hé qú yī
◎河渠一
huáng hé shàng
○黄河上
huáng hé zì xī wèi zhōng guó huàn hé qú shū shù zhī xiáng yǐ
黄河自昔为中国患，《河渠书》述之详矣。
tàn jué běn yuán zé bó wàng zhī shuō yóu wèi wèi yě
探厥本源，则博望之说，犹为未也。
dà yuán zhì yuán èr shí qī nián wǒ shì zǔ huáng dì mìng xué shì pú chá dǔ shí xi qióng hé yuán shǐ de qí xiáng
大元至元二十七年，我世祖皇帝命学士蒲察笃实西穷河源，始得其详。
jīn xī fān duo gān sī nán bǐ yuē xīng xiù hǎi zhě qí yuán yě sì shān zhī jiān yǒu quán jìn bǎi hóng huì ér wèi hǎi dēng gāo wàng zhī ruò xīng xiù bù liè gù míng
今西蕃朵甘思南鄙曰星宿海者，其源也，四山之间，有泉近百泓，汇而为海，登高望之，若星宿布列，故名。
liú chū fù zhū yuē hā cì hǎi dōng chū yuē chì bīn hé hé hū lán yě lǐ shù èr hé dōng běi liú wèi jiǔ dù hé qí shuǐ yóu qīng qí kě shè yě
流出复潴，曰哈刺海，东出曰赤宾河，合忽阑、也里术二河，东北流为九渡河，其水犹清，骑可涉也。
guàn shān zhōng xíng chū xī róng zhī dōu huì yuē kuò jí yuē kuò tí zhě hé nà lián hé suǒ wèi xì huáng hé yě shuǐ liú yǐ zhuó
贯山中行，出西戎之都会，曰阔即、曰阔提者，合纳怜河，所谓"细黄河"也，水流已浊。
rào kūn lún zhī nán zhé ér dōng zhù hé qǐ lǐ mǎ chū hé fù rào kūn lún zhī běi zì guì dé xī níng zhī jìng zhì jī shí jīng hé zhōu guò lín táo hé táo hé dōng běi liú zhì lán zhōu shǐ rù zhōng guó
绕昆仑之南，折而东注，合乞里马出河，复绕昆仑之北，自贵德、西宁之境，至积石，经河州，过临洮，合洮河，东北流至兰州，始入中国。
běi rào shuò fāng běi dì shàng jùn ér dōng jīng sān shòu xiáng chéng fēng dōng shèng zhōu zhé ér nán chū lóng mén guò hé zhōng dǐ tóng guān
北绕朔方、北地、上郡而东，经三受降城、丰东胜州，折而南，出龙门，过河中，抵潼关。
dōng chū sān mén jí jīn wèi mèng jīn guò hǔ láo ér hòu bēn fàng píng rǎng
东出三门、集津为孟津，过虎牢，而后奔放平壤。
tūn nà xiǎo shuǐ yǐ bǎi shù shì yì xióng fàng wú chóng shān jù jī yǐ fáng xián zhī páng jī bēn kuì bù zūn yǔ jì
吞纳小水以百数，势益雄放，无崇山巨矶以防闲之，旁激奔溃，不遵禹迹。
gù hǔ láo yǐ dōng jù hǎi kǒu sān èr qiān lǐ héng bèi qí hài sòng wèi tè shèn
故虎牢迤东距海口三二千里，恒被其害，宋为特甚。
shǐ zì huá tái dà pī cháng liǎng jīng fàn yì fù yǔ jì yǐ
始自滑台、大伾，尝两经泛溢，复禹迹矣。
yī shí jiān chén jiàn yì bì yù huí zhī bǐ fù gù liú jié tiān xià zhī lì yǐ sāi zhī
一时奸臣建议，必欲回之，俾复故流，竭天下之力以塞之。
lǚ sāi lǚ jué zhì nán dù ér hòu yí qí huò yú jīn yuán shì yóu bù néng shùn qí jiù xià zhī xìng yǐ dǎo zhī gù yě
屡塞屡决，至南渡而后，贻其祸于金源氏，由不能顺其就下之性以导之故也。
ruò jiāng ruò huái ruò luò biàn héng zhāng jì jiāng huái yǐ nán zhū shuǐ jiē yǒu zhōu jí gài guàn zhī lì zhě lì xù qí shì ér fēn jì zhī
若江，若淮，若洛、汴、衡漳，暨江、淮以南诸水，皆有舟楫溉灌之利者，历叙其事而分纪之。
wèi hé qú zhì
为《河渠志》。
hé rù zhōng guó xíng tài xíng xi qū zhé shān jiān bù néng wèi dà huàn
河入中国，行太行西，曲折山间，不能为大患。
jì chū dà pī dōng zǒu fù hǎi gèng píng dì èr qiān yú lǐ yǔ jì jì yīn hé bìng wèi yī tè yǐ dī fáng wèi zhī xiàn
既出大岯，东走赴海，更平地二千余里，禹迹既湮，河并为一，特以堤防为之限。
xià qiū lín liáo bǎi chuān zhòng liú suǒ huì bù miǎn jué yì zhī yōu rán yǒu sī suǒ yǐ bèi hé zhě yì yì gōng yǐ
夏秋霖潦，百川众流所会，不免决溢之忧，然有司所以备河者，亦益工矣。
zì zhōu xiǎn dé chū dà jué dōng píng zhī yáng liú zǎi xiàng li gǔ jiān zhì dī zì yáng gǔ dǐ zhāng qiū kǒu yǐ è zhī shuǐ huàn shǎo xī
自周显德初，大决东平之杨刘，宰相李谷监治堤，自阳谷抵张秋口以遏之，水患少息。
rán jué hé bù fù gù dào lí ér wèi chì hé
然决河不复故道，离而为赤河。
tài zǔ qián dé èr nián qiǎn shǐ àn xíng jiāng zhì gǔ dī
太祖干德二年，遣使案行，将治古堤。
yì zhě yǐ jiù hé bù kě zú fù lì yì qiě dà suì zhǐ
议者以旧河不可卒复，力役且大，遂止。
dàn zhào mín zhì yáo dī yǐ yù chōng zhù zhī huàn
但诏民治遥堤，以御冲注之患。
qí hòu chì hé jué dōng píng zhī zhú cūn qī zhōu zhī de fù lí shuǐ zāi
其后赤河决东平之竹村，七州之地复罹水灾。
sān nián qiū dà yǔ lín kāi fēng fǔ hé jué yáng wǔ yòu mèng zhōu shuǐ zhǎng huài zhōng tān qiáo liáng chán yùn yì yán hé jué zhào fā zhōu bīng zhì zhī
三年秋，大雨霖，开封府河决阳武，又孟州水涨，坏中潬桥梁，澶、郓亦言河决，诏发州兵治之。
sì nián bā yuè huá zhōu hé jué huài líng hé xiàn dà dī zhào diàn qián dōu zhǐ huī shǐ hán zhòng yūn mǎ bù jūn dōu jūn tóu wáng tíng yì děng dū shì zú dīng fū shù wàn rén zhì zhī bèi fàn zhě juān qí qiū zū
四年八月，滑州河决，坏灵河县大堤，诏殿前都指挥使韩重赟、马步军都军头王廷义等督士卒丁夫数万人治之，被泛者蠲其秋租。
wǔ nián zhēng yuè dì yǐ hé dī lǚ jué fēn qiǎn shǐ xíng shì fā jī diàn dīng fū shàn zhì
五年正月，帝以河堤屡决，分遣使行视，发畿甸丁夫缮治。
zì shì suì yǐ wéi cháng jiē yǐ zhēng yuè shǒu shì jì chūn ér bì
自是岁以为常，皆以正月首事，季春而毕。
shì yuè zhào kāi fēng dà míng fǔ yùn chán huá mèng pú qí zī cāng dì bīn dé bó huái wèi zhèng děng zhōu zhǎng lì bìng jiān běn zhōu hé dī shǐ gài yǐ jǐn lì yì ér zhòng shuǐ huàn yě
是月，诏开封大名府、郓澶滑孟濮齐淄沧棣滨德博怀卫郑等州长吏，并兼本州河堤使，盖以谨力役而重水患也。
kāi bǎo sì nián shí yī yuè hé jué chán yuān fàn shù zhōu
开宝四年十一月，河决澶渊，泛数州。
guān shǒu bù shí shàng yán tōng pàn sī fēng láng zhōng yáo shù qì shì zhī zhōu dù shěn zhào zuò miǎn
官守不时上言，通判、司封郎中姚恕弃市，知州杜审肇坐免。
wǔ nián zhēng yuè zhào yuē yìng yuán huáng biàn qīng yù děng hé zhōu xiàn chú zhǔn jiù zhì zhǒng yì sāng zǎo wài wěi zhǎng lì kè mín bié shù yú liǔ jí tǔ dì suǒ yí zhī mù
五年正月，诏曰："应缘黄、汴、清、御等河州县，除准旧制种艺桑枣外，委长吏课民别树榆柳及土地所宜之木。
réng àn hù jí gāo xià dìng wèi wǔ děng dì yī děng suì shù wǔ shí běn dì èr děng yǐ xià dì jiǎn shí běn
仍案户籍高下，定为五等：第一等岁树五十本，第二等以下递减十本。
mín yù guǎng shù yì zhě tīng qí gū guǎ qióng dú zhě miǎn
民欲广树艺者听，其孤、寡、茕、独者免。
shì yuè chán zhōu xiū hé zú cì yǐ qián xié yì fū gěi yǐ chá
是月，澶州修河卒赐以钱、鞋，役夫给以茶。
sān yuè zhào yuē zhèn měi niàn hé qú kuì jué pō wéi mín huàn gù shǔ shǐ zhí yǐ zǒng lǐng yān yi wěi guān lián zuǒ zhì qí shì
三月，诏曰："朕每念河渠溃决，颇为民患，故署使职以总领焉，宜委官联佐治其事。
zì jīn kāi fēng děng shí qī zhōu fǔ gè zhì hé dī pàn guān yī yuán yǐ běn zhōu tōng pàn chōng
自今开封等十七州府，各置河堤判官一员，以本州通判充；
rú tōng pàn quē yuán jí yǐ běn zhōu pàn guān chōng
如通判阙员，即以本州判官充。
wǔ yuè hé dà jué pú yáng yòu jué yáng wǔ
"五月，河大决濮阳，又决阳武。
zhào fā zhū zhōu bīng jí dīng fu fán wǔ wàn rén qiǎn yǐng zhōu tuán liàn shǐ cáo hàn hù qí yì
诏发诸州兵及丁夫凡五万人，遣颍州团练使曹翰护其役。
hàn cí tài zǔ wèi yuē lín yǔ bù zhǐ yòu wén hé jué
翰辞，太祖谓曰："霖雨不止，又闻河决。
zhèn xìn sù yǐ lái fén xiāng shàng dǎo yú tiān ruò tiān zāi liú xíng yuàn zài zhèn gōng wù yán yú mín yě
朕信宿以来，焚香上祷于天，若天灾流行，愿在朕躬，勿延于民也。
hàn dùn shǒu duì yuē xī sòng jǐng gōng zhū hóu ěr yī fà shàn yán zāi xīng tuì shè
翰顿首对曰："昔宋景公诸侯耳，一发善言，灾星退舍。
jīn bì xià yōu jí zhào shù kěn dǎo rú shì gù dāng shàng gǎn tiān xīn bì bù wéi zāi
今陛下忧及兆庶，恳祷如是，固当上感天心，必不为灾。
liù yuè xià zhào yuē jìn zhě chán pú děng shù zhōu lín yǔ jiàn jiàng hóng hé wéi huàn
六月，下诏曰："近者澶、濮等数州，霖雨荐降，洪河为患。
zhèn yǐ lǚ jīng jué yì zhòng kùn lí yuán měi yuè qián shū xiáng jiū jīng dú
朕以屡经决溢，重困黎元，每阅前书，详究经渎。
zhì ruò xià hòu suǒ zài dàn yán dǎo hé zhì hǎi suí shān jùn chuān wèi wén lì zhì tuān liú guǎng yíng gāo àn
至若夏后所载，但言导河至海，随山濬川，未闻力制湍流，广营高岸。
zì zhàn guó zhuān lì yīn sāi gù dào xiǎo yǐ fáng dà sī ér hài gōng jiǔ hé zhī zhì suì huī lì dài zhī huàn fú mǐ
自战国专利，堙塞故道，小以妨大，私而害公，九河之制遂隳，历代之患弗弭。
fán jìn shēn duō shì cǎo zé zhī lún yǒu sù xí hé qú zhī shū shēn zhì shū dǎo zhī cè ruò wéi jīng jiǔ kě miǎn zhòng láo bìng xǔ yì què shàng shū fù yì tiáo zòu
凡搢绅多士、草泽之伦，有素习河渠之书，深知疏导之策，若为经久，可免重劳，并许诣阙上书，附驿条奏。
zhèn dāng qīn lǎn yòng qí suǒ cháng miǎn fù xún qiú dāng shì zhēn jiǎng
朕当亲览，用其所长，勉副询求，当示甄奖。
shí dōng lǔ yì rén tián gào zhě zuǎn yǔ yuán jīng shí èr piān dì wén zhī zhào zhì què xià xún yǐ zhì shuǐ zhī dào shàn qí yán jiāng shòu yǐ guān yǐ qīn lǎo gù cí guī yǎng cóng zhī
"时东鲁逸人田告者，纂《禹元经》十二篇，帝闻之，召至阙下，询以治水之道，善其言，将授以官，以亲老固辞归养，从之。
hàn zhì hé shàng qīn dū gōng tú wèi jǐ jué hé jiē sāi
翰至河上，亲督工徒，未几，决河皆塞。
tài zōng tài píng xīng guó èr nián qiū qī yuè hé jué mèng zhōu zhī wēn xiàn zhèng zhōu zhī yíng zé chán zhōu zhī dùn qiū jiē fā yuán hé zhū zhōu dīng fū sāi zhī
太宗太平兴国二年秋七月，河决孟州之温县、郑州之荥泽、澶州之顿丘，皆发缘河诸州丁夫塞之。
yòu qiǎn zuǒ wèi dà jiàng jūn li chóng ju qí zhì zì shǎn xī zhì cāng dì àn xíng shuǐ shì
又遣左卫大将军李崇矩骑置自陕西至沧、棣，案行水势。
shì dī àn zhī quē jí shàn zhì zhī
视堤岸之缺，亟缮治之；
mín bèi shuǐ zāi zhě xī juān qí zū
民被水灾者，悉蠲其租。
sān nián zhēng yuè mìng shǐ shí qī rén fēn zhì huáng hé dī yǐ bèi shuǐ huàn
三年正月，命使十七人分治黄河堤，以备水患。
huá zhōu líng hé xiàn hé sāi fù jué mìng xī shàng gé mén shǐ guō shǒu wén lǜ zú sāi zhī
滑州灵河县河塞复决，命西上阁门使郭守文率卒塞之。
qī nián hé dà zhǎng cù qīng hé lìng yùn zhōu chéng jiāng xiàn sāi qí mén jí zòu yǐ wén
七年，河大涨，蹙清河，凌郓州，城将陷，塞其门，急奏以闻。
zhào diàn qián chéng zhǐ liú jí chí wǎng gù zhī
诏殿前承旨刘吉驰往固之。
bā nián wǔ yuè hé dà jué huá zhōu hán cūn fàn chán pú cáo jì zhū zhōu mín tián huài jū rén lú shè dōng nán liú zhì péng chéng jiè rù yú huái
八年五月，河大决滑州韩村，泛澶、濮、曹、济诸州民田，坏居人庐舍，东南流至彭城界入于淮。
zhào fā dīng fū sāi zhī
诏发丁夫塞之。
dī jiǔ bù chéng nǎi mìng shǐ zhě àn shì yáo dī jiù zhǐ
堤久不成，乃命使者按视遥堤旧址。
shǐ huí tiáo zòu yǐ wéi zhì yáo dī bù rú fēn shuǐ shì
使回条奏，以为"治遥堤不如分水势。
zì mèng dǐ yùn suī yǒu dī fáng wéi huá yǔ chán zuì wéi ài xiá
自孟抵郓，虽有堤防，唯滑与澶最为隘狭。
yú cǐ èr zhōu zhī de kě lì fēn shuǐ zhī zhì yí yú nán běi àn gè kāi qí yī běi rù wáng mǎng hé yǐ tōng yú hǎi nán rù líng hé yǐ tōng yú huái jié jiǎn bào liú yī rú biàn kǒu zhī fǎ
于此二州之地，可立分水之制，宜于南北岸各开其一，北入王莽河以通于海，南入灵河以通于淮，节减暴流，一如汴口之法。
qí fēn shuǐ hé liàng qí yuǎn ěr zuò wéi dǒu mén qǐ bì suí shí wu hu jūn jì
其分水河，量其远迩，作为斗门，启闭随时，务乎均济。
tōng zhōu yùn gài nóng tián cǐ fù shù zhī zī yě
通舟运，溉农田，此富庶之资也。
bù bào
"不报。
shí duō yīn yǔ hé jiǔ wèi sāi dì yōu zhī qiǎn shū mì zhí xué shì zhāng qí xián chéng chuán yì bái mǎ jīn yòng tài láo jiā bì yǐ jì
时多阴雨，河久未塞，帝忧之，遣枢密直学士张齐贤乘传诣白马津，用太牢加璧以祭。
shí èr yuè huá zhōu yán jué hé sāi qún chén chēng hè
十二月，滑州言决河塞，群臣称贺。
jiǔ nián chūn huá zhōu fù yán fáng cūn hé jué dì yuē jìn yǐ hé jué hán cūn fā mín zhì dī bù chéng ān kě zhòng kùn wú mín dāng yǐ zhū jūn dài zhī
九年春，滑州复言房村河决，帝曰："近以河决韩村，发民治堤不成，安可重困吾民，当以诸军代之。
nǎi fā zú wǔ wàn yǐ shì wèi bù jūn dōu zhǐ huī shǐ tián zhòng jìn lǐng qí yì yòu mìng hàn lín xué shì sòng bái jì bái mǎ jīn chén yǐ tài láo jiā bì wèi jǐ yì chéng
"乃发卒五万，以侍卫步军都指挥使田重进领其役，又命翰林学士宋白祭白马津，沈以太牢加璧，未几役成。
chún huà èr nián sān yuè zhào zhǎng lì yǐ xià jí xún hé zhǔ sǎo shǐ chén jīng dù xíng shì hé dī wù zhì huài huī wéi zhě dāng tián yú fǎ
淳化二年三月，诏："长吏以下及巡河主埽使臣，经度行视河堤，勿致坏隳，违者当寘于法。
sì nián shí yuè hé jué chán zhōu xiàn běi chéng huài lú shè qī qiān yú qū zhào fā zú dài mín zhì zhī
"四年十月，河决澶州，陷北城，坏庐舍七千余区，诏发卒代民治之。
shì suì xún hé gòng fèng guān liáng ruì shàng yán huá zhōu tǔ mài shū àn shàn tuí měi suì hé jué nán àn hài mín tián
是岁，巡河供奉官梁睿上言："滑州土脉疏，岸善𬯎，每岁河决南岸，害民田。
qǐng yú yíng yáng záo qú yǐn shuǐ fán sì shí lǐ zhì lí yáng hé dà hé yǐ fáng bào zhǎng
请于迎阳凿渠引水，凡四十里，至黎阳合大河，以防暴涨。
dì xǔ zhī
"帝许之。
wǔ nián zhēng yuè huá zhōu yán xīn qú chéng dì yòu àn tú mìng zhāo xuān shǐ luō zhōu cì shǐ dù yàn jūn lǜ bīng fu jì gōng shí qī wàn záo hé kāi qú zì hán cūn sǎo zhì zhōu xi tiě gǒu miào fán shí wǔ yú lǐ fù hé yú hé yǐ fēn shuǐ shì
五年正月，滑州言新渠成，帝又案图，命昭宣使罗州刺史杜彦钧率兵夫，计功十七万，凿河开渠，自韩村埽至州西铁狗庙，凡十五余里，复合于河，以分水势。
zhēn zōng xián píng sān nián wǔ yuè hé jué yùn zhōu wáng líng sǎo fú jù yě rù huái sì shuǐ shì hàn jī qīn pò zhōu chéng
真宗咸平三年五月，河决郓州王陵埽，浮钜野，入淮、泗，水势悍激，侵迫州城。
mìng shǐ lǜ zhū zhōu dīng nán èr wàn rén sāi zhī yú yuè ér bì
命使率诸州丁男二万人塞之，逾月而毕。
shǐ chì hé jué yōng jì sì yùn zhōu chéng zhōng cháng kǔ shuǐ huàn
始，赤河决，拥济、泗，郓州城中常苦水患。
zhì shì lín yǔ mí yuè jī lǎo yì shén nǎi qiǎn gōng bù láng zhōng chén ruò zhuō jīng dù xǐ chéng
至是，霖雨弥月，积潦益甚，乃遣工部郎中陈若拙经度徙城。
ruò zhuō qǐng xǐ yú dōng nán shí wǔ lǐ yáng xiāng zhī gāo yuán zhào kě
若拙请徙于东南十五里阳乡之高原，诏可。
shì nián zhào yuán hé guān lì suī zhì mǎn xū shuǐ luò shòu dài
是年，诏："缘河官吏，虽秩满，须水落受代。
zhī zhōu tōng pàn liǎng yuè yī xún dī xiàn lìng zuǒ dié xún dī fáng zhuǎn yùn shǐ wù wěi yǐ tā zhí
知州、通判两月一巡堤，县令、佐迭巡堤防，转运使勿委以他职。
yòu shēn yán dào fá hé shàng yú liǔ zhī jìn
"又申严盗伐河上榆柳之禁。
jǐng dé yuán nián jiǔ yuè chán zhōu yán hé jué héng lǒng sǎo
景德元年九月，澶州言河决横垅埽；
sì nián yòu huài wáng bā sǎo bìng zhào fā bīng fu wán zhì zhī
四年，又坏王八埽，并诏发兵夫完治之。
dà zhōng xiáng fú sān nián shí yuè pàn hé zhōng fǔ chén yáo sōu yán bái fú tú cūn hé shuǐ jué yì wèi nán fēng jī hái gù dào
大中祥符三年十月，判河中府陈尧叟言："白浮图村河水决溢，为南风激还故道。
míng nián qiǎn shǐ huá zhōu jīng dù xi àn kāi jiǎn shuǐ hé
"明年，遣使滑州，经度西岸，开减水河。
jiǔ yuè dì zhōu hé jué niè jiā kǒu wǔ nián zhēng yuè běn zhōu qǐng xǐ chéng dì yuē chéng qù jué hé shàng shí shù lǐ jū mín zhòng qiān
九月，棣州河决聂家口，五年正月，本州请徙城，帝曰："城去决河尚十数里，居民重迁。
mìng shǐ wán sāi
"命使完塞。
jì chéng yòu jué yú zhōu dōng nán li mín wān huán chéng shù shí lǐ mín shè duō huài yòu qǐng xǐ yú shāng hé
既成，又决于州东南李民湾，环城数十里民舍多坏，又请徙于商河。
yì xìng yú nián suī gǎn hù wán zhù cái miǎn jué yì ér tuān liú yì bào ruán de yì xuē hé shì gāo mín wū dài yú zhàng yǐ mín kǔ jiǔ yì ér zhōng yōu shuǐ huàn
役兴逾年，虽扞护完筑，裁免决溢，而湍流益暴，壖地益削，河势高民屋殆逾丈矣，民苦久役，而终忧水患。
bā nián nǎi zhào xǐ zhōu yú yáng xìn zhī bā fāng sì
八年，乃诏徙州于阳信之八方寺。
zhù zuò zuǒ láng li chuí shàng dǎo hé xíng shèng shū sān piān bìng tú qí lüè yuē
著作佐郎李垂上《导河形胜书》三篇并图，其略曰：
chén qǐng zì jí jùn dōng tuī yǔ gù dào xié yù hé jiào qí shuǐ shì chū dà pī shàng yáng tài xíng sān shān zhī jiān fù xī hé gù dú běi zhù dà míng xi guǎn táo nán dōng běi hé chì hé ér zhì yú hǎi
臣请自汲郡东推禹故道，挟御河，较其水势，出大伾、上阳、太行三山之间，复西河故渎，北注大名西、馆陶南，东北合赤河而至于海。
yīn yú wèi xiàn běi xī yī qú zhèng běi shāo xi jìng héng zhāng zhí běi xià chū xíng míng rú xià shū guò jiàng shuǐ shāo dōng zhù yì shuǐ hé bǎi jì huì cháo hé ér zhì yú hǎi
因于魏县北析一渠，正北稍西迳衡漳直北，下出邢、洺，如《夏书》过洚水，稍东注易水、合百济、会朝河而至于海。
dà pī ér xià huáng yù hùn liú báo shān zhàng dī shì bù néng yuǎn
大伾而下，黄、御混流，薄山障堤，势不能远。
rú shì zé zài zhī gāo dì ér běi xíng bǎi xìng huò lì ér qì dān bù néng nán qīn yǐ
如是则载之高地而北行，百姓获利，而契丹不能南侵矣。
yǔ gòng suǒ wèi jiā yòu jié shí rù yú hǎi kǒng ān guó yuē hé nì shàng cǐ zhōu jiè
《禹贡》所谓"夹右碣石入于海"，孔安国曰："河逆上此州界。
qí shǐ zuò zì dà pī xi bā shí lǐ
其始作自大伾西八十里，
cáo gōng suǒ kāi yùn qú dōng wǔ lǐ
曹公所开运渠东五里，
yǐn hé shuǐ zhèng běi shāo dōng shí lǐ
引河水正北稍东十里，
pò bó yǔ gǔ dī
破伯禹古堤，
jìng mù mǎ bēi
迳牧马陂，
cóng yǔ gù dào
从禹故道，
yòu dōng sān shí lǐ zhuǎn dà pī xi tōng lì jūn běi
又东三十里转大伾西、通利军北，
xié bái gōu
挟白沟，
fù xi dà hé
复西大河，
běi jìng qīng fēng dà míng xi
北迳清丰、大名西，
lì huán shuǐ wèi xiàn dōng
历洹水、魏县东，
jì guǎn táo nán
暨馆陶南，
rù zhūn shì gù dú
入屯氏故渎，
hé chì hé ér běi zhì yú hǎi
合赤河而北至于海。
jì ér zì dà pī xi xīn fā gù dú xi àn xī yī qú zhèng běi shāo xi wǔ lǐ guǎng shēn yǔ biàn děng hé yù hé dào bī dà pī běi jí jiān rǎng xī yī qú dōng xī èr shí lǐ guǎng shēn yǔ biàn děng fù dōng dà hé
既而自大伾西新发故渎西岸析一渠，正北稍西五里，广深与汴等，合御河道，逼大伾北，即坚壤析一渠，东西二十里，广深与汴等，复东大河。
liǎng qú fēn liú zé sān sì fēn shuǐ yóu de zhù chán yuān jiù qú yǐ
两渠分流，则三四分水，犹得注澶渊旧渠矣。
dà dū hé shuǐ cóng xi dà hé gù dú dōng běi hé chì hé ér dá yú hǎi rán hòu yú wèi xiàn běi fā yù hé xi àn xī yī qú zhèng běi shāo xi liù shí lǐ guǎng shēn yǔ yù hé děng hé héng zhāng shuǐ
大都河水从西大河故渎东北，合赤河而达于海，然后于魏县北发御河西岸析一渠，正北稍西六十里，广深与御河等，合衡漳水；
yòu jì zhōu běi jiè shēn zhōu xī nán sān shí lǐ jué héng zhāng xi àn xiàn shuǐ wèi mén xī běi zhù hū tuó lǎo zé sāi zhī shǐ dōng jiān bó hǎi hàn zé jué zhī shǐ xi guàn tún tián cǐ zhōng guó yù biān zhī lì yě
又冀州北界、深州西南三十里决衡漳西岸，限水为门，西北注滹沱，潦则塞之，使东渐渤海，旱则决之，使西灌屯田，此中国御边之利也。
liǎng hàn ér xià yán shuǐ lì zhě lǚ yù qiú jiǔ hé gù dào ér shū zhī
两汉而下，言水利者，屡欲求九河故道而疏之。
jīn kǎo tú zhì jiǔ hé bìng zài píng yuán ér běi qiě hé huài chán huá wèi zhì píng yuán ér shàng yǐ jué yǐ zé jiǔ hé xī lì zāi
今考图志，九河并在平原而北，且河坏澶、滑，未至平原而上已决矣，则九河奚利哉。
hàn wǔ shě dà pī zhī gù dào fā dùn qiū zhī bào chōng zé làn yǎn fàn qí liú huàn zhōng tǔ shǐ hé shuò píng tián gāo yú qiān lǐ zòng róng biān kòu jié lüè qí jiān
汉武舍大伾之故道，发顿丘之暴冲，则滥兖泛齐，流患中土，使河朔平田，膏腴千里，纵容边寇劫掠其间。
jīn dà hé jǐn dōng quán yàn xiàn běi ér yù biān zhī jì mò dà yú hé
今大河尽东，全燕陷北，而御边之计，莫大于河。
bù rán zé zhào wèi bǎi chéng fù shù wàn yì suǒ wèi huì dào ér zhāo kòu yǐ
不然，则赵、魏百城，富庶万亿，所谓诲盗而招寇矣。
yī rì cì wǒ jī jǐn chéng xū rù kòu lín shí yòng jì zhě shí nán
一日伺我饥馑，乘虚入寇，临时用计者实难；
bù rú yīn rén zú cái fēng zhī shí chéng zhī wèi yì
不如因人足财丰之时，成之为易。
zhào shū mì zhí xué shì rèn zhōng zhèng lóng tú gé zhí xué shì chén péng nián zhī zhì gào wáng céng xiáng dìng
诏枢密直学士任中正、龙图阁直学士陈彭年、知制诰王曾详定。
zhōng zhèng děng shàng yán xiáng chuí suǒ shù pō wéi zhōu xī
中正等上言："详垂所述，颇为周悉。
suǒ yán qǐ huá tái ér xià pài zhī wèi liù zé yuán liú jiù xià tuān jí nán zhì kǒng shuǐ shì jù ér wèi yī bù néng gè yī suǒ dǎo
所言起滑台而下，派之为六，则缘流就下，湍急难制，恐水势聚而为一，不能各依所导。
shè huò bì chéng liù pài zé shì gèng zēng liù chù hé kǒu yōu jiǔ nán yú dī fáng
设或必成六派，则是更增六处河口，悠久难于堤防。
yì lǜ rù hū tuó zhāng hé jiàn zhì èr shuǐ yū sè yì wèi mín huàn yòu zhù dī qī bǎi lǐ yì fū èr shí yī wàn qī qiān gōng zhì sì shí rì qīn zhàn mín tián pō wéi fán fèi
亦虑入滹沱、漳河，渐至二水淤塞，益为民患，又筑堤七百里，役夫二十一万七千，工至四十日，侵占民田，颇为烦费。
qí yì suì qǐn
"其议遂寝。
qī nián zhào ba qì yáo dī yǐ yǎng mín lì
七年，诏罢葺遥堤，以养民力。
bā yuè hé jué chán zhōu dà wú sǎo yì tú shù qiān zhù xīn dī xuān èr bǎi sì shí bù shuǐ nǎi shùn dào
八月，河决澶州大吴埽，役徒数千，筑新堤，亘二百四十步，水乃顺道。
bā nián jīng xi zhuǎn yùn shǐ chén yáo zuǒ yì kāi huá zhōu xiǎo hé fēn shuǐ shì qiǎn shǐ shì lì hài yǐ wén
八年，京西转运使陈尧佐议开滑州小河分水势，遣使视利害以闻。
jí hái qǐng guī dù zì sān yíng yáng cūn běi zhì zhī fù kāi chà hé yú shàng yóu yǐ xiè qí yōng yì
及还，请规度自三迎阳村北治之，复开汊河于上游，以泄其壅溢。
zhào kě
朝廷下诏宽恕了他们。
tiān xǐ sān nián liù yuè yǐ wèi yè huá zhōu hé yì chéng xī běi tiān tāi shān páng é fù kuì yú chéng xī nán àn cuī qī bǎi bù màn yì zhōu chéng lì chán pú cáo yùn zhù liáng shān pō
天禧三年六月乙未夜，滑州河溢城西北天台山旁，俄复溃于城西南，岸摧七百步，漫溢州城，历澶、濮、曹、郓，注梁山泊；
yòu hé qīng shuǐ gǔ biàn qú dōng rù yú huái zhōu yì lí huàn zhě sān shí èr
又合清水、古汴渠东入于淮，州邑罹患者三十二。
jí qiǎn shǐ fù zhū zhōu xīn shí jiàn jué shān zhú zhī shù qiān liù bǎi wàn fā bīng fu jiǔ wàn rén zhì zhī
即遣使赋诸州薪石、楗橛、芟竹之数千六百万，发兵夫九万人治之。
sì nián èr yuè hé sāi qún chén rù hè shàng qīn wéi wén kè shí jì gōng
四年二月，河塞，群臣入贺，上亲为文，刻石纪功。
shì nián cí bù yuán wài láng li chuí yòu yán shū hé lì hài mìng chuí zhì dà míng fǔ huá wèi dé bèi zhōu tōng lì jūn yǔ zhǎng lì jì dù
是年，祠部员外郎李垂又言疏河利害，命垂至大名府、滑卫德贝州、通利军与长吏计度。
chuí shàng yán
垂上言：
chén suǒ zhì bìng chēng huáng hé shuǐ rù wáng mǎng shā hé yǔ xī hé gù dú zhù jīn chì hé bì lǜ shuǐ shì hào dà dàng jìn mín tián nán yú fáng bèi
臣所至，并称黄河水入王莽沙河与西河故渎，注金、赤河，必虑水势浩大，荡浸民田，难于防备。
chén yì yǐ wéi hé shuǐ suǒ jīng bù wú wéi hài
臣亦以为河水所经，不无为害。
jīn zhě jué hé ér nán wéi hài jì duō ér yòu yáng wǔ sǎo dōng shí yàn sǎo xi dì xíng wū xià dōng hé xiè shuǐ yòu jiān
今者决河而南，为害既多，而又阳武埽东、石堰埽西，地形污下，东河泄水又艰。
huò zhě yún jīn jué chù cáo dǐ kēng shēn jiù qú nì shàng ruò sāi zhī páng láo bì fù huài
或者云："今决处漕底坑深，旧渠逆上，若塞之，旁劳必复坏。
rú shì zé yì sāi hé zhě chéng yǐ wéi nán
"如是，则议塞河者诚以为难。
ruò jué hé ér běi wéi hài suī shǎo yī dàn hé shuǐ zhù yù hé dàng yì shuǐ jìng qián níng jūn rù dú liú kǒu suì jí qì dān zhī jìng
若决河而北，为害虽少，一旦河水注御河，荡易水，迳干宁军，入独流口，遂及契丹之境。
huò zhě yún yīn cǐ yáo dòng biān bǐ
或者云："因此摇动边鄙。
rú shì zé yì shū hé zhě yòu yì wéi nán
"如是，则议疏河者又益为难。
chén yú liǎng nán zhī jiān zhé huà yī jì qǐng zì shàng liú yǐn běi zài zhī gāo dì dōng zhì dà pī xiè fù yú chán yuān jiù dào shǐ nán bù zhì huá zhōu běi bù chū tōng lì jūn jiè
臣于两难之间，辄画一计：请自上流引北载之高地，东至大伾，泻复于澶渊旧道，使南不至滑州，北不出通利军界。
hé yǐ jì zhī
何以计之？
chén qǐng zì wèi zhōu dōng jiè cáo gōng suǒ kāi yùn qú dōng wǔ lǐ
臣请自卫州东界曹公所开运渠东五里，
hé běi àn tū chù
河北岸凸处，
jiù àn shí tǔ jiān yǐn zhī
就岸实土坚引之，
zhèng běi shāo dōng shí sān lǐ
正北稍东十三里，
pò bó yǔ gǔ dī
破伯禹古堤，
zhù péi jiā tán
注裴家潭，
jìng mù mǎ bēi
迳牧马陂，
yòu zhèng dōng shāo běi sì shí lǐ
又正东稍北四十里，
záo dà pī xī shān
凿大伾西山，
shāi wèi èr qú yī bī dà pī nán zú
酾为二渠：一逼大伾南足，
jué gǔ dī zhèng dōng bā lǐ
决古堤正东八里，
fù chán yuān jiù dào
复澶渊旧道；
yī bī tōng lì jūn chéng běi qǔ hé kǒu zhì dà yǔ suǒ dǎo xī hé gù dú zhèng běi shāo dōng wǔ lǐ kāi nán běi dà dī yòu dōng qī lǐ rù chán yuān jiù dào yǔ nán qú hé
一逼通利军城北曲河口，至大禹所导西河故渎，正北稍东五里，开南北大堤，又东七里，入澶渊旧道，与南渠合。
fu rú shì zé běi zài zhī gāo dì dà pī èr shān shuí gǔ zhī jiān fēn zhuó qí shì jùn xiè liǎng qú huì zhù dōng běi bù yuǎn sān shí lǐ fù hé yú chán yuān jiù dào ér huá zhōu bù zhì zì hé yǐ
夫如是，则北载之高地，大伾二山脽股之间分酌其势，浚泻两渠，汇注东北，不远三十里，复合于澶渊旧道，而滑州不治自涸矣。
chén qǐng yǐ bīng fu èr wàn zì lái suì èr yuè xīng zuò chú sān fú bàn gōng wài zhì shí yuè ér chéng
臣请以兵夫二万，自来岁二月兴作，除三伏半功外，至十月而成。
qí jūn hòu pí báo sì cì nián kě yě
其均厚埤薄，俟次年可也。
shū zòu cháo yì lǜ qí fán rǎo ba zhī
疏奏，朝议虑其烦扰，罢之。
chū huá zhōu yǐ tiān tāi jué kǒu qù shuǐ shāo yuǎn liáo xīng qì zhī jí xī nán dī chéng nǎi yú tiān tāi kǒu páng zhù yuè dī
初，滑州以天台决口去水稍远，聊兴葺之，及西南堤成，乃于天台口旁筑月堤。
liù yuè wàng
六月望，
hé fù jué tiān tāi xià
河复决天台下，
zǒu wèi nán
走卫南，
fú xú jì
浮徐、济，
hài rú sān nián ér yì shén
害如三年而益甚，
dì yǐ xīn jīng fù lǜ
帝以新经赋率，
lǜ dān kùn mín lì
虑殚困民力，
jí zhào jīng dōng xi hé běi lù jīng shuǐ zāi zhōu jūn
即诏京东西、河北路经水灾州军，
wù fù kē diào dīng fū
勿复科调丁夫，
qí shǒu hàn dī fáng yì bīng
其守扞堤防役兵，
réng lìng zhǎng lì cún xù ér fān xiū zhī
仍令长吏存恤而番休之。
wǔ nián zhēng yuè zhī huá zhōu chén yáo zuǒ yǐ xī běi shuǐ huài chéng wú wài yù zhù dà dī yòu dié sǎo yú chéng běi hù zhōu zhōng jū mín
五年正月，知滑州陈尧佐以西北水坏，城无外御，筑大堤，又叠埽于城北，护州中居民；
fù jiù záo héng mù xià chuí mù shù tiáo zhì shuǐ páng yǐ hù àn wèi zhī mù lóng dāng shí lài yān
复就凿横木，下垂木数条，置水旁以护岸，谓之"木龙"，当时赖焉。
fù bìng jiù hé kāi zhī liú yǐ fēn dǎo shuǐ shì yǒu zhào jiā jiǎng
复并旧河开枝流，以分导水势，有诏嘉奖。
shuō zhě yǐ huáng hé suí shí zhǎng luò gù jǔ wù hòu wèi shuǐ shì zhī míng zì lì chūn zhī hòu dōng fēng jiě dòng hé biān rù hou shuǐ chū zhì fán yī cùn zé xià qiū dāng zhì yī chǐ pō wéi xìn yàn gù wèi zhī xìn shuǐ
说者以黄河随时涨落，故举物候为水势之名：自立春之后，东风解冻，河边入候水，初至凡一寸，则夏秋当至一尺，颇为信验，故谓之"信水"。
èr yuè sān yuè táo huá shǐ kāi bīng pàn liǎng jī chuān liú wěi jí bō lán shèng zhǎng wèi zhī táo huá shuǐ
二月、三月桃华始开，冰泮两积，川流猥集，波澜盛长，谓之"桃华水"。
chūn mò wú jīng huá kāi wèi zhī cài huá shuǐ
春末芜菁华开，谓之"菜华水"。
sì yuè mò lǒng mài jié xiù zhuó máng biàn sè wèi zhī mài huáng shuǐ
四月末垄麦结秀，擢芒变色，谓之"麦黄水"。
wǔ yuè guā shí yán màn wèi zhī guā wàn shuǐ
五月瓜实延蔓，谓之"瓜蔓水"。
shuò yě zhī de shēn shān qióng gǔ gù yīn hù hán bīng jiān wǎn pàn dǎi hu shèng xià xiāo shì fāng jǐn ér wò dàng shān shí shuǐ dài fán xīng bìng liú yú hé gù liù yuè zhōng xún hòu wèi zhī fán shān shuǐ
朔野之地，深山穷谷，固阴冱寒，冰坚晚泮，逮乎盛夏，消释方尽，而沃荡山石，水带矾腥，并流于河，故六月中旬后，谓之"矾山水"。
qī yuè shū dòu fāng xiù wèi zhī dòu huá shuǐ
七月菽豆方秀，谓之"豆华水"。
bā yuè tǎn luàn huá wèi zhī dí miáo shuǐ
八月菼乱华，谓之"荻苗水"。
jiǔ yuè yǐ chóng yáng jì jié wèi zhī dēng gāo shuǐ
九月以重阳纪节，谓之"登高水"。
shí yuè shuǐ luò ān liú fù qí gù dào wèi zhī fù cáo shuǐ
十月水落安流，复其故道，谓之"复槽水"。
shí yī yuè shí èr yuè duàn bīng zá liú chéng hán fù jié wèi zhī cù líng shuǐ
十一月、十二月断冰杂流，乘寒复结，谓之"蹙凌水"。
shuǐ xìn yǒu cháng lǜ yǐ wéi zhǔn
水信有常，率以为准；
fēi shí bào zhǎng wèi zhī kè shuǐ
非时暴涨，谓之"客水"。
qí shuǐ shì fán yí gǔ gòng héng zhù àn rú cì huǐ wèi zhī zā àn
其水势，凡移〈谷共〉横注，岸如刺毁，谓之"紥岸"。
zhàng yì yú fáng wèi zhī mǒ àn
涨溢逾防，谓之"抹岸"。
sào àn gù xiǔ qián liú shù qí xià wèi zhī tā àn
埽岸故朽，潜流漱其下，谓之"塌岸"。
làng shì xuán jī àn tǔ shàng tuí wèi zhī lún juàn
浪势旋激，岸土上𬯎，谓之"沦卷"。
shuǐ qīn àn nì zhǎng wèi zhī shàng zhǎn
水侵岸逆涨，谓之"上展"。
shùn zhǎng wèi zhī xià zhǎn
顺涨，谓之"下展"。
huò shuǐ zhà luò zhí liú zhī zhōng hū qū qǔ héng shè wèi zhī jìng xué jiào
或水乍落，直流之中，忽屈曲横射，谓之"径{穴叫}"。
shuǐ měng zhòu yí qí jiāng chéng chù wàng zhī míng bái wèi zhī zhuài bái yì wèi zhī míng tān
水猛骤移，其将澄处，望之明白，谓之"拽白"，亦谓之"明滩"。
tuān nù lüè tíng shì shāo yù qǐ xíng zhōu zhí zhī duō ruò wèi zhī jiàn làng shuǐ
湍怒略渟，势稍汩起，行舟值之多溺，谓之"荐浪水"。
shuǐ tuì yū diàn xià zé jiāo tǔ féi yú
水退淤淀，夏则胶土肥腴。
chū qiū zé huáng miè tǔ pō wéi shū rǎng shēn qiū zé bái miè tǔ shuāng jiàng hòu jiē shā yě
初秋则黄灭土，颇为疏壤，深秋则白灭土，霜降后皆沙也。
jiù zhì suì yú hé jué yǒu sī cháng yǐ mèng qiū yù diào sāi zhì zhī wù shāo shān xīn chái jiàn jué zhú shí jiāo suǒ zhú suǒ fán qiān yú wàn wèi zhī chūn liào
旧制，岁虞河决，有司常以孟秋预调塞治之物，梢芟、薪柴、楗橛、竹石、茭索、竹索凡千余万，谓之"春料"。
zhào xià bīn hé zhū zhōu suǒ chǎn zhī de réng qiǎn shǐ huì hé qú guān lì chéng nóng xì lǜ dīng fū shuǐ gōng shōu cǎi bèi yòng
诏下濒河诸州所产之地，仍遣使会河渠官吏，乘农隙率丁夫水工，收采备用。
fán fá lú dí wèi zhī shān fá shān mù yú liǔ zhī yè wèi zhī shāo biàn zhú jiū shān wèi suǒ
凡伐芦荻谓之"芟"，伐山木榆柳枝叶谓之"梢"，辫竹纠芟为索。
yǐ zhú wèi jù suǒ zhǎng shí chǐ zhì bǎi chǐ yǒu shù děng
以竹为巨索，长十尺至百尺，有数等。
xiān zé kuān píng zhī suǒ wéi sǎo chǎng
先择宽平之所为埽场。
sǎo zhī zhì mì bù shān suǒ pù shāo shāo shān xiāng zhòng yā zhī yǐ tǔ zá yǐ suì shí yǐ jù zhú suǒ héng guàn qí zhōng wèi zhī xīn suǒ
埽之制，密布芟索，铺梢，梢芟相重，压之以土，杂以碎石，以巨竹索横贯其中，谓之"心索"。
juǎn ér shù zhī fù yǐ dà shān suǒ jī qí liǎng duān bié yǐ zhú suǒ zì nèi páng chū qí gāo zhì shù zhàng qí zhǎng bèi zhī
卷而束之，复以大芟索击其两端，别以竹索自内旁出，其高至数丈，其长倍之。
fán yòng dīng fū shù bǎi huò qiān rén zá chàng qí wǎn jī zhì yú bēi báo zhī chù wèi zhī sào àn
凡用丁夫数百或千人，杂唱齐挽，积置于卑薄之处，谓之"埽岸"。
jì xià yǐ jué niè hé zhī fù yǐ zhǎng mù guàn zhī qí zhú suǒ jiē mái jù mù yú àn yǐ wéi zhī yù hé zhī héng jué zé fù zēng zhī yǐ bǔ qí quē
既下，以橛臬阂之，复以长木贯之，其竹索皆埋巨木于岸以维之，遇河之横决，则复增之，以补其缺。
fán sǎo xià fēi jī shù dié yì bù néng è qí xùn tuān yòu yǒu mǎ tóu jù yá mù àn zhě yǐ cù shuǐ shì hù dī yān
凡埽下非积数叠，亦不能遏其迅湍，又有马头、锯牙、木岸者，以蹙水势护堤焉。
fán yuán hé zhū zhōu mèng zhōu yǒu hé nán běi fán èr sǎo kāi fēng fǔ yǒu yáng wǔ sǎo huá zhōu yǒu hán fáng èr cūn píng guǎn shí yàn zhōu xi yú chí yíng yáng fán qī sǎo jiù yǒu qī lǐ qǔ sǎo hòu fèi
凡缘河诸州，孟州有河南北凡二埽，开封府有阳武埽，滑州有韩房二村、凭管、石堰、州西、鱼池、迎阳凡七埽，（旧有七里曲埽，后废。
tōng lì jūn yǒu qí gǔ sū cūn fán èr sǎo
）通利军有齐贾、苏村凡二埽，
chán zhōu yǒu pú yáng dà hán dà wú shāng hú wáng chu héng lǒng cáo cūn yī rén dà běi gāng sūn chén gù míng gōng wáng bā fán shí sān sǎo
澶州有濮阳、大韩、大吴、商胡、王楚、横陇、曹村、依仁、大北、冈孙、陈固、明公、王八凡十三埽，
dà míng fǔ yǒu sūn dù hóu cūn èr sǎo
大名府有孙杜、侯村二埽，
pú zhōu yǒu rèn cūn dōng xi běi fán sì sǎo
濮州有任村、东、西、北凡四埽，
yùn zhōu yǒu bó líng zhāng qiū guān shān zǐ lù wáng líng zhú kǒu fán liù sǎo
郓州有博陵、张秋、关山、子路、王陵、竹口凡六埽，
qí zhōu yǒu cǎi jīn shān shǐ jiā wō èr sǎo
齐州有采金山、史家涡二埽，
bīn zhōu yǒu píng hé ān dìng èr sǎo
滨州有平河、安定二埽，
dì zhōu yǒu niè jiā xùn dī jù yá yáng chéng sì sǎo
棣州有聂家、梭堤、锯牙、阳成四埽，
suǒ fèi jiē yǒu sī suì jì ér wú quē yān
所费皆有司岁计而无阙焉。
rén zōng tiān shèng yuán nián yǐ huá zhōu jué hé wèi sāi zhào mù jīng dōng hé běi shǎn xī huái nán mín shū xīn chú diào bīng fá bīn hé yú liǔ zhōu nì sǐ zhī jiā
仁宗天圣元年，以滑州决河未塞，诏募京东、河北、陕西、淮南民输薪刍，调兵伐濒河榆柳，赒溺死之家。
èr nián qiǎn shǐ yì huá wèi xíng shì hé shì
二年，遣使诣滑、卫行视河势。
wǔ nián fā dīng fū sān wàn bā qiān zú èr wàn yī qiān mín qián wǔ shí wàn sāi jué hé zhuǎn yùn shǐ wǔ rì yī zòu hé shì
五年，发丁夫三万八千，卒二万一千，缗钱五十万，塞决河，转运使五日一奏河事。
shí yuè bǐng shēn sāi hé chéng yǐ qí jìn tiān tái shān lù míng yuē tiān tāi sǎo
十月丙申，塞河成，以其近天台山麓，名曰天台埽。
zǎi chén wáng céng lǜ bǎi guān rù hè
宰臣王曾率百官入贺。
shí èr yuè jùn yú chí sǎo jiǎn shuǐ hé
十二月，濬鱼池埽减水河。
liù nián bā yuè hé jué yú chán zhōu zhī wáng chu sǎo fán sān shí bù
六年八月，河决于澶州之王楚埽，凡三十步。
bā nián shǐ zhào hé běi zhuǎn yùn sī jì sāi hé zhī bèi liáng shān lìng chén yào qǐng shū yùn huá jiè mí qiū hé yǐ fēn shuǐ shì suì qiǎn shǐ xíng shì yáo dī
八年，始诏河北转运司计塞河之备，良山令陈曜请疏郓、滑界糜丘河以分水势，遂遣使行视遥堤。
míng dào èr nián xǐ dà míng zhī cháo chéng xiàn yú dù pó cūn fèi yùn zhōu zhī wáng qiáo dù zī zhōu zhī lín hé zhèn yǐ bì shuǐ
明道二年，徙大名之朝城县于杜婆村，废郓州之王桥渡、淄州之临河镇以避水。
jǐng yòu yuán nián qī yuè hé jué chán zhōu héng lǒng sǎo
景祐元年七月，河决澶州横陇埽。
qìng lì yuán nián zhào quán tíng xiū jué hé
庆历元年，诏权停修决河。
zì cǐ jiǔ bù fù sāi ér yì kāi fēn shuǐ hé yǐ shā qí bào
自此久不复塞，而议开分水河以杀其暴。
wèi xīng gōng ér hé liú zì fēn yǒu sī yǐ wén qiǎn shǐ tè cí zhī
未兴工而河流自分，有司以闻，遣使特祠之。
sān yuè mìng zhù dī yú chán yǐ gǎn chéng
三月，命筑堤于澶以扞城。
bā nián liù yuè guǐ yǒu hé jué shāng hú sǎo jué kǒu guǎng wǔ bǎi wǔ shí qī bù nǎi mìng shǐ xíng shì hé dī
八年六月癸酉，河决商胡埽，决口广五百五十七步，乃命使行视河堤。
huáng yòu yuán nián sān yuè hé hé yǒng jì qú zhù qián níng jūn
皇祐元年三月，河合永济渠注干宁军。
èr nián qī yuè xīn yǒu hé fù jué dà míng fǔ guǎn táo xiàn zhī guō gù
二年七月辛酉，河复决大名府馆陶县之郭固。
sì nián zhēng yuè yǐ yǒu sāi guō gù ér hé shì yóu yōng yì zhě qǐng kāi liù tǎ yǐ pī qí shì
四年正月乙酉，塞郭固而河势犹壅，议者请开六塔以披其势。
zhì hé yuán nián qiǎn shǐ xíng dù gù dào qiě yì tóng chéng zhèn hǎi kǒu yuē gǔ dào gāo xià zhī shì
至和元年，遣使行度故道，且诣铜城镇海口，约古道高下之势。
èr nián hàn lín xué shì ōu yáng xiū zòu shū yuē
二年，翰林学士欧阳修奏疏曰：
cháo tíng yù sì qiū xīng dà yì sāi shāng hú kāi héng lǒng huí dà hé yú gǔ dào
朝廷欲俟秋兴大役，塞商胡，开横陇，回大河于古道。
fu dòng dà zhòng bì shùn tiān shí liàng rén lì móu yú qí shǐ ér shěn yú qí zhōng rán hòu bì xíng jì qí suǒ lì zhě duō nǎi kě wú huǐ
夫动大众必顺天时、量人力，谋于其始而审于其终，然后必行，计其所利者多，乃可无悔。
bǐ nián yǐ lái xìng yì dòng zhòng láo mín fèi cái bù jīng móu lǜ yú jué chū qīng xìn lì hài zhī piān shuō jǔ shì zhī shǐ jì yǐ cāng huáng qún yì yī yáo xún fù huǐ ba
比年以来，兴役动众，劳民费财，不精谋虑于厥初，轻信利害之偏说，举事之始，既已苍皇，群议一摇，寻复悔罢。
bù gǎn yuǎn yǐn tā shì qiě rú hé jué shāng hú shì shí zhí zhèng zhī chén bù shèn jì lǜ jù móu xiū sāi
不敢远引他事，且如河决商胡，是时执政之臣，不慎计虑，遽谋修塞。
fán kē pèi shāo shān yī qiān bā bǎi wàn sāo dòng liù lù yī bǎi yú jūn zhōu guān lì cuī qū jí ruò xīng huǒ mín shù chóu kǔ yíng yú dào tú
凡科配梢芟一千八百万，骚动六路一百余军州，官吏催驱，急若星火，民庶愁苦，盈于道途。
huò wù yǐ shū guān huò rén fāng zài lù wèi jí xìng yì xún yǐ ba xiū xū fèi mín cái wèi guó liǎn yuàn jǔ shì qīng tuō wéi hài ruò sī
或物已输官，或人方在路，未及兴役，寻已罢修，虚费民财，为国敛怨，举事轻脱，为害若斯。
jīn yòu wén fù yǒu xiū hé zhī yì sān shí wàn rén zhī zhòng kāi yī qiān yú lǐ zhī cháng hé jì qí suǒ yòng wù lì shù bèi wǎng nián
今又闻复有修河之役，三十万人之众，开一千余里之长河，计其所用物力，数倍往年。
dāng cǐ tiān zāi suì hàn mín kùn guó pín zhī jì bù liàng rén lì bù shùn tiān shí zhī qí yǒu dà bù kě zhě wǔ
当此天灾岁旱、民困国贫之际，不量人力，不顺天时，知其有大不可者五：
gài zì qù qiū zhì chūn bàn tiān xià kǔ hàn jīng dōng yóu shén hé běi cì zhī
盖自去秋至春半，天下苦旱，京东尤甚，河北次之。
guó jiā cháng wù ān jìng zhèn xù zhī yóu kǒng mín qǐ wèi dào kuàng yú liǎng lù jù dà zhòng xìng dà yì hu
国家常务安静振恤之，犹恐民起为盗，况于两路聚大众、兴大役乎？
cǐ qí bì bù kě zhě yī yě
此其必不可者一也。
hé běi zì ēn zhōu yòng bīng zhī hòu jì yǐ xiōng nián rén hù liú wáng shí shī bā jiǔ
河北自恩州用兵之后，继以凶年，人户流亡，十失八九。
shù nián yǐ lái rén shāo guī fù rán sǐ wáng zhī yú suǒ cún zhě jǐ chuāng yí wèi liǎn wù lì wèi wán
数年以来，人稍归复，然死亡之余，所存者几，疮痍未敛，物力未完。
yòu jīng dōng zì qù dōng wú yǔ xuě mài bù shēng miáo jiāng yú mù chūn sù wèi bù zhǒng nóng xīn jiāo láo suǒ xiàng wú wàng
又京东自去冬无雨雪，麦不生苗，将逾暮春，粟未布种，农心焦劳，所向无望。
ruò bié lù chāi fū yòu yuǎn zhě nán wéi fù yì
若别路差夫，又远者难为赴役；
yī chū zhū lù zé liǎng lù lì suǒ bù rèn
一出诸路，则两路力所不任。
cǐ qí bì bù kě zhě èr yě
此其必不可者二也。
wǎng nián yì sāi huá zhōu jué hé shí gōng sī zhī lì wèi ruò jīn rì zhī pín xū
往年议塞滑州决河，时公私之力，未若今日之贫虚；
rán yóu chǔ jī wù liào yòu lǜ mín cái shù nián zhī jiān shǐ néng xìng yì
然犹储积物料，诱率民财，数年之间，始能兴役。
jīn guó yòng fāng fá mín lì fāng pí qiě hé shāng hú sāi dà jué zhī hóng liú cǐ yī dà yì yě
今国用方乏，民力方疲，且合商胡塞大决之洪流，此一大役也。
záo héng lǒng kāi jiǔ fèi zhī gù dào yòu yī dà yì yě
凿横陇开久废之故道，又一大役也。
zì héng lǒng zhì hǎi qiān yú lǐ sào àn jiǔ yǐ fèi dùn xū xìng jī yòu yī dà yì yě
自横陇至海千余里，埽岸久已废，顿须兴缉，又一大役也。
wǎng nián gōng sī yǒu lì zhī shí xìng yī dà yì shàng xū shù nián jīn cù xìng sān dà yì yú zāi hàn pín xū zhī jì
往年公私有力之时，兴一大役，尚须数年，今猝兴三大役于灾旱贫虚之际。
cǐ qí bì bù kě zhě sān yě
此其必不可者三也。
jiù lìng shāng hú kě sài gù dào wèi bì kě kāi
就令商胡可塞，故道未必可开。
gǔn zhàng hóng shuǐ jiǔ nián wú gōng yǔ de hóng fàn wǔ xíng zhī shū zhī shuǐ rùn xià zhī xìng nǎi yīn shuǐ zhī liú shū ér jiù xià shuǐ huàn nǎi xi
鲧障洪水，九年无功，禹得《洪范》五行之书，知水润下之性，乃因水之流，疏而就下，水患乃息。
rán zé yǐ dà yǔ zhī gōng bù néng zhàng sāi dàn néng yīn shì ér shū jué ěr
然则以大禹之功，不能障塞，但能因势而疏决尔。
jīn yù nì shuǐ zhī xìng zhàng ér sāi zhī duó hóng hé zhī zhèng liú shǐ rén lì wò ér huí zhù cǐ dà yǔ zhī suǒ bù néng
今欲逆水之性，障而塞之，夺洪河之正流，使人力斡而回注，此大禹之所不能。
cǐ qí bì bù kě zhě sì yě
此其必不可者四也。
héng lǒng yān sè yǐ èr shí nián shāng hú jué yòu shù suì gù dào yǐ píng ér nán záo ān liú yǐ jiǔ ér nán huí
横陇湮塞已二十年，商胡决又数岁，故道已平而难凿，安流已久而难回。
cǐ qí bì bù kě zhě wǔ yě
此其必不可者五也。
chén fú sī guó jiā lěi suì zāi qiǎn shén duō qí yú jīng dōng biàn yì yóu dà
臣伏思国家累岁灾谴甚多，其于京东，变异尤大。
de guì ān jìng ér yǒu shēng jù yú shān cuī hǎi shuǐ yáo dàng rú cǐ bù zhǐ zhě jǐn shí nián tiān dì jǐng jiè yi bù xū fā
地贵安静而有声，巨嵎山摧，海水摇荡，如此不止者仅十年，天地警戒，宜不虚发。
chén wèi biàn yì suǒ qǐ zhī fāng yóu dāng guò lǜ fáng jù jīn nǎi yù yú xiōng jiān zhī nián jù sān shí wàn zhī dà zhòng yú biàn yì zuì dà zhī fāng chén kǒng zāi huò zì cí ér fā yě
臣谓变异所起之方，尤当过虑防惧，今乃欲于凶艰之年，聚三十万之大众于变异最大之方，臣恐灾祸自兹而发也。
kuàng jīng dōng chì dì qiān lǐ jī jǐn zhī mín zhèng kǔ tiān zāi
况京东赤地千里，饥馑之民，正苦天灾。
yòu wén hé yì jiāng dòng wǎng wǎng fá sāng huǐ wū wú fù shēng jì
又闻河役将动，往往伐桑毁屋，无复生计。
liú wáng dào zéi zhī huàn bù kě bù yú
流亡盗贼之患，不可不虞。
yi sù zhǐ ba yòng ān rén xīn
宜速止罢，用安人心。
jiǔ yuè zhào zì shāng hú zhī jué dà hé zhù jīn dī jìn wèi hé běi huàn
九月，诏："自商胡之决，大河注金堤，浸为河北患。
qí gù dào yòu yǐ hé běi jīng dōng jī gù wèi xìng yì
其故道又以河北、京东饥，故未兴役。
jīn hé qú sī lǐ zhòng chāng yì yù nà shuǐ rù liù tǎ hé shǐ guī héng lǒng jiù hé shū yī shí zhī jí
今河渠司李仲昌议欲纳水入六塔河，使归横陇旧河，舒一时之急。
qí lìng liǎng zhì zhì dài zhì yǐ shàng tái jiàn guān yǔ hé qú sī tóng xiáng dìng
其令两制至待制以上、台谏官，与河渠司同详定。
xiū yòu shàng shū yuē
修又上疏曰：
fú jiàn xué shì yuàn jí yì xiū hé wèi yǒu dìng lùn
伏见学士院集议修河，未有定论。
qǐ yóu gǔ chāng cháo yù fù gù dào li zhòng chāng qǐng kāi liù tǎ hù zhí yī shuō mò zhī shú shì
岂由贾昌朝欲复故道，李仲昌请开六塔，互执一说，莫知孰是。
chén yú jiē wèi bù rán
臣愚皆谓不然。
yán gù dào zhě wèi xiáng lì hài zhī yuán
言故道者，未详利害之原；
shù liù tǎ zhě jìn hū qī wǎng zhī miào
述六塔者，近乎欺罔之缪。
jīn wèi gù dào kě fù zhě dàn jiàn hé běi shuǐ huàn ér yù hái zhī jīng dōng
今谓故道可复者，但见河北水患，而欲还之京东。
rán bù sī tiān xǐ yǐ lái hé shuǐ lǚ jué zhī yīn suǒ yǐ wèi zhī gù dào yǒu bù kě fù zhī shì chén gù wèi wèi xiáng lì hài zhī yuán yě
然不思天禧以来河水屡决之因，所以未知故道有不可复之势，臣故谓未详利害之原也。
ruò yán liù tǎ zhī lì zhě zé bù dài gōng ér zì pò yǐ
若言六塔之利者，则不待攻而自破矣。
jīn liù tǎ jì yǐ kāi ér ēn jì zhī huàn hé wéi shàng gào bēn téng zhī jí
今六塔既已开，而恩、冀之患，何为尚告奔腾之急？
cǐ zé jiǎn shuǐ wèi jiàn qí lì yě
此则减水未见其利也。
yòu kāi liù tǎ zhě yún kě yǐ quán huí dà hé shǐ fù héng lǒng gù dào
又开六塔者云，可以全回大河，使复横陇故道。
jīn liù tǎ zhǐ shì bié hé xià liú yǐ wèi bīn dì dé bó zhī huàn ruò quán huí dà hé gù qí hài rú hé
今六塔止是别河下流，已为滨、棣、德、博之患，若全回大河，顾其害如何？
cǐ chén gù wèi jìn hū qī wǎng zhī miào yě
此臣故谓近乎欺罔之缪也。
qiě hé běn ní shā wú bù yū zhī lǐ
且河本泥沙，无不淤之理。
yū cháng xiān xià liú xià liú yū gāo shuǐ xíng jiàn yōng nǎi jué shàng liú zhī dī chù cǐ shì zhī cháng yě
淤常先下流，下流淤高，水行渐壅，乃决上流之低处，此势之常也。
rán bì gāo jiù xià shuǐ zhī běn xìng gù hé liú yǐ qì zhī dào zì gǔ nán fù
然避高就下，水之本性，故河流已弃之道，自古难复。
chén bù gǎn guǎng shù hé yuán qiě yǐ jīn suǒ yù fù zhī gù dào yán tiān xǐ yǐ lái lǚ jué zhī yīn
臣不敢广述河源，且以今所欲复之故道，言天禧以来屡决之因。
chū tiān xǐ zhōng hé chū jīng dōng shuǐ xíng yú jīn suǒ wèi gù dào zhě
初，天禧中，河出京东，水行于今所谓故道者。
shuǐ jì yū sè nǎi jué tiān tāi sǎo xún sāi ér fù gù dào
水既淤涩，乃决天台埽，寻塞而复故道；
wèi jǐ yòu jué yú huá zhōu nán tiě gǒu miào jīn suǒ wèi lóng mén sǎo zhě
未几，又决于滑州南铁狗庙，今所谓龙门埽者。
qí hòu shù nián yòu sāi ér fù gù dào
其后数年，又塞而复故道。
yǐ ér yòu jué wáng chu sǎo suǒ jué chà xiǎo yǔ gù dào fēn liú rán ér gù dào zhī shuǐ zhōng yǐ yōng yū gù yòu yú héng lǒng dà jué
已而又决王楚埽，所决差小，与故道分流，然而故道之水终以壅淤，故又于横陇大决。
shì zé jué hé fēi bù néng lì sāi gù dào fēi bù néng lì fù suǒ fù bù jiǔ zhōng bì jué yú shàng liú zhě yóu gù dào yū ér shuǐ bù néng xíng gù yě
是则决河非不能力塞，故道非不能力复，所复不久终必决于上流者，由故道淤而水不能行故也。
jí héng lǒng jì jué shuǐ liú jiù xià suǒ yǐ shí yú nián jiān hé wèi wéi huàn
及横陇既决，水流就下，所以十余年间，河未为患。
zhì qìng lì sān sì nián héng lǒng zhī shuǐ yòu zì hǎi kǒu xiān yū fán yī bǎi sì shí yú lǐ
至庆历三、四年，横陇之水，又自海口先淤，凡一百四十余里；
qí hòu yóu jīn chì sān hé xiāng cì yòu yū
其后游、金、赤三河相次又淤。
xià liú jì gěng nǎi jué yú shàng liú zhī shāng hú kǒu
下流既梗，乃决于上流之商胡口。
rán zé jīng dōng héng lǒng liǎng hé gù dào jiē xià liú yū sè hé shuǐ yǐ qì zhī gāo dì
然则京东、横陇两河故道，皆下流淤塞，河水已弃之高地。
jīng dōng gù dào lǚ fù lǚ jué lǐ bù kě fù bù dài yán ér yì zhī yě
京东故道，屡复屡决，理不可复，不待言而易知也。
zuó yì zhě dù jīng dōng gù dào gōng kē dàn yún tóng chéng yǐ shàng nǎi tè gāo ěr qí dōng bǐ tóng chéng yǐ shàng zé shāo dī bǐ shāng hú yǐ shàng zé shí gāo yě
昨议者度京东故道功科，但云铜城已上乃特高尔，其东比铜城以上则稍低，比商胡已上则实高也。
ruò yún tóng chéng yǐ dōng dì shì dòu xià zé dāng rì shuǐ liú yi jué tóng chéng yǐ shàng hé yuán ér dùn yū héng lǒng zhī kǒu yì hé yuán ér dà jué yě
若云铜城以东地势斗下，则当日水流宜决铜城已上，何缘而顿淤横陇之口，亦何缘而大决也？
rán zé liǎng hé gù dào jì jiē bù kě wèi zé hé běi shuǐ huàn hé wéi ér kě qù
然则两河故道，既皆不可为，则河北水患何为而可去？
chén wén zhì zhě zhī yú shì yǒu suǒ bù néng bì zé jiào qí lì hài zhī qīng zhòng zé qí hài shǎo zhě ér wèi zhī yóu yù hài duō ér lì shǎo hé kuàng yǒu hài ér wú lì cǐ sān zhě kě jiào ér zé yě
臣闻智者之于事，有所不能必，则较其利害之轻重，择其害少者而为之，犹愈害多而利少，何况有害而无利，此三者可较而择也。
yòu shāng hú chū jué zhī shí yù yì xiū sāi jì yòng shāo shān yī qiān bā bǎi wàn kē pèi liù lù yī bǎi yú zhōu jūn
又商胡初决之时，欲议修塞，计用梢芟一千八百万，科配六路一百余州军。
jīn yù sāi zhě nǎi wǎng nián zhī shāng hú zé bì yòng wǎng nián zhī wù shù
今欲塞者乃往年之商胡，则必用往年之物数。
zhì yú kāi záo gù dào zhāng kuí suǒ jì gōng fèi shén dà qí hòu li cān jiǎn sǔn yóu yòng sān shí wàn rén
至于开凿故道，张奎所计工费甚大，其后李参减损，犹用三十万人。
rán yù yǐ wǔ shí bù zhī xiá róng dà hé zhī shuǐ cǐ kě xiào zhě yòu yù zēng yī fū suǒ kāi sān chǐ zhī fāng bèi wèi liù chǐ qiě kuò hòu sān chǐ ér zhǎng liù chǐ zì yí bèi zhī gōng zài yú rén lì yǐ wèi láo kǔ
然欲以五十步之狭，容大河之水，此可笑者，又欲增一夫所开三尺之方，倍为六尺，且阔厚三尺而长六尺，自一倍之功，在于人力，已为劳苦。
yún liù chǐ zhī fāng yǐ kāi fāng fǎ suàn zhī nǎi bā bèi zhī gōng cǐ qǐ rén lì zhī suǒ shèng
云六尺之方，以开方法算之，乃八倍之功，此岂人力之所胜？
shì zé qián gōng jì dà ér nán xìng hòu gōng suī xiǎo ér bù shí
是则前功既大而难兴，后功虽小而不实。
dà dǐ sāi shāng hú kāi gù dào fán èr dà yì jiē kùn guó láo rén suǒ jǔ rú cǐ ér yù kāi nán fù lǚ jué yǐ yàn zhī gù dào shǐ qí xū fèi ér shāng hú bù kě sāi gù dào bù kě fù cǐ suǒ wèi yǒu hài ér wú lì zhě yě
大抵塞商胡、开故道，凡二大役，皆困国劳人，所举如此，而欲开难复屡决已验之故道，使其虚费，而商胡不可塞，故道不可复，此所谓有害而无利者也。
jiù shǐ xìng ér zàn sāi yǐ shū mù qián zhī huàn ér zhōng yú shàng liú bì jué rú lóng mén héng lǒng zhī bǐ cǐ suǒ wèi lì shǎo ér hài duō yě
就使幸而暂塞，以纾目前之患，而终于上流必决，如龙门、横陇之比，此所谓利少而害多也。
ruò liù tǎ zhě yú dà hé yǒu jiǎn shuǐ zhī míng ér wú jiǎn huàn zhī shí
若六塔者，于大河有减水之名，而无减患之实。
jīn xià liú suǒ sàn wéi huàn yǐ duō ruò quán huí dà hé yǐ zhù zhī zé bīn dì dé bó hé běi suǒ yǎng zhī zhōu bù shèng qí huàn ér yòu gù dào yū sè shàng liú bì yǒu tā jué zhī yú cǐ zhí yǒu hài ér wú lì ěr shì jiē zhì zhě zhī bù wéi yě
今下流所散，为患已多，若全回大河以注之，则滨、棣、德、博河北所仰之州，不胜其患，而又故道淤涩，上流必有他决之虞，此直有害而无利耳，是皆智者之不为也。
jīn ruò yīn shuǐ suǒ zài zēng zhì dī fáng shū qí xià liú jùn yǐ rù hǎi zé kě wú jué yì sǎn màn zhī yú
今若因水所在，增治堤防，疏其下流，浚以入海，则可无决溢散漫之虞。
jīn hé suǒ lì shǔ zhōu zhī de chéng wéi huàn yǐ
今河所历数州之地，诚为患矣；
dī fáng suì yòng zhī fu chéng wèi láo yǐ
堤防岁用之夫，诚为劳矣。
yǔ qí xū fèi tiān xià zhī cái xū jǔ dà zhòng zhī yì ér bù néng chéng gōng zhōng bù miǎn wéi shù zhōu zhī huàn láo suì yòng zhī fu zé cǐ suǒ wèi hài shǎo zhě nǎi zhì zhě zhī suǒ yí zé yě
与其虚费天下之财，虚举大众之役，而不能成功，终不免为数州之患，劳岁用之夫，则此所谓害少者，乃智者之所宜择也。
dà yuē jīn hé zhī shì fù sān jué zhī yú fù gù dào shàng liú bì jué
大约今河之势，负三决之虞：复故道，上流必决；
kāi liù tǎ shàng liú yì jué
开六塔，上流亦决；
hé zhī xià liú ruò bù jùn shǐ rù hǎi zé shàng liú yì jué
河之下流，若不浚使入海，则上流亦决。
chén qǐng xuǎn zhī shuǐ lì zhī chén jiù qí xià liú qiú rù hǎi lù ér jùn zhī
臣请选知水利之臣，就其下流，求入海路而浚之；
bù rán xià liú gěng sè zé zhōng yú shàng jué wéi huàn wú yá
不然，下流梗涩，则终虞上决，为患无涯。
chén fēi zhī shuǐ zhě dàn yǐ jīn shì kě yàn zhě jiào zhī ěr
臣非知水者，但以今事可验者较之耳。
yuàn xià chén yì cái qǔ qí dāng yān
愿下臣议，裁取其当焉。
yù yì guān hàn lín xué shì chéng zhǐ sūn biàn děng yán kāi gù dào chéng jiǔ lì rán gōng dà nàn chéng
预议官翰林学士承旨孙抃等言：开故道，诚久利，然功大难成；
liù tǎ xià liú kě dǎo ér dōng qù yǐ shū ēn jì jīn dī zhī huàn
六塔下流，可导而东去，以纾恩、冀金堤之患。
shí èr yuè zhōng shū shàng zòu yuē zì shāng hú jué wèi dà míng ēn jì huàn
十二月，中书上奏曰："自商胡决，为大名、恩冀患。
xiān yì kāi tóng chéng dào sāi shāng hú yǐ gōng dà nàn zú jiù huǎn zhī ér yōu jīn dī fàn yì bù néng hàn yě
先议开铜城道，塞商胡，以功大难卒就，缓之，而忧金堤泛溢不能捍也。
yuàn bèi gōng fèi yīn liù tǎ shuǐ shì rù héng lǒng yi lìng hé běi jīng dōng yù wán dī sào shàng hé shuǐ suǒ jū mín tián shù
愿备工费，因六塔水势入横陇，宜令河北、京东预完堤埽，上河水所居民田数。
zhào xià zhōng shū zòu yǐ zhī chán zhōu shì li zhāng wèi zǒng guǎn zhuǎn yùn shǐ zhōu hàng quán tóng zhī tán zhōu nèi shì dōu zhī shān bǎo jí wèi qián xiá diàn zhōng chéng li zhòng chāng tí jǔ hé qú nèi diàn chéng zhì zhāng huái ēn wèi dōu jiān
"诏下中书奏，以知澶州事李璋为总管，转运使周沆权同知潭州，内侍都知邓保吉为钤辖，殿中丞李仲昌提举河渠，内殿承制张怀恩为都监。
ér bǎo jí bù xíng yǐ nèi shì yā bān wáng cóng shàn dài zhī
而保吉不行，以内侍押班王从善代之。
yǐ lóng tú gé zhí xué shì shī chāng yán zǒng lǐng qí shì tí diǎn kāi fēng fǔ jiè xiàn zhèn shì cài tǐng gòu dàng hé qú shì yáng wěi tóng xiū hé jué
以龙图阁直学士施昌言总领其事，提点开封府界县镇事蔡挺、勾当河渠事杨纬同修河决。
xiū yòu zòu qǐng ba liù tǎ zhī yì shí zǎi xiāng fù bì yóu zhǔ chāng yì shū zòu yì bù xǐng
修又奏请罢六塔之役，时宰相富弼尤主昌议，疏奏亦不省。
jiā yòu yuán nián sì yuè rén zǐ shuò sāi shāng hú běi liú rù liù tǎ hé bù néng róng shì xī fù jué ruò bīng fu piào chú gǎo bù kě shèng jì
嘉祐元年四月壬子朔，塞商胡北流，入六塔河，不能容，是夕复决，溺兵夫、漂刍藁不可胜计。
mìng sān sī yán tiě pàn guān chén lì wǎng xíng shì ér xiū hé guān jiē zhé
命三司盐铁判官沈立往行视，而修河官皆谪。
huàn zhě liú huī zòu liù tǎ zhī yì shuǐ sǐ zhě shù qiān wàn rén chuān tǔ gàn jìn jì
宦者刘恢奏："六塔之役，水死者数千万人，穿土干禁忌；
qiě hé kǒu nǎi zhào zhēng cūn yú guó xìng yù míng yǒu xián ér dà xīng chā zhuó fēi biàn
且河口乃赵征村，于国姓、御名有嫌，而大兴臿斫，非便。
zhào yù shǐ wú zhōng fù nèi shì shān shǒu gōng zhì yù yú chán
"诏御史吴中复、内侍邓守恭置狱于澶。
hé zhòng chāng děng wéi zhào zhǐ bù sì qiū dōng sài běi liú ér shàn jìn yuē yǐ zhì jué kuì
劾仲昌等违诏旨，不俟秋冬塞北流而擅进约，以致决溃。
huái ēn zhòng chāng réng zuò qǔ hé cái wèi qì huái ēn liú tán zhōu zhòng chāng liú yīng zhōu shī chāng yán li zhāng yǐ xià zài zhé cài tǐng duó guān lè tíng
怀恩、仲昌仍坐取河材为器，怀恩流潭州，仲昌流英州，施昌言、李璋以下再谪，蔡挺夺官勒停。
zhòng chāng chuí zi yě
仲昌，垂子也。
yóu shì yì zhě jiǔ bù fù lùn hé shì
由是议者久不复论河事。
wǔ nián hé liú pài bié yú wèi zhī dì liù sǎo yuē èr gǔ hé qí guǎng èr bǎi chǐ
五年，河流派别于魏之第六埽，曰二股河，其广二百尺。
zì èr gǔ hé xíng yī bǎi sān shí lǐ zhì wèi ēn dé bó zhī jìng yuē sì jiè shǒu hé
自二股河行一百三十里，至魏、恩、德、博之境，曰四界首河。
qī yuè dōu zhuǎn yùn shǐ hán zhì yán sì jiè shǒu gǔ dà hé suǒ jīng jí gōu xù zhì suǒ wèi píng yuán jīn dī kāi tōng dà hé rù dǔ mǎ hé zhì hǎi wǔ bǎi yú lǐ zhě yě
七月，都转运使韩贽言："四界首古大河所经，即《沟洫志》所谓'平原、金堤，开通大河，入笃马河，至海五百余里'者也。
zì chūn yǐ dīng zhuàng sān qiān jùn zhī kě yī yuè ér bì
自春以丁壮三千浚之，可一月而毕。
zhī fēn hé liú rù jīn chì hé shǐ qí shēn liù chǐ wèi lì kě bì
支分河流入金、赤河，使其深六尺，为利可必。
shāng hú jué hé zì wèi zhì yú ēn jì qián níng rù yú hǎi jīn èr gǔ hé zì wèi ēn dōng zhì yú dé cāng rù yú hǎi fēn ér wèi èr zé shàng liú bù yōng kě yǐ wú jué yì zhī huàn
商胡决河自魏至于恩冀、干宁入于海，今二股河自魏、恩东至于德、沧入于海，分而为二，则上流不壅，可以无决溢之患。
nǎi shàng sì jiè shǒu èr gǔ hé tú
"乃上《四界首二股河图》。
qī nián qī yuè wù chén hé jué dà míng dì wǔ sǎo
七年七月戊辰，河决大名第五埽。
yīng zōng zhì píng yuán nián shǐ mìng dōu shuǐ jiān jùn èr gǔ wǔ gǔ hé yǐ shū ēn jì zhī huàn
英宗治平元年，始命都水监浚二股、五股河，以纾恩、冀之患。
chū dōu shuǐ jiān yán shāng hú yīn sāi jì zhōu jiè hé qiǎn fáng jiā wǔ yì èr sǎo yóu cǐ kuì lǜ yī dàn dà jué zé shèn yú shāng hú zhī huàn
初，都水监言："商胡堙塞，冀州界河浅，房家、武邑二埽由此溃，虑一旦大决，则甚于商胡之患。
nǎi qiǎn pàn dōu shuǐ jiān zhāng gǒng hù bù fù shǐ zhāng dào děng xíng shì suì xīng gōng yì zú sāi zhī
"乃遣判都水监张巩、户部副使张焘等行视，遂兴工役，卒塞之。
shén zōng xī níng yuán nián liù yuè hé yì ēn zhōu wū lán dī yòu jué jì zhōu zǎo qiáng sǎo běi zhù yíng
神宗熙宁元年六月，河溢恩州乌栏堤，又决冀州枣强埽，北注瀛。
qī yuè yòu yì yíng zhōu lè shòu sǎo
七月，又溢瀛州乐寿埽。
dì yōu zhī gù wèn jìn chén sī mǎ guāng děng
帝忧之，顾问近臣司马光等。
dōu shuǐ jiān chéng li lì zhī qǐng yú ēn jì shēn yíng děng zhōu chuàng shēng dī sān bǎi liù shí qī lǐ yǐ yù hé ér hé běi dōu zhuǎn yùn sī yán dāng yòng fu bā wàn sān qiān yú rén yì yī yuè chéng
都水监丞李立之请于恩、冀、深、瀛等州，创生堤三百六十七里以御河，而河北都转运司言："当用夫八万三千余人，役一月成。
jīn fāng zāi shāng yuàn xú zhī
今方灾伤，愿徐之。
dōu shuǐ jiān chéng sòng chāng yán wèi jīn èr gǔ hé mén biàn yí qǐng yíng hé gǎng jìn yuē qiān rù hé shēn yǐ shū sì zhōu shuǐ huàn
"都水监丞宋昌言谓："今二股河门变移，请迎河港进约，签入河身，以纾四州水患。
suì yǔ tún tián dōu jiān nèi shì chéng fǎng xiàn yì kāi èr gǔ yǐ dǎo dōng liú
"遂与屯田都监内侍程昉献议，开二股以导东流。
yú shì dōu shuǐ jiān zòu qìng lì bā nián shāng hú běi liú yú jīn èr shí yú nián zì chán zhōu xià zhì qián níng jūn chuàng dī qiān yǒu yú lǐ gōng sī láo rǎo
于是都水监奏："庆历八年，商胡北流，于今二十余年，自澶州下至干宁军，创堤千有余里，公私劳扰。
jìn suì jì zhōu ér xià hé dào gěng sè zhì shàng xià sào àn lǚ wēi
近岁冀州而下，河道梗涩，致上下埽岸屡危。
jīn zǎo qiáng mǒ àn chōng duó gù dào suī chuàng xīn dī zhōng fēi jiǔ jì
今枣强抹岸，冲夺故道，虽创新堤，终非久计。
yuàn xiāng liù tǎ jiù kǒu bìng èr gǔ hé dǎo shǐ dōng liú xú sài běi liú
愿相六塔旧口，并二股河导使东流，徐塞北流。
ér tí jǔ hé qú wáng yà děng wèi huáng yù hé dài běi xíng rù dú liú dōng zhài jīng qián níng jūn cāng zhōu děng bā zhài biān jiè zhí rù dà hǎi
"而提举河渠王亚等谓："黄、御河带北行入独流东砦，经干宁军、沧州等八砦边界，直入大海。
qí jìn hǎi kǒu kuò liù qī bǎi bù shēn bā jiǔ zhàng sān nǚ zhài yǐ xī kuò sān sì bǎi bù shēn wǔ liù zhàng
其近海口阔六七百步，深八九丈，三女砦以西阔三四百步，深五六丈。
qí shì yù shēn qí liú yù měng tiān suǒ yǐ xiàn qì dān
其势愈深，其流愈猛，天所以限契丹。
yì zhě yù zài kāi èr gǔ jiàn bì běi liú cǐ nǎi wèi cháng dǔ huáng hé zài jiè hé nèi dōng liú zhī lì yě
议者欲再开二股，渐闭北流，此乃未尝睹黄河在界河内东流之利也。
shí yī yuè zhào hàn lín xué shì sī mǎ guāng rù nèi nèi shì shěng fù dōu zhī zhāng mào zé chéng chuán xiāng dù sì zhōu shēng dī huí rì jiān shì liù tǎ èr gǔ lì hài
十一月，诏翰林学士司马光、入内内侍省副都知张茂则，乘传相度四州生堤，回日兼视六塔、二股利害。
èr nián zhēng yuè guāng rù duì qǐng rú sòng chāng yán cè yú èr gǔ zhī xi zhì shàng yuē pǐ shuǐ lìng dōng
二年正月，光入对："请如宋昌言策，于二股之西置上约，擗水令东。
sì dōng liú jiàn shēn běi liú yū qiǎn jí sài běi liú fàng chū yù hé hú lú hé xià shū ēn jì shēn yíng yǐ xī zhī huàn
俟东流渐深，北流淤浅，即塞北流，放出御河、胡卢河，下纾恩、冀、深、瀛以西之患。
chū shāng hú jué hé zì wèi zhī běi zhì ēn jì qián níng rù yú hǎi shì wèi běi liú
初，商胡决河自魏之北，至恩、冀、干宁入于海，是谓北流。
jiā yòu wǔ nián hé liú pài yú wèi zhī dì liù sǎo suì wèi èr gǔ zì wèi ēn dōng zhì yú dé cāng rù yú hǎi shì wèi dōng liú
嘉祐五年，河流派于魏之第六埽，遂为二股，自魏、恩东至于德、沧，入于海，是谓东流。
shí yì zhě duō bù tóng li lì zhī lì zhǔ shēng dī dì bù tīng zú yòng chāng yán shuō zhì shàng yuē
时议者多不同，李立之力主生堤，帝不听，卒用昌言说，置上约。
sān yuè guāng zòu zhì hé dāng yīn dì xíng shuǐ shì ruò qiáng yòng rén lì yǐn shǐ jiù gāo héng lì dī fáng zé nì jī páng kuì bù wéi wú chéng réng bài jiù jì
三月，光奏："治河当因地形水势，若强用人力，引使就高，横立堤防，则逆激旁溃，不惟无成，仍败旧绩。
chén lǜ guān lì jiàn dōng liú yǐ jí sì fēn jí yú jiàn gōng jù sài běi liú
臣虑官吏见东流已及四分，急于见功，遽塞北流。
ér bù zhī èr gǔ fēn liú shí lǐ zhī nèi xiāng qù shàng jìn dì shì fù dōng gāo xi xià
而不知二股分流，十里之内，相去尚近，地势复东高西下。
ruò hé liú bìng dōng yī yù shèng zhǎng shuǐ shì xi hé rù běi liú zé dōng liú suì jué
若河流并东，一遇盛涨，水势西合入北流，则东流遂绝；
huò yú cāng dé dī sào wèi chéng zhī chù jué yì héng liú
或于沧、德堤埽未成之处，决溢横流。
suī chú xi lù zhī huàn ér hài jí dōng lù fēi cè yě
虽除西路之患，而害及东路，非策也。
yi zhuān hù shàng yuē jí èr gǔ dī àn
宜专护上约及二股堤岸。
ruò jīn suì dōng liú zhǐ tiān èr fēn zé cǐ qù hé shì zì dōng jìn zhě èr sān nián yuǎn zhě sì wǔ nián hou jí bā fēn yǐ shàng hé liú chōng shuā yǐ kuò cāng dé dī sào yǐ gù zì rán běi liú rì jiǎn kě yǐ bì sè liǎng lù jù wú hài yǐ
若今岁东流止添二分，则此去河势自东，近者二三年，远者四五年，候及八分以上，河流冲刷已阔，沧、德堤埽已固，自然北流日减，可以闭塞，两路俱无害矣。
huì běi jīng liú shǒu hán qí yán jīn suì bīng fu shù shǎo ér jīn dī liǎng sǎo xiū shàng xià yuē shén jí shēn jìn mǎ tóu yù duó dà hé
会北京留守韩琦言："今岁兵夫数少，而金堤两埽，修上、下约甚急，深进马头，欲夺大河。
yuán èr gǔ jí nèn tān jiù kuò qiān yī bǎi bù shì yǐ kě róng zhǎng shuǐ
缘二股及嫩滩旧阔千一百步，是以可容涨水。
jīn jié qù bā bǎi bù yǒu yú zé jiāng shù dà hé yú èr bǎi yú bù zhī jiān xià liú jì yōng shàng liú cù è tuān nù yòu wú bīng fu xiū hù dī àn qí chōng jué bì yǐ
今截去八百步有余，则将束大河于二百余步之间，下流既壅，上流蹙遏湍怒，又无兵夫修护堤岸，其冲决必矣。
kuàng zì dé zhì cāng jiē èr gǔ xià liú jì wú dī fáng bì qīn mín tián
况自德至沧，皆二股下流，既无堤防，必侵民田。
shè ruò hé mén shù xiá bù néng róng nà zhǎng shuǐ shàng xià yuē suí liú ér tuō zé èr gǔ yǔ běi liú wèi yī qí huàn yù dà
设若河门束狭，不能容纳涨水，上、下约随流而脱，则二股与北流为一，其患愈大。
yòu ēn shēn zhōu suǒ chuàng shēng dī qí dōng zé dà hé xi lái qí xi zé xī shān zhū shuǐ dōng zhù fù bèi shòu shuǐ liǎng nán hàn yù
又恩、深州所创生堤，其东则大河西来，其西则西山诸水东注，腹背受水，两难捍御。
wàng xuǎn jìn chén sù zhì hé suǒ yǔ zài wài guān hé yì
望选近臣速至河所，与在外官合议。
dì zài jīng yán yǐ qí zòu yù guāng mìng tóng mào zé zài wǎng
"帝在经筵以琦奏谕光，命同茂则再往。
sì yuè guāng yǔ zhāng gǒng li lì zhī sòng chāng yán zhāng wèn lǚ dà fáng chéng fǎng xíng shì shàng yuē jí fāng jù yá jì hé jí yì yú xià yuē
四月，光与张巩、李立之、宋昌言、张问、吕大防、程昉行视上约及方锯牙，济河，集议于下约。
guāng děng zòu èr gǔ hé shàng yuē bìng zài tān shàng bù ài hé xíng
光等奏："二股河上约并在滩上，不碍河行。
dàn suǒ jìn fāng jù yá yǐ shēn zhì běi liú hé mén shāo xiá qǐ jiǎn shé èr shí bù lìng jìn hòu réng zuò é méi sǎo guǒ hù
但所进方锯牙已深，致北流河门稍狭，乞减折二十步，令近后，仍作蛾眉埽裹护。
qí cāng dé jiè yǒu gǔ yáo dī dāng jiā qì zhì
其沧、德界有古遥堤，当加葺治。
suǒ xiū èr gǔ běn yù shū dǎo hé shuǐ dōng qù shēng dī běn yù hàn yù hé shuǐ xi lái xiāng wéi biǎo lǐ wèi kě piān fèi
所修二股，本欲疏导河水东去，生堤本欲捍御河水西来，相为表里，未可偏废。
dì yīn wèi èr fǔ yuē hán qí pō yí xiū èr gǔ
"帝因谓二府曰："韩琦颇疑修二股。
zhào biàn yuē rén duō yǐ liù tǎ wèi jiè
"赵抃曰："人多以六塔为戒。
wáng ān shí yuē yì yì zhě jiē bù kǎo shì shí gù yě
"王安石曰："异议者，皆不考事实故也。
dì yòu wèn chéng fǎng sòng chāng yán tóng xiū èr gǔ rú hé
"帝又问："程昉、宋昌言同修二股如何？
ān shí yǐ wéi kě zhì
"安石以为可治。
dì yuē yù zuò qiān hé shén shàn
帝曰："欲作签河甚善。
ān shí yuē chéng rán
"安石曰："诚然。
ruò jí shí zuò zhī shǐ jué hé kě dōng běi liú kě bì
若及时作之，使决河可东，北流可闭。
yīn yán li lì zhī suǒ zhù shēng dī qù hé yuǎn zhě zhì bā jiǔ shí lǐ běn jì yǐ yù màn shuǐ ér bù kě yù hé nán zhī xiàng zhe chén kǒng màn shuǐ yì bù kě yù yě
"因言："李立之所筑生堤，去河远者至八九十里，本计以御漫水，而不可御河南之向著，臣恐漫水亦不可御也。
dì yǐ wéi rán
"帝以为然。
wǔ yuè bǐng yín nǎi zhào lì zhī chéng yì fù quē yì zhī
五月丙寅，乃诏立之乘驿赴阙议之。
liù yuè wù shēn mìng sī mǎ guāng dōu dà tí jǔ xiū èr gǔ gōng yì
六月戊申，命司马光都大提举修二股工役。
lǚ gōng zhe yán cháo tíng qiǎn guāng xiāng shì dǒng yì fēi suǒ yǐ bāo chóng jìn zhí dài yù rú chén yě
吕公著言："朝廷遣光相视董役，非所以褒崇近职、待遇儒臣也。
nǎi ba guāng xíng
"乃罢光行。
qī yuè èr gǔ hé tōng kuài běi liú shāo zì bì
七月，二股河通快，北流稍自闭。
wù zǐ zhāng gǒng zòu shàng yuē lèi jīng fàn zhǎng bìng xià yuē gè yǐ wú yú dōng liú shì jiàn shùn kuài yi sài běi liú chú ēn jì shēn yíng yǒng jìng qián níng děng zhōu jūn shuǐ huàn
戊子，张巩奏："上约累经泛涨，并下约各已无虞，东流势渐顺快，宜塞北流，除恩、冀、深、瀛、永静、干宁等州军水患。
yòu shǐ yù hé hú lú hé xià liú gè hái gù dào zé cáo yùn wú yōng è yóu chuán wú zhì liú táng pō wú yū qiǎn
又使御河、胡卢河下流各还故道，则漕运无壅遏，邮传无滞留，塘泊无淤浅。
fù yú biān fáng dà jì bù shī nán běi zhī xiàn suì jiǎn fèi bù kě shèng shǔ yì shǐ liú yí guī fù shí wú qióng zhī lì
复于边防大计，不失南北之限，岁减费不可胜数，亦使流移归复，实无穷之利。
qiě huáng hé suǒ zhì gǔ jīn wèi cháng wú huàn jiào lì hài qīng zhòng ér qǔ shě zhī kě yě
且黄河所至，古今未尝无患，较利害轻重而取舍之可也。
wéi shì dōng liú nán běi dī fáng wèi lì bì kǒu xiū dī gōng fèi shén huǒ suǒ dāng yù bèi
惟是东流南北堤防未立，闭口修堤，工费甚伙，所当预备。
wàng xuǎn xí zhī hé shì zhě yǔ chén děng jiǎng qiú jù tú yǐ wén
望选习知河事者，与臣等讲求，具图以闻。
nǎi fù zhào guāng mào zé jí dōu shuǐ jiān guān hé běi zhuǎn yùn shǐ tóng xiāng dù bì sè běi liú lì hài yǒu suǒ bù tóng gè yǐ yì shàng
"乃复诏光、茂则及都水监官、河北转运使同相度闭塞北流利害，有所不同，各以议上。
bā yuè jǐ hài guāng rù cí yán gǒng děng yù sāi èr gǔ hé běi liú chén kǒng láo fèi wèi yì
八月己亥，光入辞，言："巩等欲塞二股河北流，臣恐劳费未易。
huò xìng ér kě sài zé dōng liú qiǎn xiá dī fáng wèi quán bì zhì jué yì shì yí ēn jì shēn yíng zhī huàn yú cāng dé děng zhōu yě
或幸而可塞，则东流浅狭，堤防未全，必致决溢，是移恩、冀、深、瀛之患于沧、德等州也。
bù ruò sì sān èr nián dōng liú yì shēn kuò dī fáng shāo gù běi liú jiàn qiǎn xīn chú yǒu bèi sāi zhī biàn
不若俟三二年，东流益深阔，堤防稍固，北流渐浅，薪刍有备，塞之便。
dì yuē dōng liú běi liú zhī huàn shú qīng zhòng
"帝曰："东流、北流之患孰轻重？
guāng yuē liǎng dì jiē wáng mín wú qīng zhòng
"光曰："两地皆王民，无轻重；
rán běi liú yǐ cán pò dōng liú shàng quán
然北流已残破，东流尚全。
dì yuē
"帝曰；
jīn bù sì dōng liú shùn kuài ér sài běi liú tā rì hé shì gǎi yí nài hé
"今不俟东流顺快而塞北流，他日河势改移，奈何？
guāng yuē shàng yuē gù zé dōng liú rì zēng běi liú rì jiǎn hé yōu gǎi yí
"光曰："上约固则东流日增，北流日减，何忧改移。
ruò shàng yuē liú shī qí shì bù kě zhī wéi dāng bìng lì hù shàng yuē ěr
若上约流失，其事不可知，惟当并力护上约耳。
dì yuē shàng yuē ān kě bǎo
"帝曰："上约安可保？
guāng yuē jīn suì chuàng xiū chéng wéi nán bǎo rán zuó jīng dà shuǐ ér wú yú lái suì dì jiǎo yǐ láo fù hé lǜ
"光曰："今岁创修，诚为难保，然昨经大水而无虞，来岁地脚已牢，复何虑。
qiě shàng yuē jū hé zhī cè tīng hé běi liú yóu jù bù bǎo
且上约居河之侧，听河北流，犹惧不保；
jīn yù héng jié shǐ bù xíng yōng kě bǎo hu
今欲横截使不行，庸可保乎？
dì yuē ruò hé shuǐ cháng fēn èr liú hé shí dāng yǒu chéng gōng
"帝曰："若河水常分二流，何时当有成功？
guāng yuē shàng yuē gǒu cún dōng liú bì zēng běi liú bì jiǎn
"光曰："上约苟存，东流必增，北流必减；
jiè shǐ fēn wéi èr liú yú zhāng gǒng děng bú jiàn chéng gōng yú guó jiā yì wú suǒ hài
借使分为二流，于张巩等不见成功，于国家亦无所害。
hé zé
为什么呢？
xī běi zhī shuǐ bìng yú shān dōng gù wéi hài dà fēn zé hài xiǎo yǐ
西北之水，并于山东，故为害大，分则害小矣。
gǒng děng jí yù sài běi liú jiē wéi shēn móu bù gù guó lì yǔ mín huàn yě
巩等亟欲塞北流，皆为身谋，不顾国力与民患也。
dì yuē fáng hàn liǎng hé hé yǐ gòng yì
"帝曰："防捍两河，何以供亿？
guāng yuē bìng wèi yī zé láo fèi zì bèi fēn èr liú zé láo fèi jiǎn bàn
"光曰："并为一则劳费自倍，分二流则劳费减半。
jīn jiǎn běi liú cái lì zhī bàn yǐ bèi dōng liú bù yì kě hu
今减北流财力之半，以备东流，不亦可乎？
dì yuē qīng děng zhì bǐ shì zhī
"帝曰："卿等至彼视之。
shí èr gǔ hé dōng liú jí liù fēn gǒng děng yīn yù bì duàn běi liú dì yì xiàng zhī
时二股河东流及六分，巩等因欲闭断北流，帝意向之。
guāng yǐ wéi xū jí bā fēn nǎi kě réng dài qí zì rán bù kě shī gōng
光以为须及八分乃可，仍待其自然，不可施功。
wáng ān shí yuē guāng yì shì lǚ bù hé jīn lìng shì hé hòu bì bù cóng qí yì shì zhòng shǐ bù ān zhí yě
王安石曰："光议事屡不合，今令视河，后必不从其议，是重使不安职也。
gēng zǐ nǎi dú qiǎn mào zé
"庚子，乃独遣茂则。
mào zé zòu èr gǔ hé dōng qīng yǐ jí bā fēn běi liú zhǐ èr fēn
茂则奏："二股河东倾已及八分，北流止二分。
zhāng gǒng děng yì zòu bǐng wǔ dà hé dōng xǐ běi liú qiǎn xiǎo
"张巩等亦奏："丙午，大河东徙，北流浅小。
wù shēn běi liú bì
戊申，北流闭。
zhào jiǎng yù sī mǎ guāng děng réng cì yī dài mǎ
"诏奖谕司马光等，仍赐衣、带、马。
shí běi liú jì sāi ér hé zì qí nán sì shí lǐ xǔ jiā gǎng dōng jué fàn làn dà míng ēn dé cāng yǒng jìng wǔ zhōu jūn jìng
时北流既塞，而河自其南四十里许家港东决，泛滥大名、恩、德、沧、永静五州军境。
sān nián èr yuè mìng mào zé gǒng xiāng dù chán huá zhōu yǐ xià zhì dōng liú hé shì dī fáng lì hài
三年二月，命茂则、巩相度澶、滑州以下至东流河势、堤防利害。
shí fāng jùn yù hé hán qí yán shì yǒu huǎn jí gōng yǒu hòu xiān jīn yù hé cáo yùn tōng shǐ wèi zhì yǒu hài bù yí jiǎn dà hé zhī yì
时方濬御河，韩琦言："事有缓急，工有后先，今御河漕运通驶，未至有害，不宜减大河之役。
nǎi zhào chuò hé fū zú sān wàn sān qiān zhuān zhì dōng liú
"乃诏辍河夫卒三万三千，专治东流。