wén dēng zhōu shēng yǔ chéng shēng shǎo gòng bǐ yàn suì dìng wèi chǔ jiù jiāo
文登周生与成生少共笔砚,遂订为杵臼交。
ér chéng pín gù zhōng suì yī zhōu
而成贫,故终岁依周。
lùn chǐ zé zhōu wèi zhǎng hū zhōu qī yǐ sǎo
论齿则周为长,呼周妻以嫂。
jié xù dēng táng rú yī jiā yān
节序登堂如一家焉。
zhōu qī shēng zǐ chǎn hòu bào zú jì pìn wáng shì chéng yǐ shǎo gù wèi cháng qǐng jiàn zhī
周妻生子,产后暴卒,继聘王氏,成以少故,未尝请见之。
yī rì wáng shì dì lái shěng zǐ yàn yú nèi qǐn
一日王氏弟来省姊,宴于内寝。
chéng shì zhì jiā rén tōng bái zhōu zuò mìng yāo zhī chéng bù rù cí qù
成适至,家人通白,周坐命邀之,成不入,辞去。
zhōu zhuī zhī ér hái yí xí wài shè
周追之而还,移席外舍。
fu zuò jí yǒu rén bái bié yè zhī pū wèi yì zǎi zhòng chī zhě
甫坐,即有人白别业之仆为邑宰重笞者。
xiān shì huáng lì bù jiā mù yòng niú xī zhōu tián yǐ shì xiāng gòu
先是,黄吏部家牧佣,牛蹊周田,以是相诟。
mù yòng bēn gào zhǔ zhuō pū sòng guān suì bèi chī zé
牧佣奔告主,捉仆送官,遂被笞责。
zhōu yīn jí de qí gù dà nù yuē huáng jiā mù zhū nú hé qǔ ěr
周因诘得其故,大怒曰:“黄家牧猪奴何取尔!
qí xiān shì wèi dà fù fú yì cù dé zhì nǎi wú rén yé
其先世为大父服役,促得志,乃无人耶!
qì tián kēng yì fèn ér qǐ yù wǎng xún huáng
”气填吭臆,忿而起,欲往寻黄。
chéng nà ér zhǐ zhī yuē qiáng liáng shì jiè yuán wú zào bái
成捺而止之,曰:“强梁世界,原无皂白。
kuàng jīn rì guān zǎi bàn qiáng kòu bù cāo máo hú zhě yé
况今日官宰,半强寇不操矛弧者耶?
zhōu bù tīng
”周不听。
chéng jiàn zhǐ zài sān zhì qì xià zhōu nǎi zhǐ
成谏止再三,至泣下,周乃止。
nù zhōng bù shì zhuǎn cè dá dàn wèi jiā rén yuē huáng jiā qī wǒ wǒ chóu yě gū zhì zhī
怒终不释,转侧达旦,谓家人曰:“黄家欺我,我仇也,姑置之。
yì lìng cháo tíng guān fēi shì jiā guān zòng yǒu hù zhēng yì xū liǎng zào hé zhì rú gǒu zhī suí sǒu zhě
邑令朝廷官,非势家官,纵有互争,亦须两造,何至如狗之随嗾者?
wǒ yì chéng zhì qí yòng shì bǐ jiāng hé chǔ fēn
我亦呈治其佣,视彼将何处分。
jiā rén xī sǒng yǒng zhī jì suì jué
”家人悉怂恿之,计遂决。
yǐ zhuàng fù zǎi zǎi liè ér zhì zhī zhōu nù yǔ qīn zǎi
以状赴宰,宰裂而掷之,周怒,语侵宰。
zǎi cán huì yīn dǎi xì zhī
宰惭恚,因逮系之。
chén hòu chéng wǎng fǎng zhōu shǐ zhī rù chéng sòng lǐ
辰后,成往访周,始知入城讼理。
jí bēn quàn zhǐ zé yǐ zài líng yǔ yǐ
急奔劝止,则已在囹圄矣。
dùn zú wú suǒ wèi jì
顿足无所为计。
shí huò hǎi kòu sān míng zǎi yǔ huáng lù zhǔ zhī shǐ niē zhōu tóng dǎng
时获海寇三名,宰与黄赂嘱之,使捏周同党。
jù cí shēn chù dǐng yī péng lüě kù cǎn
据词申黜顶衣,搒掠酷惨。
chéng rù yù xiāng gù qī suān
成入狱,相顾凄酸。
móu kòu quē
谋叩阙。
zhōu yuē shēn xì zhòng àn rú niǎo zài lóng suī yǒu ruò dì zhǐ kān gōng qiú fàn ěr
周曰:“身系重犴,如鸟在笼,虽有弱弟,止堪供囚饭耳。
chéng ruì shēn zì rèn
”成锐身自任。
yuē shì yǔ zé yě
曰:“是予责也。
nán ér bù jí wū yòng you yě
难而不急,乌用友也!
nǎi xíng
”乃行。
zhōu dì jìn zhī zé qù yǐ jiǔ yǐ
周弟赆之,则去已久矣。
zhì dōu wú mén rù kòng
至都,无门入控。
xiāng chuán jià jiāng chū liè chéng yù yǐn mù shì zhōng
相传驾将出猎,成预隐木市中。
é jià guò fú wǔ āi háo suì de zhǔn
俄驾过,伏舞哀号,遂得准。
yì sòng ér xià zhe bù yuàn shěn zòu
驿送而下,着部院审奏。
shí yuè shí yuè yú zhōu yǐ wū fú lùn pì
时阅十月余,周已诬服论辟。
yuàn jiē yù pī dà hài fù tí gōng yàn
院接御批,大骇,复提躬谳。
huáng yì hài móu shā zhōu
黄亦骇,谋杀周。
yīn lù jiān jué qí yǐn shí dì lái kuì wèn kǔ jìn jù zhī
因赂监,绝其饮食,弟来馈问,苦禁拒之。
chéng yòu wèi fù yuàn shēng qū shǐ méng tí wèn yè yǐ jī è bù qǐ
成又为赴院声屈,始蒙提问,业已饥饿不起。
yuàn tái nù zhàng bì jiān zhě
院台怒,杖毙监者。
huáng dà bù nà shù qiān jīn zhǔ wèi yíng tuō yǐ shì de méng lóng tí miǎn
黄大怖,纳数千金,嘱为营脱,以是得朦胧题免。
zǎi yǐ wǎng fǎ nǐ liú
宰以枉法拟流。
zhōu fàng guī yì gān dǎn chéng
周放归,益肝胆成。
chéng zì jīng sòng xì shì qíng huī lěng zhāo zhōu xié yǐn
成自经讼系,世情灰冷,招周偕隐。
zhōu ruò shào fù zhé yū xiào zhī
周溺少妇,辄迂笑之。
chéng suī bù yán ér yì shén jué
成虽不言,而意甚决。
bié hòu shù rì bù zhì
别后数日不至。
zhōu shǐ tàn zhū qí jiā jiā rén fāng yí qí zài zhōu suǒ
周使探诸其家,家人方疑其在周所;
liǎng wú suǒ jiàn shǐ yí
两无所见,始疑。
zhōu xīn zhī qí yì qiǎn rén zōng jī zhī sì guàn yán hè wù sè dài biàn
周心知其异,遣人踪迹之,寺观岩壑,物色殆遍。
shí yǐ jīn bó xù qí zi
时以金帛恤其子。
yòu bā jiǔ nián chéng hū zì zhì huáng jīn chǎng fú àn rán dào mào
又八九年,成忽自至,黄巾氅服,岸然道貌。
zhōu xǐ bǎ bì yuē jūn hé wǎng shǐ wǒ xún yù biàn
周喜把臂曰:“君何往,使我寻欲遍?
chéng xiào yuē gū yún yě hè qī wú dìng suǒ
”成笑曰:“孤云野鹤,栖无定所。
bié hòu xìng fù wán jiàn
别后幸复顽健。
zhōu mìng zhì jiǔ lüè tōng jiān kuò yù wèi biàn yì dào zhuāng
”周命置酒,略通间阔,欲为变易道装。
chéng xiào bù yǔ
成笑不语。
zhōu yuē yú zāi
周曰:“愚哉!
hé qì qī nú yóu bì xǐ yě
何弃妻孥犹敝屣也?
chéng xiào yuē bù rán
”成笑曰:“不然。
rén jiāng qì yǔ qí hé rén zhī néng qì
人将弃予,其何人之能弃。
wèn suǒ qī zhǐ dá zài láo shān shàng qīng gōng
”问所栖止,答在劳山上清宫。
jì ér dǐ zú qǐn mèng chéng luǒ fú xiōng shàng qì bù dé xi
既而抵足寝,梦成裸伏胸上,气不得息。
yà wèn hé wéi shū bù dá
讶问何为,殊不答。
hū jīng ér wù hū chéng bù yīng
忽惊而寤,呼成不应。
zuò ér suǒ zhī yǎo rán bù zhī suǒ wǎng
坐而索之,杳然不知所往。
dìng yí shí shǐ jué zài chéng tà hài yuē zuó bù zuì hé diān dǎo zhì cǐ yé
定移时,始觉在成榻,骇曰:“昨不醉,何颠倒至此耶!
nǎi hū jiā rén
”乃呼家人。
jiā rén huǒ zhī yǎn rán chéng yě
家人火之,俨然成也。
zhōu gù duō zī yǐ shǒu zì luō zé shū wú jǐ jīng
周固多髭,以手自捋,则疏无几茎。
qǔ jìng zì zhào yà yuē chéng shēng zài cǐ wǒ hé wǎng
取镜自照,讶曰:“成生在此,我何往?
yǐ ér dà wù zhī chéng yǐ huàn shù zhāo yǐn
”已而大悟,知成以幻术招隐。
yì yù guī nèi dì yǐ qí mào yì jìn bù tīng qián
意欲归内,弟以其貌异,禁不听前。
zhōu yì wú yǐ zì míng jí mìng pú mǎ wǎng xún chéng
周亦无以自明,即命仆马往寻成。
shù rì rù láo shān mǎ xíng jí pū bù néng jí
数日入劳山,马行疾,仆不能及。
xiū zhǐ shù xià jiàn yǔ kè wǎng lái shén zhòng
休止树下,见羽客往来甚众。
nèi yī dào rén mù zhōu zhōu yīn yǐ chéng wèn
内一道人目周,周因以成问。
dào shì xiào yuē ěr qí míng yǐ shì zài shàng qīng
道士笑曰:“耳其名矣,似在上清。
yán yǐ jìng qù
”言已径去。
zhōu mù sòng zhī jiàn yī shǐ zhī wài yòu yǔ yī rén yǔ yì bù shù yán ér qù
周目送之,见一矢之外,又与一人语,亦不数言而去。
yǔ yán zhě jiàn zhì nǎi tóng shè shēng
与言者渐至,乃同社生。
jiàn zhōu è yuē shù nián bù wù rén yǐ jūn xué dào míng shān yǔ shàng yóu xì rén jiān yé
见周,愕曰:“数年不晤,人以君学道名山,与尚游戏人间耶?
zhōu shù qí yì
”周述其异。
shēng jīng yuē wǒ shì yù zhī ér yǐ wéi jūn yě
生惊曰:“我适遇之而以为君也。
qù wú jǐ shí huò yì bù yuǎn
去无几时,或亦不远。
zhōu dà yì yuē guài zāi
”周大异,曰:“怪哉!
hé zì jǐ miàn mù dí miàn ér bù zhī shi
何自己面目觌面而不之识?
pū xún zhì jí chí zhī jìng wú zōng zhào
”仆寻至,急驰之,竟无踪兆。
yī wàng liáo kuò jìn tuì nán yǐ zì zhǔ
一望寥阔,进退难以自主。
zì niàn wú jiā kě guī suì jué yì qióng zhuī
自念无家可归,遂决意穷追。
ér guài xiǎn bù fù kě qí suì yǐ mǎ fù pū guī yǐ lǐ zì wǎng
而怪险不复可骑,遂以马付仆归,迤逦自往。
yáo jiàn yī tóng dú lì qū jìn wèn chéng qiě gào yǐ gù
遥见一童独立,趋近问程,且告以故。
tóng zì yán wèi chéng dì zǐ dài hé yī liáng dǎo yǔ jù xíng
童自言为成弟子,代荷衣粮,导与俱行。
xīng fàn lù sù chuò xíng shū yuǎn
星饭露宿,逴行殊远。
sān rì shǐ zhì yòu fēi shì zhī suǒ wèi shàng qīng
三日始至,又非世之所谓上清。
shí shí yuè zhōng shān huā mǎn lù bù lèi chū dōng
时十月中,山花满路,不类初冬。
tóng rù bào chéng jí chū shǐ rèn jǐ xíng
童入报,成即出,始认己形。
zhí shǒu ér rù zhì jiǔ yàn yǔ
执手而入,置酒宴语。
jiàn yì cǎi zhī qín xún rù bù jīng shēng rú shēng huáng shí lái míng yú zuò shàng xīn shén yì zhī
见异彩之禽,驯入不惊,声如笙簧,时来鸣于座上,心甚异之。
rán chén sú niàn qiè wú yì liú lián
然尘俗念切,无意留连。
dì xià yǒu pú tuán èr yè yǔ bìng zuò
地下有蒲团二,曳与并坐。
zhì èr gēng hòu wàn lǜ jù jì hū sì piē rán yī dǔn shēn jué yǔ chéng yì wèi
至二更后,万虑俱寂,忽似瞥然一盹,身觉与成易位。
yí zhī zì luō hàn xià zé yú sāi zhě rú gù yǐ
疑之,自捋颔下,则于思者如故矣。
jì shǔ hào rán sī fǎn
既曙,浩然思返。
chéng gù liú zhī
成固留之。
yuè sān rì nǎi yuē qì shǎo mèi xī zǎo sòng jūn xíng
越三日,乃曰:“迄少寐息,早送君行。
fu jiāo jié wén chéng hū yuē xíng zhuāng yǐ jù yǐ
”甫交睫,闻成呼曰:“行装已具矣。
suì qǐ cóng zhī
”遂起从之。
suǒ xíng shū fēi jiù tú
所行殊非旧途。
jué wú jǐ shí lǐ jū yǐ zài wàng zhōng
觉无几时,里居已在望中。
chéng zuò hòu lù cè bǐ zì guī
成坐候路侧,俾自归。
zhōu qiáng zhī bù dé yīn jǔ jǔ zhì jiā mén
周强之不得,因踽踽至家门。
kòu bù néng yīng sī yù yuè qiáng jué shēn piāo shì yè yī yuè yǐ guò
叩不能应,思欲越墙,觉身飘似叶,一跃已过。
fán yú shù zhòng yuán shǐ dǐ wò shì dēng zhú yíng rán nèi rén wèi qǐn nóng nóng yú rén yǔ
凡逾数重垣,始抵卧室,灯烛荧然,内人未寝,哝哝与人语。
shì chuāng yī kuī zé qī yǔ yī sī pú tóng bēi yǐn zhuàng shén xiá xiè
舐窗一窥,则妻与一厮仆同杯饮,状甚狎亵。
yú shì nù huǒ rú fén jì jiāng yǎn zhí yòu kǒng gū lì nán shèng
于是怒火如焚,计将掩执,又恐孤力难胜。
suì qián shēn tuō jiōng ér chū bēn gào chéng qiě qǐ wèi zhù
遂潜身脱扃而出,奔告成,且乞为助。
chéng kǎi rán cóng zhī zhí dǐ nèi qǐn
成慨然从之,直抵内寝。
zhōu jǔ shí wō mén nèi zhāng huáng shén
周举石挝门,内张皇甚。
léi yù jí nèi bì yì jiān
擂愈急,内闭益坚。
chéng bō yǐ jiàn huá rán dùn pì
成拨以剑,划然顿辟。
zhōu bēn rù pū chōng hù ér zǒu
周奔入,仆冲户而走。
chéng zài mén wài yǐ jiàn jī zhī duàn qí jiān bì
成在门外,以剑击之,断其肩臂。
zhōu zhí qī kǎo xùn nǎi zhī bèi shōu shí jí yǔ pū sī
周执妻拷讯,乃知被收时即与仆私。
zhōu jiè jiàn jué qí shǒu juàn cháng tíng shù jiān
周借剑决其首,罥肠庭树间。
nǎi cóng chéng chū xún tú ér fǎn
乃从成出,寻途而返。
mò rán hū xǐng zé shēn zài wò tà jīng ér yán yuē guài mèng cēn cī shǐ rén hài jù
蓦然忽醒,则身在卧榻,惊而言曰:“怪梦参差,使人骇惧!
chéng xiào yuē mèng zhě xiōng yǐ wéi zhēn zhēn zhě nǎi yǐ wéi mèng
”成笑曰:“梦者兄以为真,真者乃以为梦。
zhōu è ér wèn zhī
”周愕而问之。
chéng chū jiàn shì zhī jiàn xuè yóu cún
成出剑示之,溅血犹存。
zhōu jīng dá yù jué qiè yí chéng zhōu zhāng wéi huàn
周惊怛欲绝,窃疑成诪张为幻。
chéng zhī qí yì nǎi cù zhuāng sòng zhī guī rěn rǎn zhì lǐ mén nǎi yuē chóu xī zhī yè yǐ jiàn ér xiāng dài zhě fēi cǐ chù yé
成知其意,乃促装送之归,荏苒至里门,乃曰:“畴昔之夜,倚剑而相待者非此处耶!
wú yàn jiàn è zhuó qǐng hái dài jūn yú cǐ
吾厌见恶浊,请还待君于此。
rú guò bū bù lái yǔ zì qù
如过晡不来,予自去。
zhōu zhì jiā mén hù xiāo suǒ shì wú jū rén
”周至家,门户萧索,似无居人。
hái rù dì jiā
还入弟家。
dì jiàn xiōng shuāng lèi jiāo zhuì yuē xiōng qù hòu dào yè shā sǎo kū cháng qù kù cǎn kě dào
弟见兄,双泪交坠,曰:“兄去后,盗夜杀嫂,刳肠去,酷惨可悼。
yú jīn guān bǔ wèi huò
于今官捕未获。
zhōu rú mèng xǐng yīn yǐ qíng gào jiè wù jiū
”周如梦醒,因以情告,戒勿究。
dì cuò è liáng jiǔ
弟错愕良久。
zhōu wèn qí zi nǎi mìng lǎo yù bào zhì
周问其子,乃命老妪抱至。
zhōu yuē cǐ qiǎng bǎo wù zōng xù suǒ guān dì shàn shì zhī
周曰:“此襁褓物,宗绪所关,弟善视之。
xiōng yù cí rén shì yǐ
兄欲辞人世矣。
suì qǐ jìng qù
”遂起径去。
dì tì sì zhuī wǎn xiào xíng bù gù
弟涕泗追挽,笑行不顾。
zhì yě wài jiàn chéng yǔ jù xíng
至野外见成,与俱行。
yáo huí gù yuē rěn shì zuì lè
遥回顾,曰:“忍事最乐。
dì yù yǒu yán chéng kuò xiù yī jǔ jí bù kě jiàn
”弟欲有言,成阔袖一举,即不可见。
chàng lì yí shí tòng kū ér fǎn
怅立移时,痛哭而返。
zhōu dì pǔ zhuō bù shàn zhì jiā rén shēng chǎn jū shù nián jiā yì pín
周弟朴拙,不善治家人生产,居数年,家益贫;
zhōu zi jiàn zhǎng bù néng yán shī yīn zì jiào dú
周子渐长,不能延师,因自教读。
yī rì zǎo zhì zhāi jiàn àn tóu yǒu hán shū jiān fēng shén gù qiān tí zhòng shì qǐ shěn zhī wèi xiōng jī
一日早至斋,见案头有函书,缄封甚固,签题“仲氏启”,审之为兄迹。
kāi shì zé xū wú suǒ yǒu zhī jiàn zhǎo jiǎ yī méi zhǎng èr zhǐ xǔ xīn guài zhī
开视则虚无所有,只见爪甲一枚,长二指许,心怪之。
yǐ jiǎ zhì yàn shàng chū wèn jiā rén suǒ zì lái bìng wú zhī zhě
以甲置砚上,出问家人所自来,并无知者。
huí shì zé yàn shí càn càn huà wèi huáng jīn dà jīng
回视,则砚石灿灿,化为黄金,大惊。
yǐ shì tóng tiě jiē rán
以试铜铁皆然。
yóu cǐ dà fù
由此大富。
yǐ qiān jīn cì chéng shì zi yīn xiāng chuán liǎng jiā yǒu diǎn jīn shù yún
以千金赐成氏子,因相传两家有点金术云。