xù huáng wáng xià
这句话大意是:○叙皇王下。
lǚ shì chūn qiū yuē shǐ shēng zhī zhě tiān yě
这句话大意是:《吕氏春秋》曰:始生之者,天也;。
yǎng chéng zhī zhě rén yě
这句话大意是:养成之者,人也;。
néng yǎng tiān zhī suǒ shēng ér wù yīng zhī wèi zhī tiān zǐ
这句话大意是:能养天之,所生而勿撄之,谓之天子。
dì zhě tiān xià zhī suǒ shì yě
这句话大意是:帝者,天下之所适也;。
wáng zhě tiān xià zhī suǒ wǎng yě
这句话大意是:王者,天下之所往也。
yòu yuē tiān dì dà yǐ shēng ér fú chéng zi ér fú yǒu
现代白话:又曰:天地大了,生而弗成,子而弗有。
gāo yuē tiān dà dì dà shēng yù mín rén jǐ bù wéi bù yǐ wèi jǐ zi chéng suì wàn wù bù yǐ wèi jǐ yǒu yě
这句话大意是:(高曰:天大地大,生育民人,己不为,不以为己子,成遂万物,不以为己有也。
wàn wù jiē bèi qí zé de qí lì ér mò zhī suǒ yóu shǐ
这句话大意是:)万物皆被其泽,得其利,而莫知所由始。
yóu cóng yě
这句话大意是:(由,从也。
wàn wù jiē méng tiān zhī zé ér de qí lì shí fù xiào wú yáo yì zhī láo jī rǎng yú lǐ mò zì yǐ wéi rán
这句话大意是:万物皆蒙天之泽而得其利,时父孝无徭役之劳,击壤于里陌,自以为然。
gù yuē mò zhī qí suǒ cóng shǐ yě
这句话大意是:故曰莫知其所从始也。
cǐ sān huáng wǔ dì zhī dé yě
这句话大意是:)此三皇五帝之德也。
yòu yuē huáng dì yuē máng máng mèi mèi yīn tiān zhī wēi yǔ yuán tóng qì
这句话大意是:又曰:黄帝曰:"芒芒昧昧,因天之威,与元同气。
gāo yòu yuē máng máng mèi mèi guǎng dà mào yě
这句话大意是:"(高诱曰:茫茫昧昧,广大貌也。
yīn tiān zhī wēi wú bù bài yě
这句话大意是:因天之威,无不败也。
yǔ yuán tóng qì wú bù xié yě
这句话大意是:与元同气,无不协也。
gù yuē tóng qì xián wū tóng yì tóng yì xián wū tóng lì tóng lì xián wū tóng jū
这句话大意是:)故曰同气贤于同义,同义贤于同力,同力贤于同居。
dì zhě tóng qì tóng zhī qì yě
这句话大意是:帝者同气,(同之气也。
wáng zhě tóng yì tóng rén yì yě
这句话大意是:)王者同义,(同仁义也。
bà zhě tóng lì
这句话大意是:)霸者同力。
tóng wǔ lì yě
这句话大意是:(同武力也。
yòu yuē jūn bì yǒu jiāng suǒ yǐ yī zhī yě
这句话大意是:又曰:军必有将,所以壹之也;。
gāo yòu yuē jiāng zhǔ yě
这句话大意是:(高诱曰:将,主也。
guó bì yǒu jūn suǒ yǐ yī zhī yě
这句话大意是:)国必有君,所以壹之也;。
tiān xià bì yǒu tiān zǐ suǒ yǐ yī zhī yě
这句话大意是:天下必有天子,所以壹之也;。
tiān zǐ bì zhí yī suǒ yǐ bó zhī yě
这句话大意是:天子必执一,所以博之也。
yòu yuē wǔ dì gù xiāng dì xīng yǐ
现代白话:又曰:五帝固相递兴了。
dì xīng dì fèi shèng zhě yòng shì
这句话大意是:递兴递废,胜者用事。
yòu yuē chī yóu zuò bīng yě lì qí shì
这句话大意是:又曰:蚩尤作兵也,利其栻。
gāo yòu yuē chī yóu shǎo wú shì zhī mò jiǔ lí zhī jūn míng yě
这句话大意是:(高诱曰:蚩尤,少吴氏之末,九黎之君名也。
shǐ zuò luàn fá wú zuì shā wú gū shàn yòng bīng wèi wú dào fēi shǐ zào zhī yě
这句话大意是:始作乱,伐无罪,杀无辜,善用兵为无道,非始造之也。
gù fēi zuò bīng zhě yě
这句话大意是:故非作兵者也。
wèi yǒu chī yóu zhī shí mín gù bō lín mù yǐ zhàn yǐ shèng zhě wèi zhǎng
现代白话:)未有蚩尤之时,民固剥林木以战了,胜者为长。
zhǎng lǜ yě
这句话大意是:(长,率也。
zhǎng yóu bù zú yǐ zhì zhī gù lì jūn
这句话大意是:)长犹不足以治之,故立君;。
jūn yòu bù zú yǐ zhì zhī gù lì tiān zǐ
这句话大意是:君又不足以治之,故立天子。
yòu yuē rén gù bù néng zì zhī rén zhǔ dú shèn
这句话大意是:又曰:人固不能自知,人主独甚。
cún wáng ān wēi wù qiú wū wài gāo yòu yuē yán jiē zài jǐ
这句话大意是:存亡安危勿求于外,(高诱曰:言皆在己。
wu zài zì zhī
这句话大意是:)务在自知。
yáo yǒu yù jiàn zhī gǔ yù jiàn zhě jī qí gǔ
这句话大意是:尧有欲谏之鼓,(欲谏者击其鼓。
shùn yǒu fěi bàng zhī mù shū qí guò shī wū biǎo mù yě
这句话大意是:)舜有诽谤之木,(书其过失于表木也。
tāng yǒu sī guò zhī shì sī zhǔ yě
这句话大意是:)汤有司过之士,(司,主也。
guò quē yě
这句话大意是:过,阙也。
wǔ wáng yǒu jiè shèn zhī táo yù jiè zhě yáo qí táo
这句话大意是:)武王有戒慎之鞀,(欲戒者,摇其鞀。
yóu kǒng bù néng zì zhī
这句话大意是:)犹恐不能自知。
shàng kǒng bù néng zì zhī guò yě
这句话大意是:(尚恐不能自知过也。
jīn xián fēi yáo shùn tāng wǔ ér yǒu yǎn yǎn zhī dào xī yóu zì zhī zāi
现代白话:)今贤非尧舜汤武,而有揜掩之道,奚由自知啊!
yòu yuē wǔ dì xiān dào ér hòu dé gù dé mò shèng yān
现代白话:又曰:五帝先道而后德,故德莫盛呢;。
sān wáng xiān dé ér hòu shì gù gōng mò dà yān
现代白话:三王先德而后事,故功莫大呢;。
wǔ bó xiān shì ér hòu bīng wǔ bó kūn wú dà péng shǐ wéi qí huán jìn wén shì yě
现代白话:五伯先事而后兵,(五伯:昆我、大彭、豕韦、齐桓、晋文是也。
gù bīng mò qiáng yān
现代白话:)故兵莫强呢。
yòu yuē fán wèi tiān xià zhì guó jiā bì wù běn ér hòu mò
这句话大意是:又曰:凡为天下,治国家,必务本而后末。
suǒ wèi běn zhě fēi gēng jià zhòng zhí zhī wèi yě
这句话大意是:所谓本者,非耕稼种植之谓也。
wù běn mò guì wū xiào
这句话大意是:务本莫贵于孝。
rén zhǔ zūn xiào zé míng zhāng róng xià fú tīng tiān xià yù
这句话大意是:人主尊孝,则名章荣,下服听,天下誉。
rén chén xiào zé shì jūn zhōng chù guān lián lín nàn sǐ
这句话大意是:人臣孝,则事君忠,处官廉,临难死。
shì mín xiào zé gēng yún jí shǒu zhàn gù bù bài běi
这句话大意是:士民孝,则耕耘疾,守战固,不败北。
fu xiào sān huáng wǔ dì zhī běn wù ér wàn shì zhī jì yě
这句话大意是:夫孝,三皇五帝之本务,而万事之纪也。
fu zhí yī shù ér bǎi shàn zhì bǎi xié qù tiān xià cóng zhī zhě qí wéi xiào hu
这句话大意是:夫执一术而百善至,百邪去,天下从之者,其惟孝吗?
yòu yuē gǔ xiān shèng wáng zhī suǒ yǐ dǎo qí mín zhě xiān wù wū nóng
这句话大意是:又曰:古先圣王之所以导其民者,先务于农。
mín nóng fēi tú wéi dì lì yě guì qí zhì yě
这句话大意是:民农,非徒为地利也,贵其志也。
mín nóng zé pǔ pǔ zé yì yòng yì yòng zé biān jìng ān zhǔ wèi zūn
这句话大意是:民农则朴,朴则易用,易用则边境安,主位尊。
mín nóng zé zhòng zhòng zé shǎo sī yì shǎo sī yì zé gōng fǎ lì lì zhuān yī
这句话大意是:民农则重,重则少私义,少私义则公法立,力专一。
mín nóng zé qí chǎn hòu qí chǎn hòu zé zhòng xǐ zhòng xǐ zé sǐ qí chù ér wú èr lǜ
这句话大意是:民农则其产厚,其产厚则重徙,重徙则死其处而无二虑。
yòu yuē xī xiān shèng wáng zhī zhì tiān xià yě bì xiān gōng gōng zé tiān xià píng yǐ
现代白话:又曰:昔先圣王之治天下也,必先公,公则天下平了。
cháng shì guān wū shàng zhì gǔ jì yě
这句话大意是:尝试观于《上志》,(古记也。
yǒu tiān xià zhě zhòng yǐ qí de zhī bì yǐ gōng qí shī zhī bì yǐ piān
现代白话:)有天下者众了,其得之必以公,其失之必以偏。
fán zhǔ zhī lì yě shēng wū gōng
这句话大意是:凡主之立也,生于公。
gù hóng fàn yuē wú piān wú dǎng
这句话大意是:故《鸿范》曰:"无偏无党。
yòu yuē xī shùn yù jī gǔ ér bù chéng jì zú yǐ chéng dì yǐ
现代白话:又曰:昔舜欲稽古而不成,既足以成帝了;。
yǔ yù dì ér bù chéng jì zú yǐ chéng wáng yǐ
现代白话:禹欲帝而不成,既足以成王了;。
tāng yù jì shùn ér bù chéng jì zú yǐ chéng tián huāng yǐ
现代白话:汤欲继舜而不成,既足以成田荒了;。
wǔ wáng yù jí tāng ér bù chéng jì zú yǐ wèi zhū hóu cháng yǐ
现代白话:武王欲及汤而不成,既足以为诸侯长了。
dǒng zhòng shū dá wèn yuē sān huáng sān cái yě
这句话大意是:《董仲舒答问》曰:三皇,三才也;。
wǔ dì wǔ cháng yě
这句话大意是:五帝,五常也;。
sān wáng sān míng yě
这句话大意是:三王,三明也;。
wǔ bà wǔ yuè yě
这句话大意是:五霸,五岳也。
huái nán zǐ yuē zhì dé zhī shì wèi tài gǔ sān huáng zhī shí
这句话大意是:《淮南子》曰:至德之世,(谓太古三皇之时。
qí míng hu hùn xiáo zhī yù ér xǐ yǐ hu lán màn zhī yǔ tí qiè tiān dì wěi wàn wù yǐ hóng méng wèi jǐng xìng ér bó yáng hu wú zhěn yá zhī jì
这句话大意是:)其暝乎混淆之域,而徙倚乎澜漫之宇,提挈天地委万物,以鸿蒙为景性,而浡杨乎无畛崖之际。
shì gù shèng rén hū xī yīn yáng zhī qì ér qún shēng mò bù yóng yóng rán yǎng qí dé yǐ hé shùn zhǐ
这句话大意是:是故圣人呼吸阴阳之气,而群生莫不喁喁然仰其德以和顺止。
dāng cǐ zhī shí mò bù lǐng lǐ jué lí yǐn mǐn ér zì chéng hún hún ruò ruò chún piáo wèi sàn pāng báo wèi yī ér wàn wù dà yōu shì gù suī yǒu míng zhī wú suǒ yòng zhī
这句话大意是:当此之时,莫不领理决离,隐愍而自成,浑浑若若纯朴未散,滂薄为一,而万物大优,是故虽有明知,无所用之。
yòu yuē gǔ zhě zhì dé zhī shì gǔ biàn qí sì nóng lè qí yè dài fū ān qí zhí ér chǔ shì xún qí dào
这句话大意是:又曰:古者至德之世,贾便其肆,农乐其业,大夫安其职,而处士循其道。
dāng cǐ zhī shí fēng yǔ bù huǐ shé cǎo mù bù yāo sǐ jiǔ dǐng zhòng wáng zhě zhī dé xiū míng zé dǐng zhòng jiān huí yín luàn zé dǐng qīng yě
这句话大意是:当此之时,风雨不毁折,草木不夭死,九鼎重,(王者之德休明则鼎重,奸回淫乱则鼎轻也。
zhū yù rùn zé luò chū dān shū hé chū lù tú gù xǔ yóu fāng huí yáo shǐ fāng huí qiú zǐ liè yào de zhī
这句话大意是:)珠玉润泽,洛出丹书,河出录图,故许由、方回、(尧使方回求子列药得之。
shàn juàn pī yī de dá qí dào
这句话大意是:)善卷、披衣得达其道。
hé zé
这句话大意是:何则?
qí zhǔ yǒu yù lì tiān xià zhī xīn shì yǐ rén de zì lè qí jiān
这句话大意是:其主有欲利天下之心,是以人得自乐其间。
sì zǐ zhī cái fēi néng jǐn dà gài jīn zhī shì yě rán mò néng yǔ zhī tóng guāng zhě yù táng yú zhī shí yě
这句话大意是:四子之才,非能尽大,盖今之世也,然莫能与之同光者,遇唐虞之时也。
yòu yuē rén zhǔ zhī jū rú rì yuè zhī míng yě
这句话大意是:又曰:人主之居,如日月之明也。
tiān xià zhī suǒ tóng cè mù ér shì qīng ěr ér tīng yán jǐng jǔ zhǒng ér wàng yě
这句话大意是:天下之所同,侧目而视,倾耳而听,延颈举踵而望也。
shì gù fēi dàn mò wú yǐ míng zhì fēi níng jìng wú yǐ zhì yuǎn fēi kuān dà wú yǐ lián fù fēi cí hòu wú yǐ huái zhòng fēi píng zhèng wú yǐ zhì duàn
这句话大意是:是故非淡漠无以明志,非宁静无以致远,非宽大无以廉覆,非慈厚无以怀众,非平正无以制断。
yòu yuē gǔ zhě yǒu móu ér quǎn lǐng yǐ wàng tiān xià zhě yǐ
现代白话:又曰:古者有鍪而绻领以王天下者了。
gǔ zhě gài sān huáng yǐ qián yě
这句话大意是:(古者,盖三皇以前也。
móu tóu zhe dōu móu mào yán wèi zhī zhì guān yě
这句话大意是:鍪,头着兜鍪帽,言未知制冠也。
quǎn lǐng pí yī qū ér mèi zhī rú jīn hú jiā wéi cháng xí wén shè yǐ wéi lǐng yě
这句话大意是:绻领,皮衣屈而袂之,如今胡家韦常袭文摄以为领也。
yī shuō móu fàng fā yě quǎn lǐng jǐng ér yǐ jiē wú shì yě
这句话大意是:一说鍪放发也,绻,领颈而已,皆无饰也。
qí dé shēng ér bù rǔ xíng cuò bù yòng yě
这句话大意是:)其德生而不辱,(刑措不用也。
yǔ ér bù duó yǔ qí zé yě
这句话大意是:)予而不夺,(予其则也。
bù duó wú suǒ yù qiú wū mín yě
这句话大意是:不夺,无所欲求于民也。
tiān xià bù fēi qí fú tóng huái qí dé
这句话大意是:)天下不非其服,同怀其德。
nüè yóu shi yě
这句话大意是:(虐犹识也。
huái guī
这句话大意是:怀归。
dāng cǐ zhī shí yīn yáng hé píng fēng yǔ shí jié
这句话大意是:)当此之时,阴阳和平,(风雨时节。
wàn wù fán xi
这句话大意是:)万物蕃息。
zhèng bù xū shēng wú yāo zhé
这句话大意是:(政不虚,生无夭折。
wū què zhī cháo kě fǔ ér tàn yě qín shòu kě jī ér cóng yě cóng yóu qiān yě
这句话大意是:)乌鹊之巢可俯而探也,禽兽可羁而从也,(从犹牵也。
qǐ bì bāo yī bó dài jù jīn wěi mào zhāng fǔ zāi
现代白话:)岂必褒衣博带句襟委貌章甫啊!
yòu yuē guó zhī suǒ yǐ cún zhě dào dé yě
这句话大意是:又曰:国之所以存者,道德也;。
dào dé shī mín shuō qí huà gù guó cún yě
这句话大意是:(道德施,民说其化,故国存也。
jiā zhī suǒ yǐ wáng zhě lǐ sāi yě
这句话大意是:)家之所以亡者,理塞也。
lǐ dào
这句话大意是:(理道。
yáo wú bǎi hù zhī guō shùn wú zhí zhuī zhī de yǐ yǒu tiān xià
这句话大意是:)尧无百户之郭,舜无植锥之地,以有天下;。
yǔ wú shí rén zhī zhòng tāng wú qī lǐ zhī fēn yǐ wáng zhū hóu
这句话大意是:禹无十人之众,汤无七里之分,以王诸侯;。
wén wáng chù qí zhōu zhī jiān dì fāng bù guò bǎi lǐ ér lì wèi tiān zǐ zhě yǒu wáng dào yě
这句话大意是:文王处岐、周之间,地方不过百里,而立为天子者,有王道也。
yòu yuē shèng rén bù guì chǐ bì ér zhòng cùn zhī yīn shí nán de ér yì shī yě
这句话大意是:又曰:圣人不贵尺璧,而重寸之阴,时难得而易失也。
yǔ zhī qū shí yě lǚ yí ér fú nà guān guà ér bù gù fēi zhēng qí xiān yě ér zhēng qí de shí yě
这句话大意是:禹之趋时也,履遗而弗纳,冠挂而不顾,非争其先也,而争其得时也。
shì gù shèng rén shǒu qīng dào ér bào cí jié qīng hé jìng yě
这句话大意是:是故圣人守清道而抱雌节,(清,和静也。
cí róu ruò yě
这句话大意是:雌,柔弱也。
yīn xún yìng biàn cháng hòu ér bù xiān
这句话大意是:)因循应变,常后而不先。
róu ruò yǐ jìng shū ān yǐ dìng shū yáng yě
这句话大意是:柔弱以静,舒安以定,(舒,洋也。
gōng dà mó jiān mò néng yǔ zhī zhēng
这句话大意是:)攻大磨坚,莫能与之争。
gōng dà mó jiān yù nán yě
这句话大意是:(攻大磨坚,喻难也。
yòu yuē dì zhě tǐ tài yī wáng zhě fǎ yīn yáng bà zhě zé sì shí jūn zhě yòng liù lǜ
这句话大意是:又曰:帝者体太一,王者法阴阳,霸者则四时,君者用六律。
tǐ tài yī zhě láo lóng tiān dì tán yā shān chuān hán tǔ yīn yáng shēn yè sì shí jì gāng bā jí jīng wěi liù hé fù lù zhào dǎo pǔ sì ér wú sī
这句话大意是:体太一者,牢笼天地,弹压山川,含吐阴阳,申曳四时,纪纲八极,经纬六合,复露照导,普汜而无私。
pǔ tiān fàn zhòng yě
这句话大意是:(普天,泛众也。
wú sī ài zēng yán jiē gōng yě
这句话大意是:无私,爱憎言皆公也。
fān fēi rú dòng mò bù yǎng dé ér shēng
这句话大意是:)翻飞蠕动,莫不仰德而生。
fǎ yīn yáng zhě chéng tiān de zhī hé xíng wàn shū zhī tǐ hán qì huà wù yǐ chéng hū lèi
这句话大意是:法阴阳者,承天地之和,形万殊之体,含气化物,以成垀类。
liè xíng yě
这句话大意是:(埒,形也。
yíng suō juǎn shū lún wū bù cè yíng zhǎng suō duǎn juǎn qū shū sàn rù wū bù kě cè jǐn zhī yuán yě
这句话大意是:)盈缩卷舒,沦于不测,(盈长缩短,卷屈舒散,入于不可测尽之源也。
zhōng shǐ xū mǎn zhuǎn wū wú yuán
这句话大意是:)终始虚满,转于无源。
zé sì shí zhě chūn shēng xià zhǎng qiū shōu dōng cáng qǔ yǔ yǒu jié chū rù yǒu shí
这句话大意是:则四时者,春生夏长,秋收冬藏,取与有节,出入有时。
kāi hé zhāng xī bù shī qí xù
这句话大意是:开阖张翕,不失其序;。
xǐ nù gāng róu bù lí qí lǐ
这句话大意是:喜怒刚柔,不离其理。
yòng liù lǜ zhě shēng zhī yǔ shā shǎng zhī yǔ fá yě yǔ zhī yǔ duó fēi cǐ wú dào yě
这句话大意是:用六律者,生之与杀,赏之与罚也,与之与夺,非此无道也。
míng sì shí liù lǜ zhī jūn fēi yòng cǐ shù shì qí yú wú tā dào yě
这句话大意是:(明四时六律之君,非用此数事,其馀无他道也。
yòu yuē gǔ zhī lì dì wáng zhě fēi yǐ fèng yǎng qí yù yě
这句话大意是:又曰:古之立帝王者,非以奉养其欲也。
shèng rén zhī jiàn wèi zhě fēi yǐ gōng lè qí shēn yě
这句话大意是:圣人之践位者,非以供乐其身也。
wèi tiān xià qiáng yǎn ruò zhòng bào guǎ zhà qī yú yǒng qīn qiè huái zhī ér bù yǐ xiāng jiào jī cái ér bù yǐ xiāng fēn
这句话大意是:为天下强掩弱,众暴寡,诈欺愚,勇侵怯,怀知而不以相教,积财而不以相分。
gù lì tiān zǐ yǐ qí yī zhī
这句话大意是:故立天子以齐一之。
yòu yuē wǔ dì sān wáng zhī fǎ jí fēng sú yī shì zhī jī yě
这句话大意是:又曰:五帝三王之法,籍风俗一世之迹也。
pì ruò tǔ lóng chú gǒu zhī shǐ chéng wén yǐ qīng huáng shì yǐ qǐ xiù chán yǐ zhū sī jí qí yǐ yòng zé rǎng tǔ cǎo jiè ér yǐ
这句话大意是:譬若土龙、刍狗之始成,文以青黄,饰以绮绣,缠以朱丝,及其已用,则壤土、草芥而已。
shuí guì zhī zāi
现代白话:谁贵之啊!
yòu yuē shén nóng wú zhì lìng ér rén cóng táng yú yǒu zhì lìng ér wú xíng fá xià hòu shì bù fù yán yīn rén shì zhōu rén méng
这句话大意是:又曰:神农无制令而人从,唐虞有制令而无刑罚,夏后氏不负言,殷人誓,周人盟。
yòu yuē shèng rén zài shàng wèi zhě shǎng fá bù shī ér tiān xià bīn fú
这句话大意是:又曰:圣人在上位者,赏罚不施,而天下宾服;。
rì jì zhī bù zú ér suì jì zhī yǒu yú
这句话大意是:日计之不足,而岁计之有馀。
pì ruò bǎi méi zú wèi bǎi rén suān yī méi bù zú wèi yī rén suān yě
这句话大意是:(譬若百梅足为百人酸,一梅不足为一人酸也。
yòu yuē shǐ yáo dù shùn zé kě shǐ jié dù yáo shì yóu yǐ shēng liáng dàn yě
这句话大意是:又曰:使尧度舜则可,使桀度尧是犹以升量石也。
yòu yuē tóng qì zhě dì tóng yì zhě wáng tóng lì zhě wáng
这句话大意是:又曰:同气者帝,同义者王,同力者亡。
yú sān zhě wú yī suī yú shì jù miè wáng
这句话大意是:(于三者无一,虽于世俱灭亡。
yòu yuē tài gǔ èr huáng xǔ shèn yuē páo xī shén nóng
这句话大意是:又曰:泰古二皇,(许慎曰:庖牺神农。
dé wū zhōng yāng dé fù tiān dì ér hé yīn yáng jié sì shí diào wǔ xíng
这句话大意是:)德于中央,德覆天地,而和阴阳,节四时、调五行。
hóng ní bù chū zéi xīng bù xíng
这句话大意是:虹霓不出,贼星不行。
wǔ xīng nì xíng wèi zhī zéi xīng yě
这句话大意是:(五星逆行谓之贼星也。
yòu yuē rén zhǔ zhě yǐ tiān xià zhī mù shì yǐ tiān xià zhī ěr tīng yǐ tiān xià zhī zhì lǜ yǐ tiān xià zhī lì dòng
这句话大意是:又曰:人主者,以天下之目视,以天下之耳听,以天下之智虑,以天下之力动。
shì gù hào lìng néng xià jiū ér chén qíng de shàng wén
这句话大意是:是故号令能下究,而臣情得上闻。
bǎi guān xiū tōng qún chén fú còu
这句话大意是:百官修通,群臣辐凑。
xǐ bù yǐ shǎng cì nù bù yǐ zuì zhū
这句话大意是:喜不以赏赐,怒不以罪诛。
gù wēi lì ér bù fèi cōng míng guāng ér bù bì fǎ lìng chá ér bù kē ěr mù dá ér bù àn shàn fǒu zhī qíng chén shì qián ér wú suǒ nì
这句话大意是:故威立而不废,聪明光而不蔽,法令察而不苛,耳目达而不暗,善否之情陈是前而无所逆。
yáng zi fǎ yán yuē wǔ cháng zhě dì wáng zhī bǐ gǔ níng yǒu shū bù yóu bǐ yán bù yóu shé zāi
现代白话:扬子《法言》曰:五常者,帝王之笔古,宁有书不由笔,言不由舌啊!
huán tán xīn lùn yuē rú zhě huò yuē tú wáng bù chéng qí bì kě yǐ bà cǐ yán wèi shì yě
现代白话:桓谭《新论》曰:儒者或曰:"图王不成其弊能够霸",此言未是也。
chuán yuē kǒng shì mén rén wǔ chǐ tóng zǐ bù yán wǔ bó shì zhě è qí wéi rén yì ér shàng quán zhà yě
这句话大意是:《传》曰:孔氏门人,五尺童子不言五伯事者,恶其违仁义而尚权诈也。
yòu yuē fu shàng gǔ chēng sān huáng wǔ dì ér cì yǒu sān wáng wǔ bó cǐ jiē tiān xià jūn zhī guàn shǒu yě
这句话大意是:又曰:夫上古称三皇五帝,而次有三王五伯,此皆天下君之冠首也。
gù yán sān huáng yǐ dào zhì ér wǔ dì yòng dé huà
这句话大意是:故言三皇以道治而五帝用德化;。
sān wáng yóu rén yì wǔ bó yǐ quán zhì
这句话大意是:三王由仁义,五伯以权智。
qí shuō zhī yuē wú zhì lìng xíng fá wèi zhī huáng yǒu zhì lìng ér wú xíng fá wèi zhī dì
这句话大意是:其说之曰,无制令刑罚谓之皇,有制令而无刑罚谓之帝。
shǎng shàn zhū è zhū hóu cháo shì wèi zhī wáng
这句话大意是:赏善诛恶,诸侯朝事谓之王。
xīng bīng yuē méng yǐ xìn yì jiǎo shì wèi zhī bó yě
这句话大意是:兴兵约盟,以信义矫世谓之伯也。
lùn héng yuē gǔ zhī dì wáng jiàn hóng dé zhě xū hóng bǐ zhī chén bāo sòng jì dé yě
这句话大意是:《论衡》曰:古之帝王建鸿德者,须鸿笔之臣,褒颂纪德也。
qián fu lùn yuē tiān zuò dào huáng zuò jí chén zuò fǔ rén zuò jī
这句话大意是:《潜夫论》曰:天作道,皇作极,臣作辅,人作基。
yòu yuē wáng zhī zhèng pǔ fù jiān ài jí xiōng huò fú yú rén gòng zhī
这句话大意是:又曰:王之政普覆兼爱,吉凶祸福与人共之。
yīng shào fēng sú tōng yuē chūn qiū yùn dǒu shū yuē huáng tiān bù yán sì shí xíng yān bǎi wù shēng yān
现代白话:应劭《风俗通》曰:《春秋运斗枢》曰:"皇天不言,四时行呢,百物生呢。
chuí gǒng wú wéi jǐn yán ér mín bù wéi dào dé xuán bó yǒu huáng tiān gù chēng yuē huáng huáng zhě zhōng yě guāng yě
这句话大意是:垂拱无为谨言,而民不违道德,玄泊有皇天,故称曰皇皇者中也,光也。
hé yuán lǚ zhōng kāi yīn bù gāng shàng hé huáng jí qí shī guāng míng zhǐ tiān huà dì shén huà qián tōng huáng huáng shèng měi bù kě shèng liàng
这句话大意是:合元履中,开阴布纲,上合皇极,其施光明,指天画地,神化潜通,煌煌盛美,不可胜量。
yòu yuē dà chuán shuō suì rén wèi suì huáng fú xì wèi xì huáng shén nóng wèi nóng huáng yě
这句话大意是:又曰:《大传》说燧人为燧皇,伏戏为戏皇,神农为农皇也。
suì rén yǐ huǒ jì
这句话大意是:燧人以火纪。
huǒ yáng yě
这句话大意是:火,阳也。
yáng zūn gù tuō suì huáng wū tiān
这句话大意是:阳尊,故托燧皇于天。
fú xì yǐ rén shì jì gù tuō xì huáng yǐ rén gài tiān fēi rén bù gù rén fēi tiān bù chéng yě
这句话大意是:伏戏以人事纪,故托戏皇以人,盖天非人不固,人非天不成也。
shén nóng xī dì lì zhí gǔ gù tuō nóng huáng wū de
这句话大意是:神农悉地力植谷,故托农皇于地。
tiān dì rén zhī dào bèi ér sān huáng zhī yùn xìng yǐ
现代白话:天地人之道备,而三皇之运兴了。
yòu yuē wǔ dì yì chuán lǐ jì chūn qiū guó yǔ tài shǐ gōng jì huáng dì zhuān xū dì kù dì yáo dì shùn shì wǔ dì yě
这句话大意是:又曰:五帝,《易》、《传》、《礼记》、《春秋》、《国语》、《太史公记》:黄帝、颛顼、帝喾、帝尧、帝舜,是五帝也。
jǐn àn yì shàng shū dà chuán tiān lì wǔ dì yǐ wéi xiāng sì shí shī shēng fǎ dù míng chá chūn xià qìng shǎng qiū dōng xíng fá
这句话大意是:谨按:《易》、《尚书大传》,天立五帝以为相,四时施生,法度明察,春夏庆赏,秋冬刑罚。
dì zhě rèn dé shè xíng yǐ zé xiàng zhī yán qí néng xíng dà dào jǔ cuò shěn dì yě
这句话大意是:帝者任德设刑,以则像之,言其能行大道,举措审谛也。
huáng dì zhě xiān yě hòu yě
这句话大意是:黄帝者,先也,厚也。
zhōng hé zhī sè dé shī sì jì yǔ dì tóng gōng gù xiān wáng yǐ bié zhī yě
这句话大意是:中和之色,德施四季,与地同功,故先王以别之也。
zhuān zhě zhuān yě xū zhě xìn yě què yě
这句话大意是:颛者,专也,顼者,信也,悫也。
yán qí chéng wén yì zhī yǐ zhì shǐ tiān xià zūn huà jiē guì zhēn què yě
这句话大意是:言其承文,易之以质,使天下遵化,皆贵贞悫也。
kù zhě kǎo yě chéng yě
这句话大意是:喾者,考也,成也。
yán qí kǎo míng fǎ dù chún měi kù rán ruò jiǔ zhī fēn xiāng yě
这句话大意是:言其考明法度,醇美喾然若酒之芬香也。
yáo zhě gāo yě
这句话大意是:尧者,高也。
yán qí lóng xīng huàn bǐng zuì gāo míng yě
这句话大意是:言其隆兴焕炳,最高明也。
shùn zhě zhǔn yě xún yě
这句话大意是:舜者,准也,循也。
yán qí zhǔn xíng dào yǐ xún yáo xù yě
这句话大意是:言其准行道以循尧绪也。
yòu yuē lǐ hào shì jì shuō xià yǔ yīn tāng zhōu wǔ wáng shì sān wáng yě
这句话大意是:又曰:《礼号谥记》说夏禹、殷汤、周武王,是三王也。
yǔ zhě fǔ yě fǔ xù shùn hòu shù jì hóng mào
这句话大意是:禹者,辅也,辅续舜后,庶绩洪茂。
zì yáo yǐ shàng wáng zhě zǐ sūn jù guó ér qǐ gōng dé jìn shèng gù zào měi shì shùn
这句话大意是:自尧以上王者,子孙据国而起,功德浸盛,故造美谥舜。
yǔ běn yǐ bái yī dǐ xíng xiǎn míng shēng wèi tiān zǐ suī fù zhì shì bù rú míng zhù gù guó míng yān
现代白话:禹本以白衣砥行显名,升为天子,虽复制谥,不如名著,故国名呢。
tāng zhě ráng yě yán qí ráng chú bù guǐ
这句话大意是:汤者,禳也,言其禳除不轨。
gǎi bó wèi shāng chéng jiù wáng dào tiān xià chì chāng wén wǔ jiē yǐ qí zhǎng
这句话大意是:改亳为商,成就王道,天下炽昌,文武皆以其长。
fu shàn guó zhī wèi wáng néng zhì shā shēng zhī wēi zhī wèi wáng
这句话大意是:夫擅国之谓王,能制杀生之威之谓王。
wáng zhě wǎng yě tiān xià suǒ guī wǎng yě
这句话大意是:王者,往也,天下所归往也。
yòu yuē yì chēng tiān xiān chūn ér hòu qiū de xiān shēng ér hòu diāo rì yuè xiān guāng ér hòu yōu
这句话大意是:又曰:《易》称,天先春而后秋,地先生而后凋,日月先光而后幽。
shì yǐ wáng zhě zé zhī yì xiān jiào ér hòu xíng
这句话大意是:是以王者则之,亦先教而后刑。
sān huáng jié shéng wǔ dì huà xiàng sān wáng ròu xíng bà shì xiá qiǎo cǐ yán bù zhòu shāo yǒu yōu liè yě
这句话大意是:三皇结绳,五帝画像,三王肉刑,霸世黠巧,此言步骤稍有优劣也。
fu zi yuē páo xī shén nóng shùn mín zhī xìng yù zhī zhě yě
这句话大意是:《傅子》曰:庖牺、神农,顺民之性育之者也。
huáng dì chú mín zhī hài jiù zhī zhě yě
这句话大意是:黄帝,除民之害,救之者也。
shùn zhì tiān xià chuí gǒng wú wéi zhě yǐ jiù yáo jì jǔ ér bù rén yuǎn yě
这句话大意是:舜治天下,垂拱无为者,以咎繇既举而不仁远也。
yǔ zhì hóng shuǐ guān guà bù gù zhě bù yǐ xià yōu lèi qí shàng yě
这句话大意是:禹,治洪水冠挂不顾者,不以下忧累其上也。
tāng qù sān miàn zhī wǎng guī zhī zhě sì shí guó
这句话大意是:汤去三面之网,归之者四十国。
wén wáng zàng chéng yú zhī kū gǔ tiān xià huái qí rén suǒ huì zhě xiǎo suǒ gǎn zhě dà rén xīn xiān zhī yě
这句话大意是:文王葬城隅之枯骨,天下怀其仁,所惠者小,所感者大,仁心先之也。
yòu yuē bù shǐ bù rén jiā hu tiān xià yòng wǔ shèng cán ér bǎi xìng yǐ jì cǐ rén xíng wū bō luàn huáng dì shì yě
这句话大意是:又曰:不使不仁加乎天下,用武胜残,而百姓以济,此仁形于拨乱,黄帝是也。
shí yǒu wàn wù bì shì ér hòu rén cǐ zhe wū zhì píng yáo shùn shì yě
这句话大意是:时有万物,必世而后仁,此著于治平,尧舜是也。
zhōu shēng liè zi yuē jū yáo shùn zhī wèi ér bù xíng táng yú zhī zhèng zhě yóu fǎn yī hú bái bù qiān lù ěr
这句话大意是:周生《烈子》曰:居尧舜之位而不行唐虞之政者,犹反衣狐白,步牵𫘧耳。
huáng shí gōng sān lüè yuē fu sān huáng wú yán huà liú sì hǎi gù tiān xià wú suǒ guī gōng
这句话大意是:黄石公《三略》曰:夫三皇无言,化流四海,故天下无所归功。
dì zhě tǐ tiān zé de yǒu yán yǒu lìng ér tiān xià tài píng
这句话大意是:帝者,体天则地,有言有令,而天下太平。
jūn chén ràng gōng sì hǎi xíng yān
现代白话:君臣让功,四海行呢。
wáng zhě zhì rén dào dé jiàng xīn fú zhì shè duǎn bèi shuāi yǒu chá chá zhī zhèng jiá bīng zhī shì bèi ér wú zhēng zhàn xuè rèn zhī yòng
这句话大意是:王者制人道德,降心服志,设短备衰,有察察之政,甲兵之事备,而无争战血刃之用。
tiān xià tài píng jūn wú yí wū zhǔ
这句话大意是:天下太平,君无疑于主。
guó dìng zhǔ ān chén yǐ yì tuì yì néng měi ér wú hài
这句话大意是:国定主安,臣以义退,亦能美而无害。
yòu yuē rèn dé zhě zòng rèn yì zhě héng
这句话大意是:又曰:任德者纵,任义者横。
zòng chéng zhě wáng héng chéng zhě bà
这句话大意是:纵成者王,横成者霸。
wáng bīng fǎ tiān bà bīng fǎ de
这句话大意是:王兵法天,霸兵法地。
tiān zhě dé bù kě liàng de zhě qi bù kě tú
这句话大意是:天者德不可量,地者戚不可图。
bù liàng bù tú zhě wàn wù zhī fù mǔ yě
这句话大意是:不量不图者,万物之父母也。
yuán zi zhèng lùn yuē yáo shùn zhī rén bǐ wū kě fēng fēi jìn shàn yě
这句话大意是:袁子《正论》曰:尧舜之人,比屋可封,非尽善也;。
yóu zài fáng zhī shuǐ fēi bù liú yě
这句话大意是:犹在防之水,非不流也。
jié zhòu zhī rén bǐ wū kě zhū fēi jǐn è yě
这句话大意是:桀、纣之人,比屋可诛,非尽恶也;。
yóu zài hè zhī shuǐ fēi bù tíng yě
这句话大意是:犹在壑之水,非不停也。
bān biāo wáng mìng lùn yuē dì wáng zhī zuò bì yǒu míng shèng xiǎn yì zhī dé fēng gōng hòu lì jī lěi zhī yè rán hòu jīng chéng tōng wū shén míng liú zé jiā wū shēng mín
这句话大意是:班彪《王命论》曰:帝王之作,必有明圣显懿之德,丰功厚利积累之业,然后精诚通于神明,流泽加于生民。
gù néng wéi guǐ shén suǒ fú xiǎng tiān xià suǒ guī wǎng
这句话大意是:故能为鬼神所福享,天下所归往。
wèi jiàn yùn shì wú běn gōng dé bù jì ér néng juè qǐ zài sī wèi zhě yě
这句话大意是:未见运世无本,功德不纪,而能倔起在斯位者也。
fu yàn lín wáng lìng xù yuē dì wáng zhī qǐ bì yǒu tiān xià ruì yìng zì rán zhī fú
这句话大意是:傅彦林《王令叙》曰:帝王之起必有天下瑞应自然之符,。
míng tǒng xiǎn zuò fēng yì zhī yè
这句话大意是:明统显祚丰懿之业,。
jiā yǐ mào dé chéng gōng xián zhì zhī zhù
这句话大意是:加以茂德成功贤智之助,。
ér hòu jū shì lín chén
这句话大意是:而后居世临臣,。
wèi shén suǒ bǎo yòu
这句话大意是:为神所保佑,。
yǒng shì suǒ zūn chóng
这句话大意是:永世所尊崇,。
wèi jiàn yùn xù wú jì cì
这句话大意是:未见运叙无纪次,。
xūn zé bù jiā wū mín
这句话大意是:勋泽不加于民,。
ér kě lì zhēng jì yú shén qì zhě yě
这句话大意是:而可力争觊觎神器者也。
yuán jí tōng lǎo lùn yuē sān huáng yī dào wǔ dì zhàng dé sān huáng shī rén wǔ bà xíng yì qiáng guó rèn zhì gài yōu liè zhī yì bó hòu zhī jiàng yě
这句话大意是:阮籍《通老论》曰:三皇依道,五帝仗德,三皇施仁,五霸行义,强国任智,盖优劣之异,薄厚之降也。
hán zǐ yuē míng wáng zhì qí chén xià zhě èr bǐng ér yǐ yǐ
现代白话:《韩子》曰:明王制其臣下者,二柄而已了。
èr bǐng zhě xíng dé yě
这句话大意是:二柄者,刑、德也。
shā lù zhī wèi xíng qìng shǎng zhī wèi dé yě
这句话大意是:杀戮之谓刑,庆赏之谓德也。
cuī shí zhèng lùn yuē zì yáo shùn zhī dì tāng wǔ zhī wáng jiē lài míng zhé zhī zuǒ bó wù zhī chén
这句话大意是:崔实《政论》曰:自尧舜之帝、汤武之王,皆赖明哲之佐,博物之臣。
gù gāo yáo chén mó ér táng yú yǐ xìng
这句话大意是:故皋陶陈谟而唐虞以兴;。
yī jī zuò xùn yīn zhōu yǐ lóng
这句话大意是:伊箕作训,殷周以隆。
jí jì tǐ zhī jūn yù lì zhōng xīng zhī gōng zhě hé cháng bù lài xián zhé zhī móu hu
这句话大意是:及继体之君欲立中兴之功者,曷尝不赖贤哲之谋吗?
shān zi yuē yáo zhì gǎn jiàn zhī gǔ shùn lì fěi bàng zhī mù tāng yǒu sī zhí zhī rén wǔ yǒu jiè shèn zhī míng
这句话大意是:《邓子》曰:尧置敢谏之鼓,舜立诽谤之木,汤有司直之人,武有戒慎之铭。
cǐ sì jūn zhě shèng rén yě
这句话大意是:此四君者,圣人也。
ér yóu cǐ zhī qín zhì wū lì lù shā dōng lǐ zi sù shā jūn lù qí fù jié zhū lóng páng zhòu kū bǐ gàn cǐ sì zhū zhě luàn jūn gù qí jí xián ruò chóu
这句话大意是:而由此之勤,至于栗陆杀东里子,宿沙君戮其父,桀诛龙逄,纣刳比干,此四诛者,乱君,故其疾贤若仇。
shì yǐ xián yú zhī xiāng jiào ruò bǎi zhàng zhī xī wàn rèn zhī shān ruò jiǔ dì zhī xià yǔ zhòng tiān zhī diān
这句话大意是:是以贤愚之相较,若百丈之溪,万仞之山,若九地之下与重天之颠。
mò zǐ yuē gǔ zhě mín shēng wèi yǒu xíng zhèng zhī shí xuǎn zé tiān xià zhī xián kě zhě lì yǐ wéi tiān zǐ
这句话大意是:《墨子》曰:古者,民生未有刑政之时,选择天下之贤可者立以为天子。
yòu yuē fán guó zhī wàn mín jiē shàng tóng hu tiān zǐ ér bù gǎn xià bǐ
这句话大意是:又曰:凡国之万民,皆尚同乎天子,而不敢下比。
tiān zǐ zhī suǒ shì bì yì shì zhī
这句话大意是:天子之所是,必亦是之;。
tiān zǐ zhī suǒ fēi bì yì fēi zhī
这句话大意是:天子之所非,必亦非之。
qù ér bù shàn yán xué tiān zǐ zhī shàn yán
这句话大意是:去而不善言,学天子之善言;。
qù ér bù shàn xíng xué tiān zǐ zhī shàn xíng
这句话大意是:去而不善行,学天子之善行。
tiān zǐ zhě gù tiān xià zhī rén rén yě
这句话大意是:天子者,固天下之仁人也。
jǔ tiān xià wàn mín yǐ fǎ tiān zi fu tiān xià hé shuō ér bù zhì zāi
现代白话:举天下万民以法天子,夫天下何说而不治啊?
yòu yuē gǔ zhě shèng wáng zhì wèi yī fú zhī fǎ yuē dōng fú gàn zōu zhī yī qīng qiě nuǎn
这句话大意是:又曰:古者圣王制为衣服之法,曰:冬服绀緅之衣,轻且暖;。
xià fú chī xì zhī fú qīng qiě qīng zé zhǐ
这句话大意是:夏服𫄨绤之服,轻且清,则止。
zhū jiā fèi bù jiā wū mín lì zhě shèng wáng fú wèi
这句话大意是:诸加费不加于民利者,圣王弗为。
yòu yuē tiān zǐ zhě tiān xià zhī qióng guì yě tiān xià zhī qióng fù yě gù fù qiě guì zhě dàng tiān yì ér bù kě bù shùn
这句话大意是:又曰:天子者,天下之穷贵也,天下之穷富也,故富且贵者,当天意而不可不顺。
shùn tiān yì zhě jiān xiāng ài jiāo xiāng lì bì děi shǎng
这句话大意是:顺天意者,兼相爱,交相利,必得赏;。
fǎn tiān yì zhě bié xiāng è jiāo xiāng zéi bì děi fá
这句话大意是:反天意者,别相恶,交相贼,必得罚。
shī zi yuē rén zhī yù jiàn máo qiáng xī shī měi qí miàn yě
这句话大意是:《尸子》曰:人之欲见毛嫱、西施,美其面也。
fu huáng dì yáo shùn tāng wǔ měi zhě fēi qí miàn yě
这句话大意是:夫黄帝、尧、舜、汤、武美者,非其面也。
rén zhī yù guān yān qí xíng yě
现代白话:人之欲观呢,其行也;。
suǒ yù wén yān qí yán yě
现代白话:所欲闻呢,其言也。
ér yán zhī yǔ xíng jiē zài shī shū yǐ
现代白话:而言之与行皆在《诗》、《书》了。
yòu yuē fu yáo shùn suǒ qǐ zhì zhì yě tāng wǔ suǒ qǐ zhì luàn yě
这句话大意是:又曰:夫尧舜所起至治也,汤武所起至乱也。
wèn qí chéng gōng shú zhì zé yáo shùn zhì
这句话大意是:问其成功孰治,则尧舜治;。
wèn qí shú nán zé tāng wǔ nán
这句话大意是:问其孰难,则汤武难。
yòu yuē kǒng zǐ yuē shāng rǔ zhī jūn zǐ zhī wèi jūn hu
现代白话:又曰:孔孔子说:"商,你知有德行的人之为君吗?
zi xià yuē yú shī shuǐ zé sǐ shuǐ shī yú yóu wèi shuǐ yě
这句话大意是:"子夏曰:"鱼失水则死,水失鱼犹为水也。
kǒng zǐ yuē shāng zhī zhī yǐ
现代白话:"孔孔子说:"商知之了!
yòu yuē zhì tiān xià yǒu sì shù yī yuē zhōng ài èr yuē wú sī sān yuē yòng xián sì yuē dù liàng
这句话大意是:又曰:治天下有四术,一曰忠爱,二曰无私,三曰用贤,四曰度量。
tōng cái zé yòng zú yòng xián zé duō gōng
这句话大意是:通财则用足,用贤则多功。
wú sī bǎi zhī zhī zōng yě zhōng ài fù mǔ zhī xíng yě
这句话大意是:无私,百知之宗也,忠爱,父母之行也。
yòu yuē yáo shùn hēi yǔ jìng bù shēng máo
这句话大意是:又曰:尧舜黑,禹胫不生毛;。
wén wáng zhì rì zè bù xiá yǐn shí gù fù yǒu tiān xià guì wèi tiān zǐ yǐ
现代白话:文王至日昃不暇饮食,故富有天下,贵为天子了。