ān shēng dà chéng chóng qìng rén
安生大成,重庆人。
fù xiào lián zǎo zú
父孝廉,早卒。
dì èr chéng yòu
弟二成,幼。
shēng qǔ chén shì xiǎo zì shān hú xìng xián shū
生娶陈氏,小字珊瑚,性娴淑。
ér shēng mǔ chén hàn bù rén yù zhī nüè shān hú wú yuàn sè
而生母沈,悍不仁,遇之虐,珊瑚无怨色。
měi zǎo dàn jìng zhuāng wǎng cháo
每早旦靓妆往朝。
zhí shēng jí mǔ wèi qí huì yín gòu zé zhī
值生疾,母谓其诲淫,诟责之。
shān hú tuì huǐ zhuāng yǐ jìn
珊瑚退,毁妆以进。
mǔ yì nù tóu sǎng zì wō
母益怒,投颡自挝。
shēng sù xiào biān fù mǔ shǎo jiě
生素孝,鞭妇,母少解。
zì cǐ yì zēng fù
自此益憎妇。
fù suī fèng shì wéi jǐn zhōng bù yǔ yī yǔ
妇虽奉事惟谨,终不与一语。
shēng zhī mǔ nù yì jì sù tā suǒ shì yǔ fù jué
生知母怒,亦寄宿他所,示与妇绝。
jiǔ zhī mǔ zhōng bù kuài chù wù lèi ér mà zhī yì zǒng zài shān hú
久之母终不快,触物类而骂之,意总在珊瑚。
shēng yuē qǔ qī yǐ fèng gū zhāng jīn ruò cǐ hé yǐ qī wèi
生曰:“娶妻以奉姑嫜,今若此,何以妻为!
suì chū shān hú shǐ lǎo yù sòng guī mǔ jiā
”遂出珊瑚,使老妪送归母家。
fāng chū lǐ mén shān hú qì yuē wèi nǚ zǐ bù néng zuò fù guī hé yǐ jiàn shuāng qīn
方出里门,珊瑚泣曰:“为女子不能作妇,归何以见双亲?
bù rú sǐ
不如死!
xiù zhōng chū jiǎn dāo cì hóu
”袖中出剪刀刺喉。
jí jiù zhī xuè yì zhān jīn
急救之,血溢沾襟。
fú guī shēng zú shěn jiā
扶归生族婶家。
shěn wáng shì guǎ jū wú ǒu suì zhǐ yān
婶王氏,寡居无偶,遂止焉。
ǎo guī shēng zhǔ yǐn qí qíng ér xīn qiè kǒng mǔ zhī
媪归,生嘱隐其情,而心窃恐母知。
guò shù rì tàn zhī shān hú chuàng jiàn píng dēng wáng shì mén shǐ wù liú shān hú
过数日探知珊瑚创渐平,登王氏门,使勿留珊瑚。
wáng zhào shēng rù
王召生入;
bù rù dàn shèng qì zhú shān hú
不入,但盛气逐珊瑚。
wú hé wáng nǎi lǜ shān hú chū jiàn shēng wèn shān hú hé zuì
无何,王乃率珊瑚出见生,问:“珊瑚何罪?
shēng zé qí bù néng shì mǔ
”生责其不能事母。
shān hú mò mò bù zuò yī yǔ wéi fǔ shǒu wū qì lèi jiē chì sù shān jǐn rǎn
珊瑚默默不作一语,惟俯首呜泣,泪皆赤,素衫尽染;
shēng cǎn cè bù néng jǐn cí ér tuì
生惨恻不能尽词而退。
yòu shù rì mǔ yǐ wén zhī nù yì wáng è yán qiào ràng
又数日母已闻之,怒诣王,恶言诮让。
wáng ào bù xiāng xià fǎn shù qí è qiě yuē fù yǐ chū shàng shǔ ān jiā hé rén
王傲不相下,反述其恶,且曰:“妇已出,尚属安家何人?
wǒ zì liú chén shì nǚ fēi liú ān shì fù yě hé fán qiáng yǔ tā jiā shì
我自留陈氏女,非留安氏妇也,何烦强与他家事!
mǔ nù shèn ér qióng yú cí yòu jiàn wáng yì qì xiōng xiōng cán jǔ dà kū ér fǎn
”母怒甚而穷于词,又见王意气讻讻,惭沮大哭而返。
shān hú yì bù zì ān sī tā shì
珊瑚意不自安,思他适。
xiān shì shēng yǒu mǔ yí yú ǎo jí chén zǐ yě
先是生有母姨于媪,即沈姊也。
nián liù shí yú zi sǐ zhǐ yī yòu sūn jí guǎ xí
年六十余,子死,止一幼孙及寡媳;
yòu cháng shàn shì shān hú
又尝善视珊瑚。
suì cí wáng wǎng tóu ǎo
遂辞王,往投媪。
ǎo jí de gù jí dào mèi zǐ hūn bào jí yù sòng zhī hái
媪诘得故,极道妹子昏暴,即欲送之还。
shān hú lì yán qí bù kě jiān zhǔ wù yán nǎi yǔ yú ǎo jū rú gū fù yān
珊瑚力言其不可,兼嘱勿言,乃与于媪居,如姑妇焉。
shān hú yǒu liǎng xiōng wén ér lián zhī yù yí guī lìng jià
珊瑚有两兄,闻而怜之,欲移归另嫁。
shān hú zhí bù kěn wéi cóng yú ǎo fǎng jì yǐ zì dù
珊瑚执不肯,惟从于媪纺绩以自度。
shēng zì chū fù mǔ duō fāng wéi shēng móu hūn ér hàn shēng liú bō yuǎn jìn wú yǔ wèi ǒu
生自出妇,母多方为生谋婚,而悍声流播,远近无与为偶。
jī sān sì nián èr chéng jiàn zhǎng suì xiān wèi bì yīn
积三四年,二成渐长,遂先为毕姻。
èr chéng qī zāng gū jiāo hàn lì tà yóu bèi yú mǔ
二成妻臧姑,骄悍戾沓,尤倍于母。
mǔ huò nù yǐ sè zé zāng gū nù yǐ shēng
母或怒以色,则臧姑怒以声。
èr chéng yòu rú bù gǎn wèi zuǒ yòu tǎn
二成又儒,不敢为左右袒。
yú shì mǔ wēi dùn jiǎn mò gǎn yīng fǎn wàng sè xiào ér chéng yíng zhī yóu bù néng de zāng gū huan
于是母威顿减,莫敢撄,反望色笑而承迎之,犹不能得臧姑欢。
zāng gū yì mǔ ruò bì
臧姑役母若婢;
shēng bù gǎn yán wéi shēn dài mǔ cāo zuò dí qì sǎ sǎo zhī shì jiē yǔ yān
生不敢言,惟身代母操作,涤器洒扫之事皆与焉。
mǔ zǐ héng yú wú rén chù xiāng duì yǐn qì
母子恒于无人处,相对饮泣。
wú hé mǔ yǐ yù yì chéng bìng wěi dùn zài chuáng biàn niào zhuǎn cè jiē xū shēng
无何,母以郁抑成病,委顿在床,便溺转侧皆须生;
shēng zhòu yè bù dé mèi liǎng mù jǐn chì
生昼夜不得寐,两目尽赤。
hū dì dài yì fu rù mén zāng gū zhé huàn qù
呼弟代役,甫入门,臧姑辄唤去。
shēng yú shì bēn gào yú ǎo jì ǎo lín cún
生于是奔告于媪,冀媪临存。
rù mén qì qiě su
入门泣且诉;
su wèi bì shān hú zì wéi zhōng chū
诉未毕,珊瑚自帏中出。
shēng dà cán jìn shēng yù chū
生大惭,禁声欲出。
shān hú yǐ liǎng shǒu chā fēi
珊瑚以两手叉扉。
shēng jiǒng jí zì zhǒu xià chōng chū ér guī yì bù gǎn yǐ gào mǔ
生窘极,自肘下冲出而归,亦不敢以告母。
wú hé yú ǎo zhì mǔ xǐ zhǐ zhī
无何于媪至,母喜止之。
cóng cǐ ǎo jiā wú rì bù yǒu rén lái lái bì yǐ gān zhǐ xiǎng ǎo
从此媪家无日不有人来,来必以甘旨饷媪。
ǎo jì yǔ guǎ xí cǐ chù bù è hòu wú fù ěr
媪寄语寡媳:“此处不饿,后无复尔。
ér jiā zhōng kuì yí zú wú shǎo jiàn
”而家中馈遗卒无少间。
ǎo bù kěn shǎo cháng shí jiān liú yǐ dài bìng zhě
媪不肯少尝食,缄留以待病者。
mǔ bìng yì jiàn chài
母病亦渐瘥。
ǎo yòu sūn yòu yǐ mǔ mìng jiāng jiā ěr lái wèn bìng
媪幼孙又以母命将佳饵来问病。
shěn tàn yuē xián zāi fù hu
沈叹曰:“贤哉妇乎!
zǐ hé xiū zhě
姊何修者!
ǎo yuē mèi yǐ qù fù hé rú rén
”媪曰:“妹以去妇何如人?
yuē xī
”曰:“嘻!
chéng bù zhì fu zāng shì zhī shén yě
诚不至夫臧氏之甚也!
rán wū rú shēng fù xián
然乌如甥妇贤。
ǎo yuē fù zài rǔ bù zhī láo
”媪曰:“妇在,汝不知劳;
rǔ nù fù bù zhī yuàn wū hū fú rú
汝怒,妇不知怨,恶乎弗如?
chén nǎi qì xià qiě gào zhī huǐ yuē shān hú jià yě wèi zhě
”沈乃泣下,且告之悔,曰:“珊瑚嫁也未者?
dá yún bù zhī qǐng fǎng zhī
”答云:“不知,请访之。
yòu shù rì bìng yù ǎo yù bié
”又数日病愈,媪欲别。
chén qì yuē kǒng zǐ qù wǒ réng sǐ ěr
沈泣曰:“恐姊去,我仍死耳!
ǎo nǎi yǔ shēng móu xī èr chéng jū
”媪乃与生谋,析二成居。
èr chéng gào zāng gū
二成告臧姑。
zāng gū bù lè yǔ qīn xiōng jiān jí ǎo
臧姑不乐,语侵兄,兼及媪。
shēng yuàn yǐ liáng tián xī guī èr chéng zāng gū nǎi xǐ
生愿以良田悉归二成,臧姑乃喜。
lì xī chǎn shū yǐ ǎo shǐ qù
立析产书已,媪始去。
míng rì yǐ chē lái yíng chén
明日以车来迎沈。
shěn zhì qí jiā xiān qiú jiàn shēng fù jí dào shēng fù dé
沈至其家,先求见甥妇,亟道甥妇德。
ǎo yuē xiǎo nǚ zǐ bǎi shàn hé suì wú yī cī
媪曰:“小女子百善,何遂无一疵?
yú gù néng róng zhī
余固能容之。
zi jí yǒu fù rú wú fù kǒng yì bù néng xiǎng yě
子即有妇如吾妇,恐亦不能享也。
chén yuē yuān zhàn
”沈曰:“冤战!
wèi wǒ mù shí lù shǐ yé
谓我木石鹿豕耶!
jù yǒu kǒu bí qǐ yǒu chù xiāng chòu ér bù zhī zhě
具有口鼻,岂有触香臭而不知者?
ǎo yuē bèi chū rú shān hú bù zhī niàn zi zuò hé yǔ
”媪曰:“被出如珊瑚,不知念子作何语?
yuē mà zhī ěr
”曰:“骂之耳。
ǎo yuē chéng fǎn gōng wú kě mà yì wū hū ér mà zhī
”媪曰:“诚反躬无可骂,亦恶乎而骂之?
yuē xiá cī rén suǒ shí yǒu wéi qí bù néng xián shì yǐ zhī qí mà yě
”曰:“瑕疵人所时有,惟其不能贤,是以知其骂也。
ǎo yuē dāng yuàn zhě bù yuàn zé dé yān zhě kě zhī
”媪曰:“当怨者不怨,则德焉者可知;
dāng qù zhě bù qù zé fǔ yān zhě kě zhī
当去者不去,则抚焉者可知。
xiàng zhī suǒ kuì yí ér fèng shì zhě gù fēi yǔ fù yě ěr fù yě
向之所馈遗而奉事者,固非予妇也,尔妇也。
chén jīng yuē rú hé
”沈惊曰:“如何?
yuē shān hú jì cǐ jiǔ yǐ
”曰:“珊瑚寄此久矣。
xiàng zhī suǒ gōng jiē qú yè jī zhī suǒ yí yě
向之所供,皆渠夜绩之所贻也。
chén wén zhī qì shù háng xià yuē wǒ hé yǐ jiàn wǒ fù yǐ
”沈闻之,泣数行下,曰:“我何以见我妇矣!
ǎo nǎi hū shān hú
”媪乃呼珊瑚。
hú hú hán tì ér chū fú dì xià
瑚瑚含涕而出,伏地下。
mǔ cán tòng zì tà ǎo lì quàn shǐ zhǐ suì wèi gū xí rú chū
母惭痛自挞,媪力劝始止,遂为姑媳如初。
shí yú rì xié guī jiā zhōng bó tián shù mǔ bù zú zì jǐ wéi shì shēng yǐ bǐ gēng fù yǐ zhēn nòu
十余日偕归,家中薄田数亩,不足自给,惟恃生以笔耕,妇以针耨。
èr chéng chēng ráo rán xiōng bù zhī qiú dì yì bù zhī gù yě
二成称饶,然兄不之求,弟亦不之顾也。
zāng gū yǐ sǎo zhī chū yě bǐ zhī
臧姑以嫂之出也鄙之;
sǎo yì è qí hàn zhì bù chǐ
嫂亦恶其悍置不齿。
xiōng dì gè yuàn jū
兄弟各院居。
zāng gū shí yǒu líng nüè yī jiā jǐn yǎn qí ěr
臧姑时有凌虐,一家尽掩其耳。
zāng gū wú suǒ yòng nüè nüè fu jí bì
臧姑无所用虐,虐夫及婢。
bì yī rì zì jīng sǐ
婢一日自经死。
bì fù sòng zāng gū èr chéng dài fù zhì lǐ dà shòu pū zé réng zuò jū zāng gū
婢父讼臧姑,二成代妇质理,大受扑责,仍坐拘臧姑。
shēng shàng xià wèi zhī yíng tuō zú bù miǎn
生上下为之营脱,卒不免。
zāng gū xiè shí zhǐ ròu jǐn tuō
臧姑械十指肉尽脱。
guān tān bào suǒ wàng liáng shē
官贪暴,索望良奢。
èr chéng zhì tián dài zī rú shù nà rù gū shì guī
二成质田贷资,如数纳入,姑释归。
ér zhài jiā zé fù rì jí bù dé yǐ xī yǐ liáng tián zhōu yú cūn zhōng rèn wēng
而债家责负日亟,不得已,悉以良田鬻于村中任翁。
wēng yǐ tián bàn shǔ dà chéng suǒ ràng yào shēng shǔ quàn
翁以田半属大成所让,要生署券。
shēng wǎng wēng hū zì yán wǒ ān xiào lián yě
生往,翁忽自言:“我安孝廉也。
rèn mǒu hé rén gǎn shì wú yè
任某何人,敢市吾业!
yòu gù shēng yuē míng zhōng gǎn rǔ fū qī xiào gù shǐ wǒ zàn guī yī miàn
”又顾生曰:“冥中感汝夫妻孝,故使我暂归一面。
shēng chū tì yuē fù yǒu líng jí jiù wú dì
”生出涕曰:“父有灵,急救吾弟!
yuē nì zǐ hàn fù bù zú xī yě
”曰:“逆子悍妇不足惜也!
guī jiā sù bàn jīn shú wú xuè chǎn
归家速办金,赎吾血产。
shēng yuē mǔ zǐ jǐn zì cún huó ān dé duō jīn
”生曰:“母子仅自存活,安得多金?
yuē zǐ wēi shù xià yǒu cáng jīn kě yǐ qǔ yòng
”曰:“紫薇树下有藏金,可以取用。
yù zài wèn zhī wēng yǐ bù yǔ
”欲再问之,翁已不语;
shǎo shí ér xǐng máng bù zì zhī
少时而醒,茫不自知。
shēng guī gào mǔ yì wèi shēn xìn
生归告母,亦未深信。
zāng gū yǐ lǜ rén wǎng fā jiào kǎn de sì wǔ chǐ zhǐ jiàn zhuān shí bìng wú jīn shī yì ér qù
臧姑已率人往发窖,坎地四五尺,止见砖石,并无金,失意而去。
shēng wén qí jué cáng jiè mǔ jí qī wù wǎng shì
生闻其掘藏,戒母及妻勿往视。
hòu zhī qí wú suǒ huò mǔ qiè wǎng kuī zhī jiàn zhuān shí zá tǔ zhōng suì fǎn
后知其无所获,母窃往窥之,见砖石杂土中,遂返。
shān hú jì zhì zé jiàn tǔ nèi xī bái qiǎng
珊瑚继至,则见土内悉白镪;
hū shēng wǎng yàn zhī guǒ rán
呼生往验之,果然。
shēng yǐ xiān rén suǒ yí bù rěn sī zhào èr chéng jūn fēn zhī
生以先人所遗,不忍私,召二成均分之。
shù shì de jiē qǔ zhī èr gè náng guī
数适得揭取之二,各囊归。
èr chéng yǔ zāng gū gòng yàn zhī qǐ náng zé wǎ lì mǎn zhōng dà hài
二成与臧姑共验之,启囊则瓦砾满中,大骇。
yí èr chéng wéi xiōng suǒ yú shǐ èr chéng wǎng kuī xiōng xiōng fāng chén jīn jǐ shàng yǔ mǔ xiāng qìng
疑二成为兄所愚,使二成往窥兄,兄方陈金几上,与母相庆。
yīn shí gào xiōng xiōng yì hài ér xīn shén lián zhī jǔ jīn ér bìng cì zhī
因实告兄,兄亦骇,而心甚怜之,举金而并赐之。
èr chéng nǎi xǐ wǎng chou zhài qì shén dé xiōng
二成乃喜,往酬债讫,甚德兄。
zāng gū yuē jí cǐ yì zhī xiōng zhà
臧姑曰:“即此益知兄诈。
ruò fēi zì kuì yú xīn shuí kěn yǐ guā fēn zhě fù ràng rén hu
若非自愧于心,谁肯以瓜分者复让人乎?
èr chéng yí xìn bàn zhī
”二成疑信半之。
cì rì zhài zhǔ qiǎn pū lái yán suǒ cháng jiē wěi jīn jiāng zhí yǐ shǒu guān
次日债主遣仆来,言所偿皆伪金,将执以首官。
fū qī jiē shī sè
夫妻皆失色。
zāng gū yuē cì rú
臧姑曰:“伺如!
wǒ gù wèi xiōng xián bù zhì yú cǐ shì jiāng yǐ shā rǔ yě
我固谓兄贤不至于此,是将以杀汝也!
èr chéng jù wǎng āi zhài zhǔ zhǔ nù bù shì
”二成惧,往哀债主,主怒不释。
èr chéng nǎi quàn tián yú zhǔ tīng qí zì shòu shǐ de yuán jīn ér guī
二成乃券田于主,听其自售,始得原金而归。
xì shì zhī jiàn duàn jīn èr dìng jǐn guǒ zhēn jīn yī jiǔ yè xǔ zhōng jǐn tóng ěr
细视之,见断金二锭,仅裹真金一韭叶许,中尽铜耳。
zāng gū yīn yǔ èr chéng móu liú qí duàn zhě yú réng fǎn zhū xiōng yǐ chān zhī
臧姑因与二成谋:留其断者,余仍反诸兄以觇之。
qiě jiào zhī yán yuē lǚ chéng ràng dé shí suǒ bù rěn
且教之言曰:“屡承让德,实所不忍。
báo liú èr dìng yǐ jiàn tuī shī zhī yì
薄留二锭,以见推施之义。
suǒ cún wù chǎn shàng yǔ xiōng děng
所存物产,尚与兄等。
yú wú yōng duō tián yě yè yǐ qì zhī shú fǒu zài xiōng
余无庸多田也,业已弃之,赎否在兄。
shēng bù zhī qí yì gù ràng zhī
”生不知其意,固让之。
èr chéng cí shén jué shēng nǎi shòu
二成辞甚决,生乃受。
chēng zhī shǎo wǔ liǎng mìng shān hú zhì lián zhuāng yǐ mǎn qí shù xié fù zhài zhǔ
称之少五两,命珊瑚质奁妆以满其数,携付债主。
zhǔ yí sì jiù jīn yǐ jiǎn dāo jiā yàn zhī wén sè jù zú wú shǎo chà miù suì shōu jīn yǔ shēng yì quàn
主疑似旧金,以剪刀夹验之,纹色俱足,无少差谬,遂收金,与生易券。
èr chéng hái jīn hòu yì qí bì yǒu cēn cī
二成还金后,意其必有参差;
jì wén jiù yè yǐ shú dà qí zhī
既闻旧业已赎,大奇之。
zāng gū yí fā jué shí xiōng xiān yǐn qí zhēn jīn fèn yì xiōng suǒ zé shù gòu lì
臧姑疑发掘时,兄先隐其真金,忿诣兄所,责数诟厉。
shēng nǎi wù fǎn jīn zhī gù
生乃悟反金之故。
shān hú nì ér xiào yuē chǎn gù zài ěr hé nù wèi
珊瑚逆而笑曰:“产固在耳,何怒为?
shǐ shēng chū quàn fù zhī
”使生出券付之。
èr chéng yī yè mèng fù zé zhī yuē rǔ bù xiào bù dì míng xiàn yǐ pò cùn tǔ jiē fēi jǐ yǒu zhàn lài jiāng yǐ xī wèi
二成一夜梦父责之曰:“汝不孝不弟,冥限已迫,寸土皆非己有,占赖将以奚为!
xǐng gào zāng gū yù yǐ tián guī xiōng
”醒告臧姑,欲以田归兄。
zāng gū chī qí yú
臧姑嗤其愚。
shì shí èr chéng yǒu liǎng nán zhǎng qī suì cì sān suì
是时二成有两男,长七岁,次三岁。
wèi jǐ cháng nán bìng dòu sǐ
未几长男病痘死。
zāng gū shǐ jù shǐ èr chéng tuì quàn yú xiōng yán zhī zài sān shēng bù shòu
臧姑始惧,使二成退券于兄,言之再三,生不受。
wú hé cì nán yòu sǐ
无何次男又死。
zāng gū yì jù zì yǐ quàn zhì sǎo suǒ
臧姑益惧,自以券置嫂所。
chūn jiāng jǐn tián wú huì bù gēng shēng bù dé yǐ zhǒng zhì zhī
春将尽,田芜秽不耕,生不得已种治之。
zāng gū zì cǐ gǎi háng dìng xǐng rú xiào zǐ jìng sǎo yì zhì
臧姑自此改行,定省如孝子,敬嫂亦至。
bàn nián mǔ bìng zú
半年母病卒。
zāng gū kū zhī tòng zhì sháo yǐn bù rù kǒu
臧姑哭之恸,至勺饮不入口。
xiàng rén yuē gū zǎo sǐ shǐ wǒ bù dé shì shì tiān bù xǔ wǒ zì shú yě
向人曰:“姑早死,使我不得事,是天不许我自赎也!
yù shí tāi jiē bù cún suì yǐ xiōng zi wèi zi
”育十胎皆不存,遂以兄子为子。
fū qī jiē shòu zhōng
夫妻皆寿终。
shēng yǎng èr zi jiē jǔ jìn shì
生养二子皆举进士。
rén yǐ wéi xiào yǒu zhī bào yún
人以为孝友之报云。
yì shǐ shì yuē bù zāo bá hù zhī è bù zhī jìng xiàn zhī zhōng jiā yǔ guó yǒu tóng qíng zāi
异史氏曰:“不遭跋扈之恶,不知靖献之忠,家与国有同情哉。
nì fù huà ér mǔ sǐ gài yī táng xiào shùn wú dé yǐ kān zhī yě
逆妇化而母死,盖一堂孝顺,无德以戡之也。
zāng gū zì kè wèi tiān bù xǔ qí zì shú fēi wù dào zhě hé néng wéi cǐ yán hu
臧姑自克,谓天不许其自赎,非悟道者何能为此言乎?
rán yīng pò sǐ ér yǐ shòu zhōng tiān gù yǐ shù zhī yǐ
然应迫死,而以寿终,天固已恕之矣。
shēng yú yōu huàn yǒu yǐ yǐ fu
生于忧患,有以矣夫!