huái yáng yè shēng zhě shī qí míng zì
淮阳叶生者,失其名字。
wén zhāng cí fù guàn jué dāng shí ér suǒ yù bù ǒu kùn yú míng chǎng
文章词赋,冠绝当时,而所遇不偶,困于名场。
huì guān dōng dīng chéng hè lái lìng shì yì jiàn qí wén qí zhī zhào yǔ yǔ dà yuè
会关东丁乘鹤来令是邑,见其文,奇之,召与语,大悦。
shǐ jí guān shǔ shòu dēng huǒ shí cì qián gǔ xù qí jiā
使即官署受灯火,时赐钱谷恤其家。
zhí kē shì gōng yóu yáng yú xué shǐ suì lǐng guàn jūn
值科试,公游扬于学使,遂领冠军。
gōng qī wàng qì qiè wéi hòu suǒ wén dú zhī jī jié chēng tàn
公期望綦切,闱后索文读之,击节称叹。
bù yì shí shù xiàn rén wén zhāng zèng mìng jí fàng bǎng shí yī rán shā yǔ
不意时数限人,文章憎命,及放榜时,依然铩羽。
shēng tà sàng ér guī kuì fù zhī jǐ xíng xiāo gǔ lì chī ruò mù ǒu
生嗒丧而归,愧负知己,形销骨立,痴若木偶。
gōng wén zhào zhī lái ér wèi zhī
公闻,召之来而慰之;
shēng líng tì bù yǐ
生零涕不已。
gōng lián zhī xiāng qī kǎo mǎn rù dōu xié yǔ jù běi
公怜之,相期考满入都,携与俱北。
shēng shén gǎn pèi
生甚感佩。
cí ér guī dù mén bù chū
辞而归,杜门不出。
wú hé qǐn jí
无何寝疾。
gōng yí wèn bù jué ér fú yào bǎi guǒ shū wǎng suǒ xiào
公遗问不绝,而服药百裹,殊罔所效。
gōng shì yǐ wǔ shàng guān miǎn jiāng jiě rèn qù
公适以忤上官免,将解任去。
hán zhì zhī qí lüè yún pū dōng guī yǒu rì suǒ yǐ chí chí zhě dài zú xià ěr
函致之,其略云:“仆东归有日,所以迟迟者,待足下耳。
zú xià cháo zhì zé pū xī fā yǐ
足下朝至,则仆夕发矣。
chuán zhī wò tà
”传之卧榻。
shēng chí shū chuò qì jì yǔ lái shǐ jí gé nán jù chài qǐng xiān fā
生持书啜泣,寄语来使:“疾革难遽瘥,请先发。
shǐ rén fǎn bái
”使人返白。
gōng bù rěn qù xú dài zhī
公不忍去,徐待之。
yú shù rì mén zhě hū tōng yè shēng zhì
逾数日,门者忽通叶生至。
gōng xǐ yíng ér wèn zhī
公喜,迎而问之。
shēng yuē yǐ quǎn mǎ bìng láo fū zǐ jiǔ dài wàn lǜ bù níng
生曰:“以犬马病,劳夫子久待,万虑不宁。
jīn xìng kě cóng zhàng lǚ
今幸可从杖履。
gōng nǎi shù zhuāng jiè dàn
”公乃束装戒旦。
dǐ lǐ mìng zi shī shì shēng sù yè yǔ jù
抵里,命子师事生,夙夜与俱。
gōng zǐ míng zài chāng shí nián shí liù shàng bù néng wén
公子名再昌,时年十六,尚不能文。
rán jué huì fán wén yì sān liǎng guò zhé wú yí wàng
然绝慧,凡文艺三两过,辄无遗忘。
jū zhī qī suì biàn néng luò bǐ chéng wén
居之期岁,便能落笔成文。
yì zhī gōng lì suì rù yì xiáng
益之公力,遂入邑庠。
shēng yǐ shēng píng suǒ nǐ jǔ yè xī lù shòu dú wéi zhōng qī tí bìng wú tuō lòu zhōng yà kuí
生以生平所拟举业悉录授读,闱中七题,并无脱漏,中亚魁。
gōng yī rì wèi shēng yuē jūn chū yú xù suì shǐ rú zǐ chéng míng
公一日谓生曰:“君出余绪,遂使孺子成名。
rán huáng zhōng cháng qì ruò hé
然黄钟长弃若何!
shēng yuē shì dài yǒu mìng
”生曰:“是殆有命!
jiè fú zé wéi wén zhāng tǔ qì shǐ tiān xià rén zhī bàn shēng lún luò fēi zhàn zhī zuì yě yuàn yì zú yǐ
借福泽为文章吐气,使天下人知半生沦落,非战之罪也,愿亦足矣。
qiě shì dé yī rén zhī jǐ kě wú hàn hé bì pāo què bái zhù nǎi wèi zhī lì shì zāi
且士得一人知己可无憾,何必抛却白纻,乃谓之利市哉!
gōng yǐ qí jiǔ kè kǒng wù suì shì quàn lìng guī xǐng
”公以其久客,恐误岁试,劝令归省。
shēng cǎn rán bù lè gōng bù rěn qiáng zhǔ gōng zǐ zhì dōu wèi zhī nà sù
生惨然不乐,公不忍强,嘱公子至都为之纳粟。
gōng zǐ yòu jié nán gōng shòu bù zhōng zhǔ zhèng xié shēng fù jiān yǔ gòng chén xī
公子又捷南宫,授部中主政,携生赴监,与共晨夕。
yú suì shēng rù běi wéi jìng lǐng xiāng jiàn
逾岁,生入北闱,竟领乡荐。
huì gōng zǐ chà nán hé diǎn wu yīn wèi shēng yuē cǐ qù lí guì xiāng bù yuǎn
会公子差南河典务,因谓生曰:“此去离贵乡不远。
xiān shēng fèn jì yún xiāo jǐn hái wèi kuài
先生奋迹云霄,锦还为快。
shēng yì xǐ
”生亦喜。
zé jí jiù dào dǐ huái yáng jiè mìng pú mǎ sòng shēng guī
择吉就道,抵淮阳界,命仆马送生归。
jiàn mén hù xiāo tiáo yì shén bēi cè
见门户萧条,意甚悲恻。
qūn xún zhì tíng zhōng qī xié bǒ jù yǐ chū jiàn shēng zhì jù hài zǒu
逡巡至庭中,妻携簸具以出,见生,掷具骇走。
shēng qī rán yuē jīn wǒ guì yǐ
生凄然曰:“今我贵矣!
sān sì nián bù dí hé suì dùn bù xiāng shí
三四年不觌,何遂顿不相识?
qī yáo wèi yuē jūn sǐ yǐ jiǔ hé fù yán guì
”妻遥谓曰:“君死已久,何复言贵?
suǒ yǐ jiǔ yān jūn jiù zhě yǐ jiā pín zǐ yòu ěr
所以久淹君柩者,以家贫子幼耳。
jīn ā dà yì yǐ chéng lì jiāng bo zhūn xī wù zuò guài yì xià shēng rén
今阿大亦已成立,将卜窀穸,勿作怪异吓生人。
shēng wén zhī wǔ rán chóu chàng
”生闻之,怃然惆怅。
qūn xún rù shì jiàn líng jiù yǎn rán pū dì ér miè
逡巡入室,见灵柩俨然,扑地而灭。
qī jīng shì zhī yì guān lǚ què rú tuì wěi yān
妻惊视之,衣冠履舄如蜕委焉。
dà tòng bào yī bēi kū
大恸,抱衣悲哭。
zi zì shú zhōng guī jiàn jié sì yú mén shěn suǒ zì lái hài bēn gào mǔ
子自塾中归,见结驷于门,审所自来,骇奔告母。
mǔ huī tì gào sù
母挥涕告诉。
yòu xì xún cóng zhě shǐ de diān mò
又细询从者,始得颠末。
cóng zhě fǎn gōng zǐ wén zhī tì duò chuí yīng
从者返,公子闻之,涕堕垂膺。
jí mìng jià kū zhū qí shì
即命驾哭诸其室;
chū tuó wèi yíng sàng zàng yǐ xiào lián lǐ
出橐为营丧,葬以孝廉礼。
yòu hòu yí qí zi wèi yán shī jiào dú
又厚遗其子,为延师教读。
yán yú xué shǐ yú nián yóu pàn
言于学使,逾年游泮。
yì shǐ shì yuē hún cóng zhī jǐ jìng wàng sǐ yé
异史氏曰:“魂从知己竟忘死耶?
wén zhě yí zhī yú shēn xìn yān
闻者疑之,余深信焉。
tóng xīn qiàn nǚ zhì lí zhěn shàng zhī hún
同心倩女,至离枕上之魂;
qiān lǐ liáng péng yóu shi mèng zhōng zhī lù
千里良朋,犹识梦中之路。
ér kuàng jiǎn sī ying jī tǔ xué shì zhī xīn gān
而况茧丝蝇迹,吐学士之心肝;
liú shuǐ gāo shān tōng wǒ cáo zhī xìng mìng zhě zāi
流水高山,通我曹之性命者哉!
jiē hū
唉!
yù hé nán qī zāo féng bù ǒu
遇合难期,遭逢不偶。
xíng zōng luò luò duì yǐng zhǎng chóu
行踪落落,对影长愁;
ào gǔ lín lín sāo tóu zì ài
傲骨嶙嶙,搔头自爱。
tàn miàn mù zhī suān sè lái guǐ wù zhī yé yú
叹面目之酸涩,来鬼物之揶揄。
pín jū kāng liǎo zhī zhōng zé xū fà zhī tiáo tiáo kě chǒu
频居康了之中,则须发之条条可丑;
yī luò sūn shān zhī wài zé wén zhāng zhī chǔ chù jiē cī
一落孙山之外,则文章之处处皆疵。
gǔ jīn tòng kū zhī rén biàn hé wéi ěr
古今痛哭之人,卞和惟尔;
diān dǎo yì qún zhī wù bó lè yī shuí
颠倒逸群之物,伯乐伊谁?
bào cì yú huái sān nián miè zì cè shēn yǐ wàng sì hǎi wú jiā
抱刺于怀,三年灭字,侧身以望,四海无家。
rén shēng shì shàng zhǐ xū hé yǎn fàng bù yǐ tīng zào wù zhī dī áng ér yǐ
人生世上,只须合眼放步,以听造物之低昂而已。
tiān xià zhī áng cáng lún luò rú yè shēng zhě yì fù bù shǎo gù ān dé lìng wēi fù lái ér shēng sǐ cóng zhī yě zāi
天下之昂藏沦落如叶生者,亦复不少,顾安得令威复来而生死从之也哉?
ǎi
噫!