见为验，兼论《淳熙历》下弦不合在十一月二十四日，是日请遣官监视。
zhào lǐ bù shì láng yóu mào yǔ sēn jiān zhī
"诏礼部侍郎尤袤与森监之。
liù yuè èr rì sēn zòu shì yè yuè míng zhì yī gèng èr diǎn rù zhuó
六月二日，森奏："是夜月明，至一更二点入浊。
shí yuè huì mào zòu chen qián yuè jiàn dōng fāng
"十月晦，袤奏："晨前月见东方。
xiào zōng wèn zhū jiā shú wèi shū mì
"孝宗问："诸家孰为疏密？
zhōu bì dà děng zòu sān rén gè dìng èr shí jiǔ rì zǎo yuè tǐ shàng cún yī fēn dú zhōng fǔ wàn wèi jì yǒu yuè tǐ bù yīng xiǎo jìn
"周必大等奏："三人各定二十九日早，月体尚存一分，独忠辅、万谓既有月体，不应小尽。
xiào zōng yuē shí yī yuè hé shuò zài shēn shí shì yǐ èr shí jiǔ rì shàng cún yuè tǐ ěr
"孝宗曰："十一月合朔在申时，是以二十九日尚存月体耳。
shí liù nián chéng jié láng zhào huàn yán lì xiàng dà fǎ jí chún xī lì jīn suì dōng zhì bìng shí èr yuè wàng yuè shí jiē hòu tiān yī chén qǐng qiǎn guān cè yàn
十六年，承节郎赵涣言："历象大法及《淳熙历》，今岁冬至并十二月望，月食皆后天一辰，请遣官测验。
zhào lǐ bù shì láng li yǎn mì shū shěng shān rì děng shì zhī
"诏礼部侍郎李𪩘、秘书省邓驲等视之。
yǎn děng qǐng yòng tài shǐ jú hún yí cè yàn rú qián dào gù shì chà mì shū shěng tí jǔ yī yuán zhuān jiān zhī
𪩘等请用太史局浑仪测验，如乾道故事，差秘书省提举一员专监之。
zhào chà mì shū chéng huáng ài jiào shū láng wáng shū jiǎn
诏差秘书丞黄艾、校书郎王叔简。
shào xī yuán nián bā yuè zhào tài shǐ jú gēng zào xīn lì bān zhī
绍熙元年八月，诏太史局更造新历颁之。
èr nián zhēng yuè jìn lì chéng èr juǎn shào xī èr nián qī yào xì xíng lì yī juàn cì míng huì yuán zhào yǎn xù zhī
二年正月，进《立成》二卷、《绍熙二年七曜细行历》一卷，赐名《会元》，诏𪩘序之。
shào xī sì nián bù yī wáng xiào lǐ yán jīn nián shí yī yuè dōng zhì rì jǐng biǎo dāng zài shí jiǔ rì rén wǔ huì yuán lì zhù nǎi zài èr shí rì guǐ wèi xì chà yī rì
绍熙四年，布衣王孝礼言："今年十一月冬至，日景表当在十九日壬午，《会元历》注乃在二十日癸未，系差一日。
chóng tiān lì guǐ wèi rì dōng zhì jiā shí zài yǒu chū qī shí liù fēn jì yuán lì zài chǒu chū yī kè liù shí qī fēn tǒng yuán lì zài chǒu chū èr kè èr fēn huì yuán lì zài chǒu chū yī kè èr bǎi sì shí fēn
《崇天历》癸未日冬至加时在酉初七十六分，《纪元历》在丑初一刻六十七分，《统元历》在丑初二刻二分，《会元历》在丑初一刻二百四十分。
dài jīn bā shí yǒu qī nián cháng zài chǒu chū yī kè bù jiǎn ér fǎn zēng
迨今八十有七年，常在丑初一刻，不减而反增。
chóng tiān lì shí tiān shèng èr nián zào jì yuán lì chóng níng wǔ nián zào jì bā shí èr nián
《崇天历》寔天圣二年造，《纪元历》崇宁五年造，计八十二年。
shì shí cè jǐng yàn qì rú dōng zhì hòu tiān nǎi jiǎn liù shí qī kè bàn fāng yǔ tiān dào xié
是时测景验气，如冬至后天乃减六十七刻半，方与天道协。
qí hòu chén dé yī zào tǒng yuán lì liú xiào róng zào qián dào chún xī huì yuán sān lì wèi cháng cè jǐng
其后陈得一造《统元历》，刘孝荣造《乾道》、《淳熙》、《会元》三历，未尝测景。
gǒu fú lì biǎo cè jǐng mò shi qí chà
苟弗立表测景，莫识其差。
qǐ qiǎn guān lìng tài shǐ jú yǐ tóng biǎo tóng xiào lǐ cè yàn
乞遣官令太史局以铜表同孝礼测验。
cháo qiān suī cóng zhī wèi xiá gǎi zuò
"朝迁虽从之，未暇改作。
qìng yuán sì nián huì yuán lì zhàn hòu duō chà rì guān cǎo zé hù yǒu yì tóng zhào lǐ bù shì láng hú hóng chōng tí lǐng guān zhèng zì féng lǚ chōng cān dìng guān jiān yáng zhōng fǔ zào xīn lì
庆元四年，《会元历》占候多差，日官、草泽互有异同，诏礼部侍郎胡纮充提领官，正字冯履充参定官，监杨忠辅造新历。
yòu jiàn yì dài fū jiān shì jiǎng yáo yù yán tài shǐ jú wén jí sàn yì cè yàn zhī qì yòu fù bù bèi jǐ hé ér bù shū lüè zāi
右谏议大夫兼侍讲姚愈言："太史局文籍散逸，测验之器又复不备，几何而不疏略哉！
hàn yuán fèng jiān yán lì zhě shí yǒu yī jiā yì jiǔ bù jué kǎo zhī jīng jí yàn zhī dì wáng lù rán hòu shì fēi dòng jiàn
汉元凤间，言历者十有一家，议久不决，考之经籍，验之帝王录，然后是非洞见。
yuán hé jiān yǐ tài chū wéi tiān yì yuǎn huì shuò shī shí shǐ zhì lì zhě xiū zhī yǐ wú wén zhèng yàn zá yì fēng xiǎng qǐ yuè sān nián shǐ dìng
元和间，以《太初》违天益远，晦朔失实，使治历者修之，以无文证验，杂议蜂飨起，越三年始定。
cǐ wú tā bù dé rú zhě yǐ zǒng qí gāng gù zhì yú cǐ yě
此无他，不得儒者以总其纲，故至于此也。
zhōu guān féng xiāng shì bǎo zhāng shì zhì rì yuè xīng chén zhī yùn dòng ér zhǒng zǎi shí zǒng zhī
《周官》冯相氏、保章氏志日月星辰之运动，而冢宰实总之。
hàn chū lì guān yóu zǎi shǔ yě
汉初，历官犹宰属也。
xī níng jiān sī mǎ guāng shěn kuò jiē cháng tí jǔ sī tiān jiàn gù dàng shì shí lì shù míng shěn fǎ dù yán mì
熙宁间，司马光、沈括皆尝提举司天监，故当是时历数明审，法度严密。
qǐ mìng rú chén cháng jiān tí jǔ yǐ zhuān qí zé
乞命儒臣常兼提举，以专其责。
wǔ nián jiān chá yù shǐ zhāng yán lùn féng lǚ chàng wèi bì cí bà qù
五年，监察御史张岩论冯履唱为诐辞，罢去。
zhào tōng lì suàn zhě suǒ zài jù míng lái shàng
诏通历算者所在具名来上。
jí zhōng fǔ lì chéng
及忠辅历成，
zǎi chén jīng tāng shàng jìn
宰臣京镗上进，
cì míng tǒng tiān
赐名《统天》，
bān zhī
颁之，
fán lì jīng sān juǎn
凡《历经》三卷，
bā lì dōng zhì kǎo yī juàn
《八历冬至考》一卷，
sān lì jiāo shí kǎo sān juǎn
《三历交食考》三卷，
guǐ jǐng kǎo yī juàn
《晷景考》一卷，
kǎo gǔ jīn jiāo shí xì cǎo bā juǎn
《考古今交食细草》八卷，
yíng suō fēn sǔn yì lǜ lì chéng èr juǎn
《盈缩分损益率立成》二卷，
rì chū rù chén hūn fēn lì chéng yī juàn
《日出入晨昏分立成》一卷，
yuè tái rì chū rù zhòu yè kè yī juàn
《岳台日出入昼夜刻》一卷，
chì dào nèi wài qù jí dù yī juàn
《赤道内外去极度》一卷，
lín ān wǔ zhōng guǐ jǐng cháng shù yī juàn
《临安午中晷景常数》一卷，
jìn lòu jiē gǔ gēng diǎn chén kè yī juàn
《禁漏街鼓更点辰刻》一卷，
jìn lòu wǔ gēng zǎn diǎn hūn xiǎo zhōng xīng yī juàn
《禁漏五更攒点昏晓中星》一卷，
jiāng lái shí nián qì shuò èr juǎn
《将来十年气朔》二卷，
jǐ wèi gēng shēn èr nián xì xíng èr juǎn
《己未庚申二年细行》二卷，
zǒng sān shí èr juǎn
总三十二卷。
qìng yuán wǔ nián qī yuè xīn mǎo shuò tǒng tiān lì tuī rì shí yún yīn bú jiàn
庆元五年七月辛卯朔，《统天历》推日食，云阴不见。
liù nián liù yuè yǐ yǒu shuò tuī rì shí bù yàn
六年六月乙酉朔，推日食不验。
jiā tài èr nián wǔ yuè jiǎ chén shuò rì yǒu shí zhī zhào tài shǐ yǔ cǎo zé jù yàn yú cháo tài yáng wǔ chū yī kè qǐ kuī wèi chū kè fù mǎn
嘉泰二年五月甲辰朔，日有食之，诏太史与草泽聚验于朝，太阳午初一刻起亏，未初刻复满。
tǒng tiān lì xiān tiān yī chén yǒu bàn nǎi ba yáng zhōng fǔ zhào cǎo zé tōng xiǎo lì zhě yìng pìn xiū zhì
《统天历》先天一辰有半，乃罢杨忠辅，诏草泽通晓历者应聘修治。
kāi xǐ sān nián dà lǐ píng shì bào huàn zhī yán lì zhě tiān dì zhī dà jì shèng rén suǒ yǐ guān xiàng míng shí yǐ shù lì fǎ yǐ qián mín yòng ér zhào fāng lái zhě
开禧三年，大理评事鲍澣之言："历者，天地之大纪，圣人所以观象明时，倚数立法，以前民用而诏方来者。
zì huáng dì yǐ lái zhì yú qín hàn liù lì jù cún qí fǎ jiǎn yì tóng chū yī shù
自黄帝以来，至于秦、汉，六历具存，其法简易，同出一术。
jì jiǔ ér yǔ tiān dào bù xiāng fú hé yú shì tài chū sān tǒng zhī fǎ xiāng jì gǎi zuò ér tuī bù zhī shù yù jiàn kuò shū shì yǐ liú hóng zǔ chōng zhī zhī jiǎn pò dòu fēn zhuī qiú yuè dào ér tuī cè zhī fǎ shǐ jiā xiáng yān
既久而与天道不相符合，于是《太初》、《三统》之法相继改作，而推步之术愈见阔疏，是以刘洪，祖冲之之减破斗分，追求月道，而推测之法始加详焉。
zhì yú li chún fēng yī xíng ér hòu zǒng qì shuò ér hé fǎ xiào qián kūn ér nǐ shù yǎn suàn zhī fǎ shǐ jiā bèi yān
至于李淳风、一行而后，总气朔而合法，效乾坤而拟数，演算之法始加备焉。
gù hòu shì zhī lùn lì zhuǎn wéi jīng mì fēi guò yú gǔ rén yě gài jī xí kǎo yàn ér de zhī zhě shěn yě
故后世之论历，转为精密，非过于古人也，盖积习考验而得之者审也。
shì yǐ jìn fǎ yán zhī zì táng lín dé kāi yuán ér zhì yú wǔ dài suǒ zuò zhě guó chū yìng tiān ér zhì yú shào xī huì yuán suǒ gèng zhě shí èr shū wú fēi tuī qiú shàng yuán kāi pì wèi yǎn jì zhī shǒu qì shuò tóng yuán ér qī zhèng huì yú chū dù
试以近法言之：自唐《麟德》、《开元》而至于五代所作者，国初《应天》而至于《绍熙》、《会元》，所更者十二书，无非推求上元开辟为演纪之首，气朔同元，而七政会于初度。
cóng cǐ tuī bù yǐ wéi lì běn wèi cháng gǎn zhé wèi jié fǎ ér lì jiā jiǎn shù yú qí jiān yě
从此推步，以为历本，未尝敢辄为截法，而立加减数于其间也。
dú shí jìn tiān fú jiān mǎ zhòng jī gēng zào tiáo yuán lì bù fù tuī gǔ shàng yuán jiǎ zǐ qī yào zhī huì shī yú dāng shí wǔ nián zhé chà suì bù kě yòng shí zhě jiù zhī
独石晋天福间，马重绩更造《调元历》，不复推古上元甲子七曜之会，施于当时，五年辄差，遂不可用，识者咎之。
jīn zhāo tíng zì qìng yuán sān nián yǐ lái cè yàn qì jǐng jiàn jiù lì hòu tiān shí yī kè gǎi zào xīn lì cì míng tǒng tiān jìn lì wèi jǐ ér tuī cè rì shí yǐ bù yàn cǐ yóu kě yě
今朝廷自庆元三年以来，测验气景，见旧历后天十一刻，改造新历，赐名《统天》，进历未几，而推测日食已不验，此犹可也。
dàn qí lì shū yǎn jì zhī shǐ qǐ yú táng yáo èr bǎi yú nián fēi kāi pì zhī duān yě
但其历书演纪之始，起于唐尧二百余年，非开辟之端也。
qì shuò wǔ xīng jiē lì xū jiā xū jiǎn zhī shù
气朔五星，皆立虚加、虚减之数；
qì shuò jī fēn nǎi yǒu fàn jī dìng jī zhī fán
气朔积分，乃有泛积、定积之繁。
yǐ wài suàn ér jiā shuò yú yǐ jù suàn ér jiǎn zhuǎn lǜ wú fù qiáng ruò zhī fǎ jǐn fèi fāng chéng zhī jiù
以外算而加朔余，以距算而减转率，无复强弱之法，尽废方程之旧。
qí yú chà lòu bù kě bèi yán
其余差漏，不可备言。
yǐ shì ér wèi shù nǎi mín jiān zhī xiǎo lì ér fēi cháo tíng bān zhèng shuò shòu mín shí zhī shū yě
以是而为术，乃民间之小历，而非朝廷颁正朔、授民时之书也。
hàn rén yǐ wèi lì yuán bù zhèng gù dào zéi xiāng xù yán suī yū dàn rán ér lì jì bù zhì shí guó jiā zhī zhòng shì
汉人以谓历元不正，故盗贼相续，言虽迂诞，然而历纪不治，实国家之重事。
yuàn zhào yǒu sī xuǎn yǎn zhuàn zhī guān mù tōng lì zhī shì zhì jú tǎo lùn gēng zào xīn lì shù jī bìng zhì hé yì tiáo zhì rì fǎ zhuī yíng tiān dào kě yǐ xíng yuǎn
愿诏有司选演撰之官，募通历之士，置局讨论，更造新历，庶几并智合议，调治日法，追迎天道，可以行远。
huàn zhī yòu yán dāng yáng zhōng fǔ yǎn zào tǒng tiān lì zhī shí měi yǔ yì lùn lì shì jīn jiàn tǒng tiān lì chuǎn jìn yì sī chéng xīn lì
澣之又言："当杨忠辅演造《统天历》之时，每与议论历事，今见《统天历》舛近，亦私成新历。
chéng gǎi xīn lì róng chén tóu jìn yǔ tài shǐ cǎo zé zhū rén suǒ zhe zhī lì cān kǎo zhī
诚改新历，容臣投进，与太史、草泽诸人所著之历参考之。
qī yuè huàn zhī yòu yán tǒng tiān lì lái nián rùn chà yuàn yǐ zhū rén suǒ jìn lì lìng mì shū shěng cān kǎo bān yòng
"七月，澣之又言："《统天历》来年闰差，愿以诸人所进历，令秘书省参考颁用。
mì shū jiān jiān guó shǐ yuàn biān xiū guān shí lù yuàn jiǎn tǎo guān céng jiàn yán gǎi lì
秘书监兼国史院编修官、实录院检讨官曾渐言："改历，
zhòng shì yě
重事也，
xī zhī zhǔ jiān shì zhě
昔之主监事者，
wú fēi dào shù jīng wēi zhī rén
无非道术精微之人，
rú tài shǐ gōng luò xià hóng liú xīn zhāng héng dù yù liú zhuō li chún fēng yī xíng wáng pǔ děng
如太史公、洛下闳、刘歆、张衡、杜预、刘焯、李淳风、一行、王朴等，
rán yóu jiǔ zhī bù néng wú chà
然犹久之不能无差。
qí yú bù guò dì xiāng zǔ shù yī yuē chéng chú shě duǎn qǔ cháng yí shū jiù mì ér yǐ fēi yǒu zhuó rán tè dá zhī jiàn yě
其余不过递相祖述，依约乘除，舍短取长，移疏就密而已，非有卓然特达之见也。
yī shí ǒu zhōng jí fù chuǎn lì
一时偶中，即复舛戾。
sòng cháo bì zài shù gǎi lì fǎ
宋朝敝在数改历法。
tǒng tiān lì bān yòng zhī chū jí yǐ cè rì shí bù yàn yīn réng zhì jīn zhì rùn suì chà yī yuè qí wéi dāng gǎi wú yí
《统天历》颁用之初，即已测日食不验，因仍至今置闰遂差一月，其为当改无疑。
rán cháo tíng yǐ yī dài jù diǎn zé zhī zhuān sī bì qí rén què rán zhe lùn pò jiàn xíng zhī fēi fú zhòng duō zhī kǒu shù jī kě jiàn
然朝廷以一代钜典责之专司，必其人确然著论，破见行之非，服众多之口，庶几可见。
àn qián dào chún xī qìng yuán fán sān gǎi lì jiē chū liú xiào róng yī rén zhī shǒu qí hòu suì wèi yáng zhōng fǔ suǒ shèng
按乾道、淳熙、庆元，凡三改历，皆出刘孝荣一人之手，其后遂为杨忠辅所胜。
jiǔ zhī zhōng fǔ lì yì bù yàn gù xiào róng ān zhí zhì jīn
久之，忠辅历亦不验，故孝荣安职至今。
shào xī yǐ lái wáng xiào lǐ zhě shù yǐ zì chén měi yù cè yàn huò zhōng huò bù zhōng
绍熙以来，王孝礼者数以自陈，每预测验，或中或不中；
li xiào jié chén bó xiáng běn jiē zhōng fǔ zhī tú
李孝节、陈伯祥本皆忠辅之徒；
zhào dá bǔ shì zhī liú
赵达，卜筮之流；
shí rú yú xiàn qí fù shū bù jiù cè yàn guǐ jǐng zhǐ dìng yuè shí fēn shù qí shù zuì shū
石如愚献其父书，不就测验晷景，止定月食分数，其术最疏；
chén guāng zé bìng yǔ jiāo shí bù lùn yù wú píng yī
陈光则并与交食不论，愈无凭依。
cǐ shù rén zhě wèi zhī shú wèi kě fù gù bào huàn zhī lǚ yǐ wéi qǐng
此数人者，未知孰为可付，故鲍澣之屡以为请。
jīn ruò jiàng zhǐ kāi jú bù guò shōu jù cǐ shù rén zhě hé huì qí shuō shǐ zhī wú zhēng
今若降旨开局，不过收聚此数人者，和会其说，使之无争。
lái nián rùn chà qí shì zhì zhòng
来年闰差，其事至重。
jīn nián bā yuè biàn dāng bān lì wài guó ér sān shù yuè zhī jiān jí jù chéng shū jié jú tuī shǎng tǎo lùn wèi jǐn bì shēng dǐ zǐ
今年八月，便当颁历外国，而三数月之间急遽成书，结局推赏，讨论未尽，必生诋訾。
jīn liú xiào róng wáng xiào lǐ li xiào jié chén bó xiáng suǒ nǐ gǎi lì jí huàn zhī suǒ jìn lì jiē yǐ chéng shū yuàn yǐ zhòng lì cān kǎo zé qí yǔ tiān dào zuì jìn qiě mì zhě bān yòng shù jī lái nián zhì rùn bù chà
今刘孝荣、王孝礼、李孝节、陈伯祥所拟改历，及澣之所进历，皆已成书，愿以众历参考，择其与天道最近且密者颁用，庶几来年置闰不差。
qǐng rú xiān cháo gù shì sōu fǎng tiān xià jīng tōng lì shū zhī rén yòng shěn kuò suǒ yì yǐ hún yí fú lòu guī biǎo cè yàn měi rì jì lù jī sān wǔ nián qián hòu cān jiào shù jī kě chuán yǒng jiǔ
请如先朝故事，搜访天下精通历书之人，用沈括所议，以浑仪、浮漏、圭表测验，每日记录，积三五年，前后参较，庶几可传永久。
jiàn yòu yán qìng yuán sān nián yǐ hòu qì jǐng bǐ jiù lì yǒu chà zhì sì nián gǎi zào xīn lì wèi chéng shí dāng bān wǔ nián lì nǎi chà guān yǐ cè suàn guǐ jǐng qì shuò jiā shí chén kè fù huì yuán lì bān cì
渐又言："庆元三年以后，气景比旧历有差，至四年改造新历未成时，当颁五年历，乃差官以测算晷景、气朔加时辰刻附《会元历》颁赐。
jīn ruò bān lái nián qì shuò jì yǒu qù nián shí yuè yǐ hòu jīn nián zhēng yuè yǐ qián suǒ cè guǐ jǐng yǐ jiàn tiān dào dōng zhì jiā shí fēn shù lái nián zhì rùn bǐ zhī tǒng tiān lì yì yǐ bù tóng jiān zhū suǒ jìn lì bìng kě cān kǎo
今若颁来年气朔，既有去年十月以后、今年正月以前所测晷景，已见天道冬至加时分数，来年置闰，比之《统天历》亦已不同，兼诸所进历并可参考。
qǐng sù xià běn shěng jí pàn jú guān yú běn shěng cān kǎo shǐ huàn zhī fù kǎo yǐ zuì jìn zhī lì tuī suàn qì shuò bān yòng
请速下本省，集判局官于本省参考，使澣之覆考，以最近之历推算气朔颁用。
yú shì zhào jiàn chōng tí lǐng guān huàn zhī chōng cān dìng guān cǎo zé jīng suàn zào zhě cháng xiàn lì zhě yǔ zào tǒng tiān lì zhě jiē yán zhī yú shì kāi xǐ xīn lì yì lùn shǐ dìng
"于是诏渐充提领官，澣之充参定官，草泽精算造者、尝献历者与造《统天历》者皆延之，于是《开禧》新历议论始定。
zhào yǐ wù chén nián quán fù tǒng tiān lì bān zhī
诏以戊辰年权附《统天历》颁之。
jì ér wù zhōu bù yī yuán tài fā xiàn hún yí shí lùn qiě yán tǒng tiān kāi xǐ lì jiē chà
既而婺州布衣阮泰发献《浑仪十论》，且言《统天》、《开禧》历皆差。
cháo tíng lìng zào mù hún yí cì wén jiě bà qiǎn zhī
朝廷令造木浑仪，赐文解罢遣之。
jiā dìng sān nián zōu huái yán lì shū chà tè dāng gǎi zào
嘉定三年，邹淮言历书差忒，当改造。
shì tài zǐ zhān shì jiān tóng xiū guó shǐ shí lù yuàn tóng xiū zhuàn jiān mì shū jiān dài xī děng yán qǐng xún jiàn huàn zhī zào lì gù shì
试太子詹事兼同修国史、实录院同修撰兼秘书监戴溪等言，请询渐、澣之造历故事。
zhào xī chōng tí lǐng guān huàn zhī chōng cān dìng guān zōu huái yǎn zhuàn wáng xiào lǐ liú xiào róng tí dū tuī suàn guān shēng shí yǒu sì rén rì fǎ yòng sān wàn wǔ qiān sì bǎi
诏溪充提领官，澣之充参定官，邹淮演撰，王孝礼、刘孝荣提督推算官生十有四人，日法用三万五千四百。
sì nián chūn lì chéng wèi jí bān xíng xī děng qù guó lì yì suí qǐn
四年春，历成，未及颁行，溪等去国，历亦随寝。
hán tuō zhòu dāng guó huò wèi fēi suǒ jí wú fù gǎn yán lì chà zhě yú shì kāi xǐ lì fù tǒng tiān lì xíng yú shì sì shí wǔ nián
韩侂胄当国，或谓非所急，无复敢言历差者，于是《开禧历》附《统天历》行于世四十五年。
jiā tài yuán nián zhōng fèng dài fū shǒu mì shū jiān shù fēng děng qǐng gǎi zào xīn lì
嘉泰元年，中奉大夫、守秘书监俞丰等请改造新历。
jiān chá yù shǐ shī kāng nián hé tài shǐ jú guān wú zé jīng dà shēng zhōu duān you xún mò shī lù yán zāi yì bù jí shí zhào gè jiàng yī guān
监察御史施康年劾太史局官吴泽、荆大声、周端友循默尸禄，言灾异不及时，诏各降一官。
chén liáo yán bān zhèng shuò suǒ yǐ qián mín yòng yě
臣僚言："颁正朔，所以前民用也。
bǐ lì shū yī rì zhī jiān
比历书一日之间，
jí xiōng bìng chū
吉凶并出，
yì duān bìng yòng
异端并用，
rú tǔ guǐ àn jīn wù zhī lèi
如土鬼、暗金兀之类，
zé tiān zhù yú xiōng shén zhī shàng yóu kě yě
则添注于凶神之上犹可也，
ér qí shǒu zé jiē jiǔ liáng zhī míng
而其首则揭九良之名，
qí mò zé chū jiǔ yào jí xiōng zhī fǎ kān hūn xíng jià zhī fǎ
其末则出九曜吉凶之法、勘昏行嫁之法，
zhì yú zhōu gōng chū xíng yī bǎi èr shí suì gōng sù tú
至于《周公出行》、《一百二十岁宫宿图》，
fán lǘ yán bǐ lǐ zhī shuō
凡闾阎鄙俚之说，
wú suǒ bù yǒu
无所不有。
shì qǐ zhèng fēng sú shì sì yí zhī dào zāi
是岂正风俗、示四夷之道哉！
yuàn xuē bù jīng zhī lùn
愿削不经之论。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
èr nián wǔ yuè shuò rì shí tài shǐ yǐ wéi wǔ zhèng cǎo zé zhào dà yóu yán wǔ chū sān kè bàn rì shí sān fēn
二年五月朔，日食，太史以为午正，草泽赵大猷言午初三刻半日食三分。
zhào zhù zuò láng zhāng sì gǔ jiān shì cè yàn dà yóu yán rán lì guān nǎi dǐ zuì
诏著作郎张嗣古监视测验，大猷言然，历官乃抵罪。
jiā dìng sì nián mì shū shěng zhù zuò láng jiān quán shàng zuǒ láng dīng duān zǔ qǐng kǎo shì sī tiān shēng
嘉定四年，秘书省著作郎兼权尚左郎丁端祖请考试司天生。
shí sān nián jiān chá yù shǐ luō xiāng yán tài shǐ jú tuī cè qī yuè shuò tài yáng jiāo shí zhì shì bù shí
十三年，监察御史罗相言："太史局推测七月朔太阳交食，至是不食。
yuàn lìng yǔ cǎo zé xīn lì jīng jiā tǎo lùn
愿令与草泽新历精加讨论。
yú shì zé děng gè jiàng yī guān
"于是泽等各降一官。
chún yòu sì nián jiān chóng zhèng diàn shuō shū hán xiáng qǐng zhào shān lín bù yī zào xīn lì
淳祐四年，兼崇政殿说书韩祥请召山林布衣造新历。
cóng zhī
从之。
wǔ nián jiàng suàn zào chéng yǒng xiáng yī guān yǐ yuán suàn rì shí wèi chū sān kè jīn wèi zhèng sì kè yuán suàn kuī bā fēn jīn zhǐ liù fēn gù yě
五年，降算造成永祥一官，以元算日食未初三刻，今未正四刻，元算亏八分，今止六分故也。
bā nián cháo fèng dài fū tài fǔ shǎo qīng jiān shàng shū zuǒ sī láng zhōng jiān chì lìng suǒ shān xiū guān yǐn huàn yán lì zhě suǒ yǐ tǒng tiān de móu zào huà zì xī jiē zé shèng zhì diǎn sī qí shì
八年，朝奉大夫、太府少卿兼尚书左司郎中兼敕令所删修官尹涣言："历者，所以统天地、侔造化，自昔皆择圣智典司其事。
hòu shì jí qí suǒ dāng huǎn huǎn qí suǒ dāng jí yǐ wéi lì wú guó zhě wéi qián gǔ zhī wu
后世急其所当缓，缓其所当急，以为利吾国者，惟钱谷之务；
gù wú yǔ zhě wéi jiá bīng shì tú zhì yú tiān wén lì shǔ yī qiè fù zhī tài shǐ jú huāng shū guāi miù ān xīn wèi qī cháo shì dài fū mò yǒu néng jí zhī zhě
固吾圉者，惟甲兵是图，至于天文、历数，一切付之太史局，荒疏乖谬，安心为欺，朝士大夫莫有能诘之者。
qǐng zhào sì fāng zhī tōng lì suàn zhě zhì dōu shǐ lì guān xué yān
请召四方之通历算者至都，使历官学焉。
shí yī nián diàn zhōng shì yù shǐ chén gāi yán lì zhě tiān dì zhī dà jì guó jiā zhī zhòng shì
十一年，殿中侍御史陈垓言："历者，天地之大纪，国家之重事。
jīn chún yòu shí nián dōng suǒ bān shí yī nián lì chēng chéng yǒng xiáng děng yī kāi xǐ xīn lì tuī suàn xīn hài suì shí èr yuè shí qī rì lì chūn zài yǒu zhèng yī kè jīn suǒ bān lì nǎi xiāng shī yáo děng yī chún yòu xīn lì tuī suàn dào rén zǐ suì lì chūn rì zài shēn zhèng sān kè
今淳祐十年冬所颁十一年历，称成永祥等依《开禧》新历推算，辛亥岁十二月十七日立春在酉正一刻，今所颁历乃相师尧等依《淳祐》新历推算，到壬子岁立春日在申正三刻。
zhì zhū qián lì nǎi chà liù kè yǐ cǐ bān xíng tiān xià qǐ bù yí xiào sì fāng
质诸前历，乃差六刻，以此颁行天下，岂不贻笑四方！
qiě xǔ shí yǎn zhuàn xīn lì jiāng yǐ gé jiù lì zhī shī
且许时演撰新历，将以革旧历之失。
yòu kǎo yàn suǒ shí fēn shù kāi xǐ jiù lì jǐn chà yī èr kè ér lǐ dé qīng xīn lì chà liù kè èr fēn yǒu jī yǔ jīn bān xíng qián hòu liǎng lì suǒ zài lì chūn qì hòu fēn shù yì chà liù kè zé tóng
又考验所食分数，《开禧》旧历仅差一二刻，而李德卿新历差六刻二分有奇，与今颁行前后两历所载立春气候分数亦差六刻则同。
yóu cǐ guān zhī jiù lì chà shǎo wèi kě jù fèi
由此观之，旧历差少，未可遽废；
xīn lì chà duō wèi kě qīng yòng
新历差多，未可轻用。
yī dàn fèi jiù lì ér yòng xīn lì bù zhī hé suǒ píng jù
一旦废旧历而用新历，不知何所凭据。
qǐng cān kǎo tuī suàn bān xíng
请参考推算颁行。
shí èr nián mì shū shěng yán tài fǔ sì chéng zhāng shí tóng lǐ dé qīng suàn zào lì shū yǔ tán yù xù jìn lì shū pō yǒu dǐ wǔ shěng guān cān dìng liǎng lì dé shī shū mì yǐ wén
十二年，秘书省言："太府寺丞张湜同李德卿算造历书，与谭玉续进历书颇有抵牾，省官参订两历得失疏密以闻。
qí yī yuē yù sòng dé qīng qiè yòng chóng tiān lì rì fǎ sān yuē yòng zhī
其一曰：玉讼德卿窃用《崇天历》日法三约用之。
kǎo zhī chóng tiān lì yòng yī wàn wǔ bǎi jiǔ shí wèi rì fǎ dé qīng yòng sān qiān wǔ bǎi sān shí wèi rì fǎ yù zhī yán rán
考之《崇天历》用一万五百九十为日法，德卿用三千五百三十为日法，玉之言然。
qí èr yuē yù sòng jī nián yī yì èr qiān èr shí liù wàn qī qiān liù bǎi sì shí liù bù hé lì fǎ
其二曰：玉讼积年一亿二千二十六万七千六百四十六，不合历法。
jīn kǎo zhī dé qīng yòng jī nián yī yì yǐ shàng
今考之德卿用积年一亿以上。
qí sān yuē yù sòng rén zǐ nián liù yuè guǐ chǒu nián èr yuè liù yuè jiǔ yuè bǐng chén nián qī yuè zhì rùn jiē chà yī rì
其三曰：玉讼壬子年六月，癸丑年二月、六月、九月，丙辰年七月置闰皆差一日。
jīn mì shū shěng jiǎn yuè lín guāng shì yòng èr jiā lì fǎ gè wèi tuī suàn
今秘书省检阅林光世用二家历法各为推算。
qí sì yuē dé qīng lì yǔ yù lì rén zǐ nián lì chūn lì xià yǐ xià shí wǔ jié qì shí kè jiē tóng yǔ shuǐ jīng zhé yǐ xià jiǔ jié qì gè chà yī kè
其四曰：德卿历与玉历壬子年立春、立夏以下十五节气时刻皆同，雨水、惊蛰以下九节气各差一刻。
qí wǔ yuē dé qīng tuī rén zǐ nián èr yuè yǐ mǎo shuò rì shí dài chū yǐ tuì suǒ jiàn dà fēn bā
其五曰：德卿推壬子年二月乙卯朔日食，带出已退所见大分八；
yù tuī rì shí dài chū yǐ tuì suǒ jiàn dà fēn qī
玉推日食，带出已退所见大分七。
chén dāng bì sù dù tóng
辰当壁宿度，同。
qí liù yuē dé qīng lì dòu fēn zuò sān bǎi liù shí wǔ rì èr shí sì fēn èr shí bā miǎo yù lì dòu fēn zuò sān bǎi liù shí wǔ rì èr shí sì fēn èr shí jiǔ miǎo èr lì dòu fēn jǐn chà yī miǎo
其六曰：德卿历斗分作三百六十五日二十四分二十八秒，玉历斗分作三百六十五日二十四分二十九秒，二历斗分仅差一秒。
wéi èr shí bā miǎo zhī fǎ qǐ yú qí zǔ chōng zhī ér dé qīng yòng zhī
惟二十八秒之法，起于齐祖冲之，而德卿用之。
shǐ chōng zhī zhī fǎ kě jiǔ hé yǐ lì dài zēng zhī
使冲之之法可久，何以历代增之？
yù jì zhǐ qí miù yòu duō yī miǎo qǐ néng bì qí tiān dào hé zāi
玉既指其谬，又多一秒，岂能必其天道合哉！
qǐng de shāng què tuī suàn hé zhòng zhǎng ér wèi yī rán hòu cì míng bān xíng
请得商确推算，合众长而为一，然后赐名颁行。
shí èr nián lì chéng cì míng huì tiān bǎo yòu yuán nián xíng zhī shǐ quē qí fǎ
"十二年，历成，赐名《会天》，宝祐元年行之，史阙其法。
xián chún liù nián shí yī yuè sān shí rì dōng zhì zhì hòu wèi rùn shí yī yuè
咸淳六年十一月三十日冬至，至后为闰十一月。
jì yǐ bān lì zhè xī ān fǔ sī zhǔn bèi chāi qiǎn zāng yuán zhèn yán
既已颁历，浙西安抚司准备差遣臧元震言：
lì fǎ yǐ zhāng fǎ wéi zhòng zhāng fǎ yǐ zhāng suì wéi zhòng
历法以章法为重，章法以章岁为重。
gài lì shǔ qǐ yú dōng zhì guà qì qǐ yú zhōng fú shí jiǔ nián wèi zhī yī zhāng yī zhāng bì zhì qī rùn bì dì qī rùn zài dōng zhì zhī qián bì zhāng suì zhì shuò tóng rì
盖历数起于冬至，卦气起于《中孚》，十九年谓之一章，一章必置七闰，必第七闰在冬至之前，必章岁至、朔同日。
gù qián hàn zhì yún shuò dàn dōng zhì shì wèi zhāng yuè
故《前汉·志》云："朔旦冬至，是谓章月。
hòu hàn zhì yún zhì shuò tóng rì wèi zhī zhāng yuè
"《后汉·志》云："至、朔同日，谓之章月。
jī fēn chéng rùn rùn qī ér jǐn qí suì shí jiǔ míng zhī yuē zhāng
""积分成闰，闰七而尽，其岁十九，名之曰章。
táng zhì yuē tiān shù zhōng yú jiǔ dì shù zhōng yú shí hé èr zhōng yǐ jì rùn yú
"《唐志》曰："天数终于九，地数终于十，合二终以纪闰余。
zhāng fǎ zhī bù kě fèi yě ruò cǐ
"章法之不可废也若此。
jīn suǒ bān gēng wǔ suì lì nǎi yǐ qián shí yī yuè sān shí rì wèi dōng zhì yòu yǐ dōng zhì hòu wèi rùn shí yī yuè mò zhī qí gù
今所颁庚午岁历，乃以前十一月三十日为冬至，又以冬至后为闰十一月，莫知其故。
gài gēng wǔ zhī rùn yǔ měi suì rùn yuè bù tóng
盖庚午之闰，与每岁闰月不同；
gēng wǔ zhī dōng zhì yǔ měi suì zhī dōng zhì yòu bù tóng
庚午之冬至，与每岁之冬至又不同。
gài zì chún yòu rén zǐ shù zhì xián chún gēng wǔ fán shí jiǔ nián shì wèi zhāng suì qí shí yī yuè shì wèi zhāng yuè
盖自淳祐壬子数至咸淳庚午，凡十九年，是为章岁，其十一月是为章月。
yǐ shí jiǔ nián qī rùn tuī zhī zé rùn yuè dāng zài dōng zhì zhī qián bù dàng zài dōng zhì zhī hòu
以十九年七闰推之，则闰月当在冬至之前，不当在冬至之后。
yǐ zhì shuò tóng rì lùn zhī zé dōng zhì dāng zài shí yī yuè chū yī rì bù dàng zài sān shí rì
以至、朔同日论之，则冬至当在十一月初一日，不当在三十日。
jīn yǐ dōng zhì zài qián shí yī yuè sān shí rì zé shì zhāng suì zhì shuò bù tóng rì yǐ
今以冬至在前十一月三十日，则是章岁至、朔不同日矣。
ruò yǐ rùn yuè zài dōng zhì hòu zé shì shí jiǔ nián zhī nèi zhǐ yǒu liù rùn yòu qiàn yī rùn
若以闰月在冬至后，则是十九年之内止有六闰，又欠一闰。
qiě yī zhāng jì liù qiān bā bǎi sì shí rì yú nèi jiā qī rùn yuè chú xiǎo jìn jī rì liù qiān jiǔ bǎi sì shí rì huò liù qiān jiǔ bǎi sān shí jiǔ rì yuē zhǐ yǒu yī rì
且一章计六千八百四十日，于内加七闰月，除小尽，积日六千九百四十日或六千九百三十九日，约止有一日。
jīn zì chún yòu shí yī nián xīn hài zhāng suì shí yī yuè chū yī rì zhāng yuè dōng zhì hòu qǐ suàn shí jiǔ nián zhì xián chún liù nián gēng wǔ zhāng suì shí yī yuè chū yī rì dāng wèi dōng zhì fāng guǎn liù qiān bā bǎi sì shí rì
今自淳祐十一年辛亥章岁十一月初一日章月冬至后起算，十九年至咸淳六年庚午章岁十一月初一日当为冬至，方管六千八百四十日。
jīn suàn zào guān yǐ rùn yuè zài shí yī yuè sān shí rì dōng zhì zhī hòu zé cǐ yī zhāng zhǐ yǒu liù rùn gèng jiā liù rùn chú xiǎo jìn wài shí jī zhǐ liù qiān jiǔ bǎi shí èr rì bǐ zhī qián hòu zhāng suì zhī shù shí qiàn èr shí bā rì
今算造官以闰月在十一月三十日冬至之后，则此一章止有六闰，更加六闰除小尽外，实积止六千九百十二日，比之前后章岁之数，实欠二十八日。
lì fǎ zhī chà mò shén yú cǐ
历法之差，莫甚于此。
kuàng tiān zhèng dōng zhì nǎi lì zhī shǐ bì zì dōng zhì hòu jī sān nián yú fēn ér hòu kě yǐ zhì dì yī rùn
况天正冬至乃历之始，必自冬至后积三年余分，而后可以置第一闰。
jīn gēng wǔ nián zhāng suì bǐng yín rì shēn chū sān kè dōng zhì qù dì èr rì dīng mǎo jǐn yǒu sì fēn rì zhī yī qiě wèi zhèng rì ān dé jù yǒu yú fēn
今庚午年章岁丙寅日申初三刻冬至，去第二日丁卯仅有四分日之一，且未正日，安得遽有余分？
wèi yǒu yú fēn ān dé jù yǒu rùn yuè
未有余分，安得遽有闰月？
zé shì hòu yī zhāng zhī shǐ bù kě tuī suàn qí miù kě zhī yǐ
则是后一章之始不可推算，其谬可知矣。
jīn yù gǎi zhī yǒu jiǎn ér yì xíng zhī shuō
今欲改之，有简而易行之说。
gài lì fǎ yǒu píng shuò yǒu jīng shuò yǒu dìng shuò
盖历法有平朔，有经朔，有定朔。
yī dà yī xiǎo cǐ píng shuò yě
一大一小，此平朔也；
liǎng dà liǎng xiǎo cǐ jīng shuò yě
两大两小，此经朔也；
sān dà sān xiǎo cǐ dìng shuò yě
三大三小，此定朔也。
jīn zhèng yǐ dìng shuò zhī shuō
今正以定朔之说，
zé dāng yǐ qián shí yī yuè dà wéi rùn shí yuè xiǎo
则当以前十一月大为闰十月小，
yǐ rùn shí yī yuè xiǎo wèi shí yī yuè dà
以闰十一月小为十一月大，
zé bǐng yín rì dōng zhì jí kě wèi shí yī yuè chū yī
则丙寅日冬至即可为十一月初一，
yǐ rùn shí yī yuè chū yī zhī dīng mǎo wèi shí yī yuè chū èr rì
以闰十一月初一之丁卯为十一月初二日，
shù jī dì zǎn xià yī rì zhì rùn
庶几递趱下一日置闰，
shí yī yuè èr shí jiǔ rì dīng wèi shǐ wèi dà jìn
十一月二十九日丁未始为大尽。
rán zé dōng zhì jì zài shí yī yuè chū yī zé zhì shuò tóng rì yǐ
然则冬至既在十一月初一，则至、朔同日矣；
rùn yuè jì zài zhì jié qián zé shí jiǔ nián qī rùn yǐ
闰月既在至节前，则十九年七闰矣。
cǐ xī rén suǒ wèi huì jié wú dìng yóu shí xiāo xī shàng hé lǚ duān zhī shǐ xià de guī yú yú zhōng zhèng wèi cǐ yě
此昔人所谓晦节无定，由时消息，上合履端之始，下得归余于终，正谓此也。
fu lì jiǔ wèi yǒu bù chà chà zé wèi yǒu bù gǎi zhě
夫历久未有不差，差则未有不改者。
hòu hàn yuán hé chū lì chà yì shì shí jiǔ nián bù dé qī rùn lì suī yǐ bān yì gǎi zhèng zhī
后汉元和初历差，亦是十九年不得七闰，历虽已颁，亦改正之。
gù jīn hé jìn yú gǎi zhī zāi
顾今何靳于改之哉！
yuán zhèn wèi mǒu rú zhě qǐ yù yǔ lì guān jiào shèng fù
元震谓某儒者，岂欲与历官较胜负？
jì zhī qí shī ān dé mò ér bù yán yá
既知其失，安得默而不言邪！
yú shì cháo tíng xià zhī yǒu sī qiǎn guān xié yuán zhèn yǔ tài shǐ jú biàn zhèng ér tài shǐ zhī cí qióng yuán zhèn zhuǎn yī guān pàn tài shǐ jú shān zōng wén tán yù děng gè jiàng guān yǒu chà
于是朝廷下之有司，遣官偕元震与太史局辨正，而太史之词穷，元震转一官，判太史局邓宗文、谭玉等各降官有差。
yīn gēng zào lì liù nián lì chéng zhào shì lǐ bù shàng shū féng mèng de xù zhī
因更造历，六年，历成，诏试礼部尚书冯梦得序之；
qī nián bān xíng jí chéng tiān lì yě
七年，颁行，即《成天历》也。
dé yòu zhī hòu lù xiù fu děng yōng lì yì wáng zǒu hǎi shàng mìng lǐ bù shì láng shān guāng jiàn yǔ shǔ rén yáng mǒu děng zuò lì cì míng běn tiān lì jīn wáng
德祐之后，陆秀夫等拥立益王，走海上，命礼部侍郎邓光荐与蜀人杨某等作历，赐名《本天历》，今亡。