hé qú èr
◎河渠二
huáng hé zhōng
○黄河中
xī níng sì nián qī yuè xīn mǎo běi jīng xīn dī dì sì dì wǔ sǎo jué piào ruò guǎn táo yǒng jì qīng yáng yǐ běi qiǎn mào zé chéng yì xiāng shì
熙宁四年七月辛卯，北京新堤第四、第五埽决，漂溺馆陶、永济、清阳以北，遣茂则乘驿相视。
bā yuè hé yì chán zhōu cáo cūn shí yuè yì wèi zhōu wáng gōng
八月，河溢澶州曹村，十月，溢卫州王供。
shí xīn dī fán liù sǎo ér jué zhě èr xià shǔ ēn jì guàn yù hé bēn chōng wèi yī
时新堤凡六埽，而决者二，下属恩、冀，贯御河，奔冲为一。
dì yōu zhī zì qiū qì dōng shù qiǎn shǐ jīng yíng
帝忧之，自秋迄冬，数遣使经营。
shì shí rén zhēng yán dǎo hé zhī lì mào zé děng wèi èr gǔ hé de zuì xià ér jiù fáng kě yīn jīn yīn sāi zhě cái sān shí yú lǐ ruò dù hé zhī tuān jùn ér nì zhī yòu cún qīng shuǐ zhèn hé yǐ xī qí shì zé hàn zhě kě huí jué zhě kě sài
是时，人争言导河之利，茂则等谓："二股河地最下，而旧防可因，今堙塞者才三十余里，若度河之湍，浚而逆之，又存清水镇河以析其势，则悍者可回，决者可塞。
dì rán zhī
"帝然之。
shí èr yuè lìng hé běi zhuǎn yùn sī kāi xiū èr gǔ hé shàng liú bìng xiū sāi dì wǔ sǎo jué kǒu
十二月，令河北转运司开修二股河上流，并修塞第五埽决口。
wǔ nián èr yuè jiǎ yín xìng yì sì yuè dīng mǎo èr gǔ hé chéng shēn shí yī chǐ guǎng sì bǎi chǐ
五年二月甲寅，兴役，四月丁卯，二股河成，深十一尺，广四百尺。
fāng jùn hé zé shāo zhàng qí jué shuǐ zhì shì shuǐ rù yú hé ér jué kǒu yì sāi
方浚河则稍障其决水，至是，水入于河，而决口亦塞。
liù yuè hé yì běi jīng xià jīn
六月，河溢北京夏津。
rùn qī yuè xīn mǎo dì yǔ zhí zhèng wén jīng dōng diào fu xiū hé yǒu huài chǎn zhě hé běi diào jí fū yóu duō
闰七月辛卯，帝语执政："闻京东调夫修河，有坏产者，河北调急夫尤多；
ruò hé fù jué nài hé
若河复决，奈何？
qiě hé jué bù guò zhàn yī hé zhī de huò xi huò dōng ruò lì hài wú suǒ xiào tīng qí suǒ qū rú hé
且河决不过占一河之地，或西或东，若利害无所校，听其所趋，如何？
wáng ān shí yuē běi liú bù sāi zhàn gōng sī tián zhì duō yòu shuǐ sǎn màn jiǔ fù diàn sāi
"王安石曰："北流不塞，占公私田至多，又水散漫，久复淀塞。
zuó xiū èr gǔ fèi zhì shǎo ér gōng sī tián jiē chū xiàng zhī xiè lǔ jù wèi wò rǎng yōng fēi lì hu
昨修二股，费至少而公私田皆出，向之泻卤，俱为沃壤，庸非利乎。
kuàng jí fū yǐ jiǎn yú qù suì ruò fù qì lǐ dī fáng zé hé běi suì fu yù jiǎn yǐ
况急夫已减于去岁，若复葺理堤防，则河北岁夫愈减矣。
liù nián sì yuè shǐ zhì shū jùn huáng hé sī
六年四月，始置疏浚黄河司。
xiān shì yǒu xuǎn rén li gōng yì zhě xiàn tiě lóng zhǎo yáng ní chē fǎ yǐ jùn hé
先是，有选人李公义者，献铁龙爪扬泥车法以浚河。
qí fǎ yòng tiě shù jīn wèi zhǎo xíng yǐ shéng xì zhōu wěi ér chén zhī shuǐ gāo gōng jí zhào chéng liú xiāng jì ér xià yī zài guò shuǐ yǐ shēn shù chǐ
其法：用铁数斤为爪形，以绳系舟尾而沈之水，篙工急棹，乘流相继而下，一再过，水已深数尺。
huàn guān huáng huái xìn yǐ wéi kě yòng ér huàn qí tài qīng
宦官黄怀信以为可用，而患其太轻。
wáng ān shí qǐng lìng huái xìn gōng yì tóng yì zēng sǔn nǎi bié zhì jùn chuān pá
王安石请令怀信、公义同议增损，乃别制浚川杷。
qí fǎ yǐ jù mù zhǎng bā chǐ chǐ cháng èr chǐ liè yú mù xià rú pá zhuàng yǐ shí yā zhī
其法：以巨木长八尺，齿长二尺，列于木下如杷状，以石压之；
liǎng páng xì dà shéng liǎng duān dìng dà chuán xiāng jù bā shí bù gè yòng huá chē jiǎo zhī qù lái náo dàng ní shā yǐ yòu yí chuán ér jùn
两旁系大绳，两端矴大船，相距八十步，各用滑车绞之，去来挠荡泥沙，已又移船而浚。
huò wèi shuǐ shēn zé pá bù néng jí dǐ suī shù wǎng lái wú yì
或渭水深则杷不能及底，虽数往来无益；
shuǐ qiǎn zé chǐ ài shā ní yè zhī bù dòng zú nǎi fǎn chǐ xiàng shàng ér yè zhī
水浅则齿碍沙泥，曳之不动，卒乃反齿向上而曳之。
rén jiē zhī bù kě yòng wéi ān shí shàn qí fǎ shǐ huái xìn xiān shì zhī yǐ jùn èr gǔ yòu móu záo zhí hé shù lǐ yǐ guān qí xiào
人皆知不可用，惟安石善其法，使怀信先试之以浚二股，又谋凿直河数里以观其效。
qiě yán yú dì yuē kāi zhí hé zé shuǐ shì fēn
且言于帝曰："开直河则水势分。
qí bù kě kāi zhě yǐ jìn hé měi kāi shù chǐ jí jiàn shuǐ bù róng shī gōng ěr
其不可开者，以近河，每开数尺即见水，不容施功尔。
jīn dì jiàn shuǐ jí yǐ pá jùn zhī shuǐ dāng suí pá gǎi qū zhí hé gǒu zhì shù qiān pá zé zhū hé qiǎn diàn jiē fēi suǒ huàn suì kě shěng kāi jùn zhī fèi jǐ bǎi qiān wàn
今第见水即以杷浚之，水当随杷改趋直河，苟置数千杷，则诸河浅淀，皆非所患，岁可省开浚之费几百千万。
dì yuē guǒ ěr shén shàn
"帝曰："果尔，甚善。
wén hé běi xiǎo jūn lěi dāng qǐ fū wǔ qiān jì hé jìng zhī dīng jǐn jí cǐ shù yī fū zhì yòng qián bā mín
闻河北小军垒当起夫五千，计合境之丁，仅及此数，一夫至用钱八缗。
gù ōu yáng xiū cháng wèi kāi hé rú fàng huǒ bù kāi rú shī huǒ yǔ qí láo rén bù rú wù kāi
故欧阳修尝谓开河如放火，不开如失火，与其劳人，不如勿开。
ān shí yuē láo rén yǐ chú hài suǒ wèi dú tiān xià zhī mín ér cóng zhī zhě
"安石曰："劳人以除害，所谓毒天下之民而从之者。
dì nǎi xǔ chūn shǒu xīng gōng ér shǎng huái xìn yǐ dù sēng dié shí wǔ dào gōng yì yǔ táng chú
"帝乃许春首兴工，而赏怀信以度僧牒十五道，公义与堂除；
yǐ pá fǎ xià běi jīng lìng yú bù yuán wài láng dōu dà tí jǔ dà míng fǔ jiè jīn dī fàn zi yuān yǔ tōng pàn zhī xiàn gòng shì yàn zhī jiē yán bù kě yòng
以杷法下北京，令虞部员外郎、都大提举大名府界金堤范子渊与通判、知县共试验之，皆言不可用。
huì zǐ yuān yǐ shì zhì jīng shī ān shí wèn qí gù zi yuān yì fù huì jù yuē fǎ chéng shàn dì tóng guān yì bù hé ěr
会子渊以事至京师，安石问其故，子渊意附会，遽曰："法诚善，第同官议不合耳。
ān shí dà yuè
"安石大悦。
zhì shì nǎi zhì jùn hé sī jiāng zì wèi zhōu jùn zhì hǎi kǒu chà zi yuān dōu dà tí jǔ gōng yì wèi zhī shǔ
至是，乃置浚河司，将自卫州浚至海口，差子渊都大提举，公义为之属。
xǔ bù jū cháng zhì jǔ shǐ chén děng
许不拘常制，举使臣等；
rén chuán mù tiě gōng jiàng jiē qǔ zhī zhū sǎo
人船、木铁、工匠，皆取之诸埽；
guān lì fèng gěi shì dōu shuǐ jiān chéng sī
官吏奉给视都水监丞司；
xíng yí yǔ jiān sī dí tǐ
行移与监司敌体。
dàng shì shí běi liú bì yǐ shù nián shuǐ huò héng jué sǎn màn cháng yú yōng è
当是时，北流闭已数年，水或横决散漫，常虞壅遏。
shí yuè wài jiān chéng wáng lìng tú xiàn yì yú běi jīng dì sì dì wǔ sǎo děng chù kāi xiū zhí hé shǐ dà hé hái èr gǔ gù dào nǎi mìng fàn zi yuān jí zhū zhòng lì lǐng qí shì
十月、外监丞王令图献议，于北京第四、第五埽等处开修直河，使大河还二股故道，乃命范子渊及朱仲立领其事。
kāi zhí hé shēn bā chǐ yòu yòng pá shū jùn èr gǔ jí qīng shuǐ zhèn hé fán tuì bèi yú lèi hé zé sāi zhī
开直河，深八尺，又用杷疏浚二股及清水镇河，凡退背鱼肋河则塞之。
wáng ān shí nǎi shèng yán yòng pá zhī gōng ruò bù chuò gōng suī èr gǔ hé shàng liú kě shǐ xíng dì zhōng
王安石乃盛言用杷之功，若不辍工，虽二股河上流，可使行地中。
qī nián dōu shuǐ jiān chéng liú huì yán zì kāi zhí hé bì yú lèi shuǐ shì zēng zhǎng xíng liú tuān jí jiàn tā hé àn ér xǔ jiā gǎng qīng shuǐ zhèn hé jí qiǎn màn jǐ yú bù liú
七年，都水监丞刘㻅言："自开直河，闭鱼肋，水势增涨，行流湍急，渐塌河岸，而许家港、清水镇河极浅漫，几于不流。
suī èr gǔ shēn kuài ér pú pō yǐ dōng xià zhì sì jiè shǒu tuì chū zhī tián lüè wú gù hù shè yù màn shuǐ chū àn qiān huí hé tóu jiāng fù chéng shuǐ huàn
虽二股深快，而蒲泊已东，下至四界首，退出之田，略无固护，设遇漫水出岸，牵回河头，将复成水患。
yi hou shuāng jiàng shuǐ luò bì qīng shuǐ zhèn hé zhù lǚ hé dī yī dào yǐ è zhǎng shuǐ shǐ dà hé fù xún gù dào
宜候霜降水落，闭清水镇河，筑缕河堤一道以遏涨水，使大河复循故道。
yòu tuì chū liáng tián shù wàn qǐng bǐ mín gēng zhòng
又退出良田数万顷，俾民耕种。
ér bó zhōu jiè táng yì děng tuì bèi qī sǎo suì jiǎn xiū hù zhī fèi gōng sī liǎng jì
而博州界堂邑等退背七埽，岁减修护之费，公私两济。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shì qiū pàn dà míng wén yàn bó yán hé yì huài mín tián duō zhě liù shí cūn hù zhì wàn qī qiān shǎo zhě jiǔ cūn hù zhì sì qiān liù bǎi yuàn juān zū shuì
是秋，判大名文彦博言："河溢坏民田，多者六十村，户至万七千，少者九村，户至四千六百，愿蠲租税。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yòu mìng dōu shuǐ jí guān lì bù yǐ shuǐ zāi wén zhě
又命都水诘官吏不以水灾闻者。
wài dōu shuǐ jiān chéng chéng fǎng yǐ yōu sǐ
外都水监丞程昉以忧死。
shí yuè ān shí qù wèi wú chōng wèi xiāng
十月，安石去位，吴充为相。
shí nián wǔ yuè yíng zé hé dī jí zhào pàn dōu shuǐ jiān shù guāng wǎng zhì zhī
十年五月，荥泽河堤急，诏判都水监俞光往治之。
shì suì qī yuè hé fù yì wèi zhōu wáng gōng jí jí xiàn shàng xià sǎo huái zhōu huáng qìn huá zhōu hán cūn
是岁七月，河复溢卫州王供及汲县上下埽、怀州黄沁、滑州韩村；
yǐ chǒu
已丑，
suì dà jué yú chán zhōu cáo cūn
遂大决于澶州曹村，
chán yuān běi liú duàn jué
澶渊北流断绝，
hé dào nán xǐ
河道南徙，
dōng huì yú liáng shān zhāng zé luò
东汇于梁山、张泽泺，
fēn wéi èr pài
分为二派，
yī hé nán qīng hé rù yú huái
一合南清河入于淮，
yī hé běi qīng hé rù yú hǎi
一合北清河入于海，
fán guàn jùn xiàn sì shí wǔ
凡灌郡县四十五，
ér pú qí yùn xú yóu shén
而濮、齐、郓、徐尤甚，
huài tián yú sān shí wàn qǐng
坏田逾三十万顷。
qiǎn shǐ xiū bì
遣使修闭。
bā yuè yòu jué zhèng zhōu yíng zé
八月，又决郑州荥泽。
yú shì wén yàn bó yán chén zhēng yuè cháng zòu dé zhōu hé dǐ yū diàn xiè shuǐ jī zhì shàng liú bì zhì yōng è
于是文彦博言："臣正月尝奏：德州河底淤淀，泄水稽滞，上流必至壅遏。
yòu hé shì biàn yí sì sàn màn liú liǎng àn jù bèi shuǐ huàn ruò bù yù wèi jīng zhì bì yì wèi bó ēn chán děng zhōu zhī jìng
又河势变移，四散漫流，两岸俱被水患，若不预为经制，必溢魏、博、恩、澶等州之境。
ér dōu shuǐ lüè wú shī shè zhǐ gù hù dōng liú běi àn ér yǐ
而都水略无施设，止固护东流北岸而已。
shì lěi nián hé liú dī xià guān lì xī shěng fèi zhī shǎng wèi cháng zēng xiū dī àn dà míng zhū sǎo jiē kě yōu yú
适累年河流低下，官吏希省费之赏，未尝增修堤岸，大名诸埽，皆可忧虞。
wèi rú cáo cūn yī sǎo zì xī níng bā nián zhì jīn sān nián suī měi jì chūn liào dāng péi dī qiè ér yǒu sī wèi cháng rú yuē qí sǎo bīng yòu jiē gěi tā yì shí zài zhě shí yǒu qī bā
谓如曹村一埽，自熙宁八年至今三年，虽每计春料当培低怯，而有司未尝如约，其埽兵又皆给他役，实在者十有七八。
jīn zhě guǒ dà jué yì cǐ fēi tiān zāi shí rén lì bù zhì yě
今者果大决溢，此非天灾，实人力不至也。
chén qián lùn cǐ bìng qǐ shěn zé shuǐ guān
臣前论此，并乞审择水官。
jīn hé shuò jīng dōng zhōu xiàn rén bèi huàn zhě mò zhī qí shù áo áo yù tiān shàng zhěn shèng niàn ér shuǐ guān bù néng zì sòng yóu jí jí xī shǎng
今河朔、京东州县，人被患者莫知其数，嗷嗷吁天，上轸圣念，而水官不能自讼，犹汲汲希赏。
chén qián lùn suǒ chén chū yú zhì chéng běn tú bǔ bào fēi gǎn jī jié yě
臣前论所陈，出于至诚，本图补报，非敢激讦也。
yuán fēng yuán nián sì yuè bǐng yín jué kǒu sāi zhào gǎi cáo cūn sǎo yuē líng píng
元丰元年四月丙寅，决口塞，诏改曹村埽曰灵平。
wǔ yuè jiǎ xū xīn dī chéng bì kǒu duàn liú hé fù guī běi
五月甲戌，新堤成，闭口断流，河复归北。
chū yì sāi hé yě gù dào yīn ér gāo shuǐ bù dé xià yì zhě yù zì xià jīn xiàn dōng kāi qiān hé rù dǒng gù yǐ hù jiù hé mào qī shí lǐ jiǔ shí bù
初议塞河也，故道堙而高，水不得下，议者欲自夏津县东开签河入董固以护旧河，袤七十里九十步；
yòu zì zhāng cūn sǎo zhí dōng zhù dī zhì páng jiā zhuāng gǔ dī mào wǔ shí lǐ èr bǎi bù
又自张村埽直东筑堤至庞家庄古堤，袤五十里二百步。
zhào shū mì dōu chéng zhǐ hán zhěn xiāng shì
诏枢密都承旨韩缜相视。
zhěn yán zhǎng shuǐ chōng shuā xīn hé yǐ chéng hé dào
缜言："涨水冲刷新河，已成河道。
hé shì biàn yí wú cháng suī kāi hé jiù dī jí yú hé shēn chuàng lì shēng dī wǎng fèi gōng lì
河势变移无常，虽开河就堤，及于河身创立生堤，枉费功力。
wéi zēng xiū xīn hé nǎi néng jīng jiǔ
惟增修新河，乃能经久。
zhào kě
"诏可。
shí yī yuè dōu shuǐ jiān yán zì cáo cūn jué yì zhū sǎo wú fù chǔ xù qǐ gěi qián èr shí wàn mín xià zhū lù yǐ shí shì shāo cǎo fēng zhuāng
十一月，都水监言："自曹村决溢，诸埽无复储蓄，乞给钱二十万缗下诸路，以时市梢草封桩。
zhào gěi shí wàn mín fēi cháo zhǐ jí sào àn wēi jí wú de shàn yòng
"诏给十万缗，非朝旨及埽岸危急，毋得擅用。
èr nián qī yuè wù zǐ fàn zi yuān yán yīn hù huáng hé àn bì gōng qǐ zhōng fēn wèi liǎng sǎo
二年七月戊子，范子渊言："因护黄河岸毕工，乞中分为两埽。
zhào yǐ guǎng wǔ shàng xià sào wèi míng
"诏以广武上、下埽为名。
sān nián qī yuè chán zhōu sūn cūn chén sǎo jí dà wú xiǎo wú sǎo jué zhào wài jiān chéng sī sù xiū bì
三年七月，澶州孙村、陈埽及大吴、小吴埽决，诏外监丞司速修闭。
chū hé jué chán zhōu yě běi wài jiān chéng chén yòu fu wèi shāng hú jué sān shí yú nián suǒ xíng hé dào tián yū jiàn gāo dī fáng suì zēng wèi miǎn fàn làn
初，河决澶州也，北外监丞陈祐甫谓："商胡决三十余年，所行河道，填淤渐高，堤防岁增，未免泛滥。
jīn dāng xiū zhě yǒu sān shāng hú yī yě héng lǒng èr yě yǔ jiù jì sān yě
今当修者有三：商胡一也，横垅二也，禹旧迹三也。
rán shāng hú héng lǒng gù dào dì shì gāo píng tǔ xìng shū è jiē bù kě fù fù yì bù néng chí jiǔ
然商胡、横垅故道，地势高平，土性疏恶，皆不可复，复亦不能持久。
wéi yǔ gù dú shàng cún zài dà pī tài xíng zhī jiān de bēi ér shì gù
惟禹故渎尚存，在大伾、太行之间，地卑而势固。
gù mì gé xiào lǐ li chuí yǔ jīn zhī shēn zhōu sūn mín xiān jiē yǒu xiū fù zhī yì
故秘阁校理李垂与今知深州孙民先皆有修复之议。
wàng zhào mín xiān tóng hé běi cáo chén yī yuán zì wèi zhōu wáng gōng sǎo àn shì qì yú hǎi kǒu
望召民先同河北漕臣一员，自卫州王供埽按视，讫于海口。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
sì nián sì yuè xiǎo wú sǎo fù dà jué zì chán zhù rù yù hé ēn zhōu wēi shén
四年四月，小吴埽复大决，自澶注入御河，恩州危甚。
liù yuè wù wǔ zhào dōng liú yǐ tián yū bù kě fù jiāng lái gèng bù xiū bì xiǎo wú jué kǒu hou jiàn dà hé guī nà yìng hé xiū lì dī fáng lìng li lì zhī jīng huà yǐ wén
六月戊午，诏："东流已填淤不可复，将来更不修闭小吴决口，候见大河归纳，应合修立堤防，令李立之经画以闻。
dì wèi fǔ chén yuē hé zhī wéi huàn jiǔ yǐ hòu shì yǐ shì zhì shuǐ gù cháng yǒu ài
"帝谓辅臣曰："河之为患久矣，后世以事治水，故常有碍。
fu shuǐ zhī qū xià nǎi qí xìng yě yǐ dào zhì shuǐ zé wú wéi qí xìng kě yě
夫水之趋下，乃其性也，以道治水，则无违其性可也。
rú néng shùn shuǐ suǒ xiàng qiān xǐ chéng yì yǐ bì zhī fù yǒu hé huàn
如能顺水所向，迁徙城邑以避之，复有何患？
suī shén yǔ fù shēng bù guò rú cǐ
虽神禹复生，不过如此。
fǔ chén jiē yuē chéng rú shèng xùn
"辅臣皆曰："诚如圣训。
hé běi dōng lù tí diǎn xíng yù liú dìng yán wáng mǎng hé yī jìng shuǐ zì dà míng jiè xià hé dà liú zhù jì zhōu jí lín qīng xú qū yù hé jué kǒu ēn zhōu zhào cūn bà zǐ jué kǒu liǎng jìng shuǐ yì zhù jì zhōu chéng dōng
"河北东路提点刑狱刘定言："王莽河一径水，自大名界下合大流注冀州，及临清徐曲御河决口、恩州赵村坝子决口两径水，亦注冀州城东。
ruò suì chéng hé dào jí dà liú nán yǐ xī qīng quán yǔ li chuí sūn mín xiān suǒ lùn wéi bèi wàng zǎo jīng zhì
若遂成河道，即大流难以西倾，全与李垂、孙民先所论违背，望早经制。
zhào sòng li lì zhī
"诏送李立之。
bā yuè rén wǔ lì zhī yán chén zì jué kǒu xiāng shì hé liú zhì qián níng jūn fēn rù dōng xi liǎng táng cì rù jiè hé yú pī dì kǒu rù hǎi tōng liú wú zǔ yí xiū lì dōng xī dī
八月壬午，立之言："臣自决口相视河流，至干宁军分入东、西两塘，次入界河，于劈地口入海，通流无阻，宜修立东西堤。
zhào fù jì zhī
"诏覆计之。
ér yán zhě yòu qǐng zì wáng gōng sǎo shàng tiān xiū nán àn yú xiǎo wú kǒu běi chuàng xiū yáo dī hou jiāng lái fán shān shuǐ xià jué wáng gōng sǎo shǐ zhí hé zhù dōng běi yú cāng zhōu jiè huò nán huò běi cóng gù dào rù hǎi
而言者又请："自王供埽上添修南岸，于小吴口北创修遥堤，候将来矾山水下，决王供埽，使直河注东北，于沧州界或南或北，从故道入海。
bù cóng
"不从。
jiǔ yuè gēng zǐ lì zhī yòu yán běi jīng nán lè guǎn táo zōng chéng wèi xiàn qiǎn kǒu yǒng jì yán ān zhèn yíng zhōu jǐng chéng zhèn zài dà hé liǎng dī zhī jiān qǐ xiāng dù qiān yú dī wài
九月庚子，立之又言："北京南乐、馆陶、宗城、魏县，浅口、永济、延安镇，瀛州景城镇，在大河两堤之间，乞相度迁于堤外。
yú shì yòng qí shuō fēn lì dōng xī liǎng dī wǔ shí jiǔ sǎo
"于是用其说，分立东西两堤五十九埽。
dìng sān děng xiàng zhe hé shì zhèng zhe dī shēn wéi dì yī hé shì shùn liú dī xià wèi dì èr hé lí dī yī lǐ nèi wèi dì sān
定三等向著：河势正著堤身为第一，河势顺流堤下为第二，河离堤一里内为第三。
tuì bèi yì sān děng dī qù hé zuì yuǎn wèi dì yī cì yuǎn zhě wèi dì èr cì jìn yī lǐ yǐ shàng wèi dì sān
退背亦三等：堤去河最远为第一，次远者为第二，次近一里以上为第三。
lì zhī zài xī níng chū yǐ zhǔ lì dī jīn jìng xíng qí yán
立之在熙宁初已主立堤，今竟行其言。
wǔ nián zhēng yuè jǐ chǒu zhào lì zhī fán wèi xiǎo wú jué kǒu suǒ lì dī fáng kě àn hé shì xiàng bèi yīng zhì sǎo chù wú xū shè xún hé guān wú héng fèi gōng liào
五年正月己丑，诏立之："凡为小吴决口所立堤防，可按河势向背应置埽处，毋虚设巡河官，毋横费工料。
liù yuè hé yì běi jīng nèi huáng sǎo
"六月，河溢北京内黄埽。
qī yuè jué dà wú sǎo dī yǐ shū líng píng xià sǎo wēi jí
七月，决大吴埽堤，以纾灵平下埽危急。
bā yuè hé jué zhèng zhōu yuán wǔ sǎo yì rù lì jīn yáng wǔ gōu dāo mǎ hé guī nà liáng shān luò
八月，河决郑州原武埽，溢入利津、阳武沟、刀马河，归纳梁山泺。
zhào yuē yuán wǔ jué kǒu yǐ yǐn duó dà hé sì fēn yǐ shàng bù dà zhì zhī jiāng yí cháo tíng jù yōu
诏曰："原武决口已引夺大河四分以上，不大治之，将贻朝廷巨忧。
qí chuò xiū biàn hé dī àn sī bīng wǔ qiān bìng lì zhù dī xiū bì
其辍修汴河堤岸司兵五千，并力筑堤修闭。
dōu shuǐ fù yán liǎng mǎ tóu diàn luò shuǐ miàn kuò èr shí wǔ bù tiān hán qǐ hou lái chūn shī gōng
"都水复言："两马头垫落，水面阔二十五步，天寒，乞候来春施工。
zhì là yuè jìng sāi yún
"至腊月竟塞云。
jiǔ yuè hé yì cāng zhōu nán pí shàng xià sào yòu yì qīng chí sǎo yòu yì yǒng jìng jūn fù chéng xià sào
九月，河溢沧州南皮上、下埽，又溢清池埽，又溢永静军阜城下埽。
shí yuè xīn hài tí jǔ biàn hé dī àn sī yán luò kǒu guǎng wǔ sǎo dà hé shuǐ zhǎng tā àn huài xià zhá dǒu mén wàn yī rù biàn rén lì wú yǐ zhī wú
十月辛亥，提举汴河堤岸司言："洛口广武埽大河水涨，塌岸，坏下闸斗门，万一入汴，人力无以枝梧。
mì ěr dū chéng kě bù shēn lǜ
密迩都城，可不深虑。
zhào dōu shuǐ jiān guān sù wǎng hù zhī
"诏都水监官速往护之。
bǐng chén guǎng wǔ shàng xià sào wēi jí zhào jiù hù xún huò ān dìng
丙辰，广武上、下埽危急，诏救护，寻获安定。
qī nián qī yuè hé yì yuán chéng sǎo jué héng dī pò běi jīng
七年七月，河溢元城埽，决横堤，破北京。
shuài chén wáng gǒng chén yán hé shuǐ bào zhì shù shí wàn zhòng háo jiào qiú jiù ér qián gǔ bǐng zhuǎn yùn cháng píng guī tí jǔ jūn qì gōng jiàng lì tí xíng sào àn wù liào bīng zú jí shǔ dōu shuǐ jiān zhú sī zài yuǎn wú yī de zhuān cāng cù hé yǐ jì mín
帅臣王拱辰言："河水暴至，数十万众号叫求救，而钱谷禀转运，常平归提举，军器工匠隶提刑，埽岸物料兵卒即属都水监，逐司在远，无一得专，仓卒何以济民？
wàng xǔ bù jū cháng zhì
望许不拘常制。
zhào shì gàn jī sù zòu fù dié bǐng suǒ shǔ bù jí zhě rú suǒ qǐng
"诏："事干机速，奏覆牒禀所属不及者，如所请。
wù shēn mìng zhěng hù yáng wǔ sǎo
"戊申，命拯护阳武埽。
shí yuè jì zhōu wáng lìng tú zòu dà hé xíng liú sàn màn hé nèi shū wú jǐn liú xuán shēng tān qì
十月，冀州王令图奏："大河行流散漫，河内殊无紧流，旋生滩碛。
yi jìn chán zhōu xiāng shì shuǐ shì shǐ hái fù gù dào
宜近澶州相视水势，使还复故道。
huì míng nián chūn gōng chē yàn jià
会明年春，宫车晏驾。
dà dǐ xī níng chū zhuān yù dǎo dōng liú bì běi liú
大抵熙宁初，专欲导东流，闭北流。
yuán fēng yǐ hòu yīn hé jué ér běi yì zhě shǐ yù fù yǔ gù jì
元丰以后，因河决而北，议者始欲复禹故迹。
shén zōng ài xī mín lì sī shùn shuǐ xìng ér shuǐ guān nán qí rén
神宗爱惜民力，思顺水性，而水官难其人。
wáng ān shí lì zhǔ chéng fǎng fàn zi yuān gù èr rén yóu yǐ hé shì zì rèn
王安石力主程昉、范子渊，故二人尤以河事自任；
dì suī jiè qí cái rán měi yì zhī
帝虽藉其才，然每抑之。
qí hòu yuán yòu yuán nián zi yuān yǐ gǎi sī nóng shǎo qīng yù shǐ lǚ táo hé qí xiū dī kāi hé mí fèi jù wàn hù dī yā sǎo zhī rén nì sǐ wú shù
其后，元祐元年，子渊已改司农少卿，御史吕陶劾其"修堤开河，縻费巨万，护堤压埽之人，溺死无数。
yuán fēng liù nián xìng yì zhì qī nián gōng yòng bù chéng
元丰六年兴役，至七年功用不成。
qǐ xíng fèi fàng
乞行废放。
yú shì chù zhī yǎn zhōu xún jiàng zhī xiá zhōu
"于是黜知兖州，寻降知峡州。
qí zhì lüè yuē rǔ yǐ yǒu xiàn zhī cái xìng bì bù kě chéng zhī yì qū wú gū zhī mín zhì zhī bì sǐ zhī de
其制略曰："汝以有限之材，兴必不可成之役，驱无辜之民，置之必死之地。
zhōng shū shè rén sū shì cí yě
"中书舍人苏轼词也。
bā nián sān yuè zhé zōng jí wèi xuān rén shèng liè huáng hòu chuí lián
八年三月，哲宗即位，宣仁圣烈皇后垂帘。
hé liú suī běi ér sūn cūn dī xià xià qiū lín yǔ zhǎng shuǐ wǎng wǎng dōng chū
河流虽北，而孙村低下，夏、秋霖雨，涨水往往东出。
xiǎo wú zhī jué jì wèi sāi shí yuè yòu jué dà míng zhī xiǎo zhāng kǒu hé běi zhū jùn jiē bèi shuǐ zāi
小吴之决既未塞，十月，又决大名之小张口，河北诸郡皆被水灾。
zhī chán zhōu wáng lìng tú jiàn yì jùn yíng yáng sǎo jiù hé yòu yú sūn cūn jīn dī zhì yuē fù gù dào
知澶州王令图建议浚迎阳埽旧河，又于孙村金堤置约，复故道。
běn lù zhuǎn yùn shǐ fàn zǐ qí réng qǐng yú dà wú běi àn xiū jìn jù yá pǐ yuē hé shì
本路转运使范子奇仍请于大吴北岸修进锯牙，擗约河势。
yú shì huí hé dōng liú zhī yì qǐ
于是回河东流之议起。
yuán yòu yuán nián èr yuè yǐ chǒu zhào wèi de yǔ zé quán ba xiū hé fàng zhū lù bīng fu
元祐元年二月乙丑，诏："未得雨泽，权罢修河，放诸路兵夫。
jiǔ yuè dīng chǒu zhào mì shū jiān zhāng wèn xiāng dù hé běi shuǐ shì
"九月丁丑，诏秘书监张问相度河北水事。
shí yuè gēng yín yòu yǐ wáng lìng tú lǐng dōu shuǐ tóng wèn xíng hé
十月庚寅，又以王令图领都水，同问行河。
shí yī yuè bǐng zǐ wèn yán chén zhì huá zhōu jué kǒu xiāng shì yíng yáng sǎo zhì dà xiǎo wú shuǐ shì dī xià jiù hé yū yǎng gù dào nán fù
十一月丙子，问言："臣至滑州决口相视，迎阳埽至大、小吴，水势低下，旧河淤仰，故道难复。
qǐng yú nán lè dà míng sǎo kāi zhí hé bìng qiān hé fēn yǐn shuǐ shì rù sūn cūn kǒu yǐ jiě běi jīng xiàng xià shuǐ huàn
请于南乐大名埽开直河并签河，分引水势入孙村口，以解北京向下水患。
lìng tú yì yǐ wéi rán yú shì jiǎn shuǐ hé zhī yì fù qǐ
"令图亦以为然，于是减水河之议复起。
jì cóng zhī yǐ huì běi jīng liú shǒu hán jiàng zòu yǐn hé jìn fǔ fēi shì zhào wèn bié xiāng shì
既从之矣，会北京留守韩绛奏引河近府非是，诏问别相视。
èr nián èr yuè lìng tú wèn yù bì xíng qián shuō cháo tíng yòu cóng zhī
二年二月，令图、问欲必行前说，朝廷又从之。
sān yuè lìng tú sǐ yǐ wáng xiào xiān dài lǐng dōu shuǐ yì qǐng rú lìng tú yì
三月，令图死，以王孝先代领都水，亦请如令图议。
yòu sī jiàn wáng dí yán hé běi rén hù zhuǎn xǐ zhě duō cháo tíng zé jùn xiàn yǐ ān jí kōng cāng lǐn yǐ zhèn jì yòu qiǎn zhuān shǐ chá shì zhī ēn dé hòu yǐ
右司谏王觌言："河北人户转徙者多，朝廷责郡县以安集，空仓廪以振济，又遣专使察视之，恩德厚矣。
rán gēng yún shì shí ér liú zhuǎn yú dào lù zhě bù yǐ
然耕耘是时，而流转于道路者不已；
èr mài jiāng shú ér yù shí yú sì fāng zhě wèi hái
二麦将熟，而寓食于四方者未还。
qí gù hé yě hé yì zhì qí běn yǐ
其故何也，盍亦治其本矣。
jīn hé zhī wéi huàn sān fàn làn tíng chù màn wú yá sì tūn shí mín tián wèi jiàn qióng yǐ yī yě
今河之为患三：泛滥渟滀，漫无涯涘，吞食民田，未见穷已，一也；
yuán biān cáo yùn dú lài yù hé jīn yù hé yū diàn zhuǎn shū jiān gěng èr yě
缘边漕运独赖御河，今御河淤淀，转输艰梗，二也；
táng pō zhī shè yǐ xiàn nán běi zhuó shuǐ suǒ jīng jí wéi píng lù sān yě
塘泊之设，以限南北，浊水所经，即为平陆，三也。
yù zhì sān huàn zài lín zé dōu shuǐ zhuǎn yùn ér zé chéng ěr
欲治三患，在遴择都水、转运而责成耳。
jīn zhuǎn yùn shǐ fàn zǐ qí fǎn fù qiú hé dōu shuǐ shǐ zhě wáng xiào xiān àn miù wàng bié zé rén
今转运使范子奇反复求合，都水使者王孝先暗缪，望别择人。
shí zhī shū mì yuàn shì ān dào shēn yǐ dōng liú wéi shì liǎng shū yán cháo tíng jiǔ yì huí hé dú dàn láo fèi bù gù dà huàn
时知枢密院事安焘深以东流为是，两疏言："朝廷久议回河，独惮劳费，不顾大患。
gài zì xiǎo wú wèi jué yǐ qián hé rù hǎi zhī de suī lǚ biàn yí ér jǐn zài zhōng guó
盖自小吴未决以前，河入海之地虽屡变移，而尽在中国；
gù jīng shī shì yǐ běi xiàn qiáng dí jǐng dé chán yuān zhī shì kě yàn yě
故京师恃以北限强敌，景德澶渊之事可验也。
qiě hé jué měi xi zé hé wěi měi běi hé liú jì yì xi jué gù yǐ běi dǐ jìng shàng
且河决每西，则河尾每北，河流既益西决，固已北抵境上。
ruò fù bù zhǐ zé nán àn suì shǔ liáo jiè bǐ bì wèi qiáo liáng shǒu yǐ zhōu jùn
若复不止，则南岸遂属辽界，彼必为桥梁，守以州郡；
rú qìng lì zhōng yīn qǔ hé nán shú hù zhī de suì zhù jūn yǐ kuī hé wài yǐ rán zhī xiào rú cǐ
如庆历中因取河南熟户之地，遂筑军以窥河外，已然之效如此。
gài zì hé ér nán dì shì píng yǎn zhí dǐ jīng shī cháng lǜ què gù kě wèi hán xīn
盖自河而南，地势平衍，直抵京师，长虑却顾，可为寒心。
yòu cháo tíng juān dōng nán zhī lì bàn yǐ sù hé běi zhòng bīng bèi yù zhī yì shēn yǐ
又朝廷捐东南之利，半以宿河北重兵，备预之意深矣。
shǐ dí néng zhì hé nán zé miǎo bù xiāng jí
使敌能至河南，则邈不相及。
jīn yù biàn yú zhì hé ér huǎn yú shè xiǎn fēi jì yě
今欲便于治河而缓于设险，非计也。
wáng yán sōu yì yán cháo tíng zhī hé liú wèi běi dào zhī huàn rì shēn gù qiǎn shǐ mìng shuǐ guān xiāng shì biàn lì yù shùn ér dǎo zhī yǐ zhěng yí lù shēng líng yú diàn nì shén dà huì yě
王岩叟亦言："朝廷知河流为北道之患日深，故遣使命水官相视便利，欲顺而导之，以拯一路生灵于垫溺，甚大惠也。
rán xī zhě zhuān shǐ wèi hái bù zhī hé yí ér xiān bà yì
然昔者专使未还，不知何疑而先罢议；
zhuān shǐ fǎn mìng bù zhī hé suǒ qǔ xìn ér yì fù xīng
专使反命，不知何所取信而议复兴。
jì chì dōu shuǐ shǐ zhě zǒng hù yì shì diào bīng qǐ gōng yǒu dìng rì yǐ yǐ ér fù ba
既敕都水使者总护役事，调兵起工，有定日矣，已而复罢。
shù shí rì jiān biàn yì zhě zài sān hé yǐ shì sì fāng
数十日间，变议者再三，何以示四方？
jīn yǒu dà hài qī bù kě bù zǎo wéi jì
今有大害七，不可不早为计。
běi sāi zhī suǒ shì yǐ wéi xiǎn zhě zài táng pō huáng hé yīn zhī cù bù kě jùn jìn shī běi sāi xiǎn gù zhī lì yī yě
北塞之所恃以为险者在塘泊，黄河堙之，猝不可浚，浸失北塞险固之利，一也。
héng è xī shān zhī shuǐ bù dé shùn liú ér xià cù yì yú qiān lǐ shǐ bǎi wàn shēng chǐ jū wú lú gēng wú tián liú sàn ér bù fù èr yě
横遏西山之水，不得顺流而下，蹙溢于千里，使百万生齿，居无庐，耕无田，流散而不复，二也。
qián níng gū lěi wēi jué bù zú dào ér dà míng shēn jì fù xīn jùn xiàn jiē yǒu zhōng bù zì bǎo zhī shì sān yě
干宁孤垒，危绝不足道，而大名、深、冀腹心郡县，皆有终不自保之势，三也。
cāng zhōu è běi dí hǎi dào zì hé bù dōng liú cāng zhōu zài hé zhī nán zhí dǐ jīng shī wú yǒu xiàn gé sì yě
沧州扼北敌海道，自河不东流，沧州在河之南，直抵京师，无有限隔，四也。
bìng tūn yù hé biān chéng shī zhuǎn shū zhī biàn wǔ yě
并吞御河，边城失转输之便，五也。
hé běi zhuǎn yùn sī suì hào cái yòng xiàn zū fù yǐ bǎi wàn jì liù yě
河北转运司岁耗财用，陷租赋以百万计，六也。
liù qī yuè zhī jiān hé liú jiāo zhǎng zhàn méi xi lù zǔ jué liáo shǐ jìn tuì bù néng liǎng cháo yǐ wéi yōu qī yě
六七月之间，河流交涨，占没西路，阻绝辽使，进退不能，两朝以为忧，七也。
fēi cǐ qī hài wěi zhī kě huǎn ér wèi zhì kě yě
非此七害，委之可，缓而未治可也。
qiě qù suì zhī huàn yǐ shèn qián suì jīn suì yòu shén yān zé nài hé
且去岁之患，已甚前岁，今岁又甚焉，则奈何？
wàng shēn zhào zhí zhèng dà chén zǎo jué hé yì ér zé chéng zhī
望深诏执政大臣，早决河议而责成之。
tài shī wén yàn bó zhōng shū shì láng lǚ dà fáng jiē zhǔ qí shuō
"太师文彦博、中书侍郎吕大防皆主其说。
zhōng shū shè rén sū zhé wèi yòu pú yè lǚ gōng zhe yuē hé jué ér běi xiān dì bù néng huí ér zhū gōng yù huí zhī shì zì wèi zhì yǒng shì lì guò xiān dì yě
中书舍人苏辙谓右仆射吕公著曰："河决而北，先帝不能回，而诸公欲回之，是自谓智勇势力过先帝也。
hé yīn qí jiù ér xiū qí wèi bèi hu
盍因其旧而修其未备乎？
gōng zhe wěi wěi
"公著唯唯。
yú shì sān xǐng zòu zì hé běi jué ēn jì yǐ xià shù zhōu bèi huàn zhì jīn wèi jiàn kāi xiū dí què lì hài zhì fáng xīng gōng
于是三省奏："自河北决，恩、冀以下数州被患，至今未见开修的确利害，致妨兴工。
nǎi zhào hé běi zhuǎn yùn shǐ fù xiàn liǎng yuè tóng shuǐ guān jiǎng yì wén zòu
"乃诏河北转运使、副，限两月同水官讲议闻奏。
shí yī yuè jiǎng yì guān jiē yán lìng tú wèn xiāng dù kāi hé qǔ shuǐ rù sūn cūn kǒu hái fù gù dào chù cè liáng de liú fēn chǐ cùn qǔ yǐn bù guò qí shuō nán xíng
十一月，讲议官皆言："令图、问相度开河，取水入孙村口还复故道处，测量得流分尺寸，取引不过，其说难行。
shí èr yuè zhāng jǐng xiān fù yǐ wèn shuō wéi shàn guǒ yù huí hé wéi běi jīng yǐ shàng huá zhōu ér xià wèi yi réng yú sūn cūn jùn zhì héng hé jiù dī zhǐ yòng zhú sǎo rén bīng wù liào bìng nián lì kè jūn chūn tiān jiàn wèi zhī kě yě
"十二月，张景先复以问说为善，果欲回河，惟北京已上、滑州而下为宜，仍于孙村浚治横河旧堤，止用逐埽人兵、物料，并年例客军，春天渐为之可也。
cháo tíng shì qí shuō
朝廷是其说。
sān nián liù yuè wù xū nǎi zhào huáng hé wèi fù gù dào zhōng wèi hé běi zhī huàn
三年六月戊戌，乃诏："黄河未复故道，终为河北之患。
wáng xiào xiān děng suǒ yì yǐ cháng xìng yì bù kě zhōng ba yi jiē xù gōng liào xiàng qù jué yào huí fù gù dào
王孝先等所议，已尝兴役，不可中罢，宜接续工料，向去决要回复故道。
sān xǐng shū mì yuàn sù yǔ shāng yì shī xíng
三省、枢密院速与商议施行。
yòu xiāng fàn chún rén yán shèng rén yǒu sān bǎo yuē cí yuē jiǎn yuē bù gǎn wéi tiān xià xiān
"右相范纯仁言："圣人有三宝：曰慈，曰俭，曰不敢为天下先。
gài tiān xià dà shì wéi rén jūn suǒ xiàng qún xià jìng qū rú chuān liú shān cuī xiǎo shī qí dào fēi yī yán yī lì kě huí gù jū shàng zhě bù kě bù jǐn yě
盖天下大势，惟人君所向，群下竞趋如川流山摧，小失其道，非一言一力可回，故居上者不可不谨也。
jīn shèng yì yǐ yǒu suǒ xiàng ér wèi tiān xià xiān yǐ
今圣意已有所向而为天下先矣。
qǐ yù zhí zhèng qián rì jiàng chū wén zì què qiě jìn rù
乞谕执政：'前日降出文字，却且进入。
miǎn xī hé zhī chén wàng cè shèng yì qīng jǔ dà yì
'免希合之臣，妄测圣意，轻举大役。
shàng shū wáng cún děng yì yán shǐ dà hé jué kě dōng huí ér běi liú suì duàn hé xī láo mín fèi cái yǐ chéng jīng jiǔ zhī lì
"尚书王存等亦言："使大河决可东回，而北流遂断，何惜劳民费财，以成经久之利。
jīn xiào xiān děng zì wèi yǒu bì rán zhī lùn dàn jiǎo xìng wàn yī yǐ jì chéng gōng yòu yù qiú miǎn zé ruò suì tīng zhī jiāng yǒu shì qí zhī huǐ
今孝先等自未有必然之论，但侥幸万一，以冀成功，又预求免责，若遂听之，将有噬脐之悔。
qǐ wàng xuǎn gōng zhèng jìn chén jí zhōng shí nèi shì fù xíng àn shì shěn duó kě fǒu xīng gōng wèi wǎn
乞望选公正近臣及忠实内侍，覆行按视，审度可否，兴工未晚。
gēng zǐ sān xǐng shū mì yuàn zòu shì yán hé diàn wén yàn bó lǚ dà fáng ān dào děng wèi hé bù dōng zé shī zhōng guó zhī xiǎn wèi qì dān zhī lì
庚子，三省、枢密院奏事延和殿，文彦博、吕大防、安焘等谓："河不东，则失中国之险，为契丹之利。
fàn chún rén wáng cún hú zōng yù zé yǐ xū fèi láo mín wèi yōu
"范纯仁、王存、胡宗愈则以虚费劳民为忧。
cún wèi jīn gōng sī cái lì kùn kuì wéi cháo tíng wèi shén zhī zhě lài xiān dì shí fēng zhuāng qián wù kě yòng ěr
存谓："今公私财力困匮，惟朝廷未甚知者，赖先帝时封桩钱物可用耳。
wài lù wǎng wǎng kōng fá nài hé qǐ shù qiān wàn wù liào bīng fu tú bù kě bì chéng zhī gōng
外路往往空乏，奈何起数千万物料、兵夫，图不可必成之功？
qiě yù qì dān de qí dào zé zì jǐng dé zhì jīn bā jiǔ shí nián tōng hǎo rú yī jiā shè xiǎn hé yǔ yān
且御契丹得其道，则自景德至今八九十年，通好如一家，设险何与焉？
bù rán rú shí jìn mò yē lǜ dé guāng fàn quē qǐ wú huáng hé wèi zǔ kuàng jīn hé liú wèi bì biàn chōng guò běi jiè yé
不然，如石晋末耶律德光犯阙，岂无黄河为阻，况今河流未必便冲过北界耶？
tài hòu yuē qiě shú yì
"太后曰："且熟议。
míng rì chún rén yòu huà sì bù kě zhī shuō qiě yuē běi liú shù nián wèi wèi dà huàn ér yì zhě kǒng shī zhōng guó zhī lì xiān shì huí gǎi
明日，纯仁又画四不可之说，且曰："北流数年未为大患，而议者恐失中国之利，先事回改；
zhèng rú qǐng xī xià běn bù wéi biān huàn ér hào shì zhě yǐ wéi bù qǔ kǒng shī jī huì suì xìng líng wǔ zhī shī yě
正如顷西夏本不为边患，而好事者以为不取恐失机会，遂兴灵武之师也。
chén wén kǒng zǐ lùn wéi zhèng yuē xiān yǒu sī
臣闻孔子论为政曰：'先有司。
jīn shuǐ guān wèi cháng bǎo míng ér xiān shì jué yù huí hé zhī zhǐ tā rì bài shì shì shǐ zhī dé yǐ jiè kǒu yě
'今水官未尝保明，而先示决欲回河之旨，他日败事，是使之得以借口也。
cún zōng yù yì zòu zuó qīn wén dé yīn gèng lìng shú yì
存、宗愈亦奏："昨亲闻德音，更令熟议。
rán lěi rì yóu yǒu wèi tóng huò lìng jiàn yì zhě jié zuì rèn zé
然累日犹有未同，或令建议者结罪任责。
chén děng běn wèi jiàn yì zhī rén sī lǜ yǒu suǒ wèi dǎi gù qǐ chà guān fù àn
臣等本谓建议之人，思虑有所未逮，故乞差官复按。
ruò dàn shǐ zhī jié zuì bǐ suǒ jiàn bù guò rú cǐ hòu huò wù shì jiā zuì hé yì
若但使之结罪，彼所见不过如此，后或误事，加罪何益。
chén fēi bù zhī hé jué běi liú wéi huàn fēi yī
臣非不知河决北流，为患非一。
yū yán biān táng pō duàn yù hé cáo yùn shī zhōng guó zhī xiǎn è xī shān zhī liú
淤沿边塘泊，断御河漕运，失中国之险，遏西山之流。
ruò néng quán huí dà hé shǐ yóu sūn cūn gù dào qǐ fēi shàng xià tōng yuàn
若能全回大河，使由孙村故道，岂非上下通愿？
dàn kǒng bù néng chéng gōng wéi huàn shén yú jīn rì
但恐不能成功，为患甚于今日。
gù yù xuǎn jìn chén àn shì ruò xiào xiān zhī shuō jué kě chéng zé jī jù wù liào jiē xù xìng yì
故欲选近臣按视：若孝先之说决可成，则积聚物料，接续兴役；
rú bù kě wèi zé lìng yán hé tà xíng zì ēn wèi yǐ běi táng pō yǐ nán bié qiú kě yǐ shū dǎo guī hǎi qù chù bù bì zhuān zhǔ sūn cūn
如不可为，则令沿河踏行，自恩、魏以北，塘泊以南，别求可以疏导归海去处，不必专主孙村。
cǐ yì sān xǐng gòng céng shāng liáng wàng cì xiáng zhuó
此亦三省共曾商量，望赐详酌。
cún yòu zòu zì gǔ wéi yǒu dǎo hé bìng sāi hé
存又奏："自古惟有导河并塞河。
dǎo hé zhě shùn shuǐ shì zì gāo dǎo lìng jiù xià
导河者顺水势，自高导令就下；
sāi hé zhě wèi hé dī jué yì xiū sāi lìng rù hé shēn
塞河者为河堤决溢，修塞令入河身。
bù wén gàn yǐn dà hé lìng jiù gāo xíng liú yě
不闻干引大河令就高行流也。
yú shì shōu huí wù xū zhào shū
"于是收回戊戌诏书。
hù bù shì láng sū zhé zhōng shū shè rén céng zhào gè sān shàng shū
户部侍郎苏辙、中书舍人曾肇各三上疏。
zhé dà lüè yán
辙大略言：
huáng hé xi liú yì fù gù dào
黄河西流，议复故道。
shì zhī jīng suì yì bīng èr wàn jù shāo zhuāng děng wù sān shí yú wàn
事之经岁，役兵二万，聚梢桩等物三十余万。
fāng hé shuò zāi shāng kùn bì ér xìng bì bù kě chéng zhī gōng lì mín qiè tàn
方河朔灾伤困弊，而兴必不可成之功，吏民窃叹。
jīn huí hé dà yì suī qǐn rán wén yì zhě gù zhí lái suì kāi hé fēn shuǐ zhī cè
今回河大议虽寝，然闻议者固执来岁开河分水之策。
jīn xiǎo wú jué kǒu rù dì yǐ shēn ér sūn cūn suǒ kāi zhàng chǐ yǒu xiàn bù dú bù néng huí hé yì bì bù néng fēn shuǐ
今小吴决口，入地已深，而孙村所开，丈尺有限，不独不能回河，亦必不能分水。
kuàng huáng hé zhī xìng jí zé tōng liú huǎn zé yū diàn jì wú dōng xī jiē jí zhī shì ān yǒu liǎng hé bìng xíng zhī lǐ
况黄河之性，急则通流，缓则淤淀，既无东西皆急之势，安有两河并行之理？
zòng shǐ liǎng hé bìng xíng wèi miǎn gè lì dī fáng qí fèi yòu bèi yǐ
纵使两河并行，未免各立堤防，其费又倍矣。
jīn jiàn yì zhě qí shuō yǒu sān chén qǐng zhé zhī yī yuē yù hé yān miè shī kuì yùn zhī lì
今建议者其说有三，臣请折之：一曰御河湮灭，失馈运之利。
xī dà hé zài dōng yù hé zì huái wèi jīng běi jīng jiàn lì biān jùn kuì yùn jì biàn shāng gǔ tōng xíng
昔大河在东，御河自怀、卫经北京，渐历边郡，馈运既便，商贾通行。
zì hé xī liú yù hé yān miè shī cǐ dà lì tiān shí shǐ rán
自河西流，御河湮灭，失此大利，天实使然。
jīn hé zì xiǎo wú běi xíng zhàn yā yù hé gù dì suī shǐ zì běi jīng yǐ nán zhé ér dōng xíng zé yù hé yān miè yǐ yī èr bǎi lǐ hé yóu fù jiàn
今河自小吴北行，占压御河故地，虽使自北京以南折而东行，则御河湮灭已一二百里，何由复见？
cǐ yù hé zhī shuō bù zú tīng yě
此御河之说不足听也。
èr yuē ēn jì yǐ běi zhǎng shuǐ wéi hài gōng sī sǔn hào
二曰恩、冀以北，涨水为害，公私损耗。
chén wén hé zhī suǒ xíng lì hài xiāng bàn gài shuǐ lái suī yǒu bài tián pò shuì zhī hài qí qù yì yǒu yū hòu sù mài zhī lì
臣闻河之所行，利害相半，盖水来虽有败田破税之害，其去亦有淤厚宿麦之利。
kuàng gù dào yǐ tuì zhī de sāng má qiān lǐ fù yì quán fù cǐ zhǎng shuǐ zhī shuō bù zú tīng yě
况故道已退之地，桑麻千里，赋役全复，此涨水之说不足听也。
sān yuē hé xǐ wú cháng wàn yī zì qì dān jiè rù hǎi biān fáng shī bèi
三曰河徙无常，万一自契丹界入海，边防失备。
àn hé xī zài dōng zì hé yǐ xī jùn xiàn yǔ qì dān jiē jìng wú shān hé zhī xiàn biān chén jiàn wèi táng shuǐ yǐ hàn qì dān zhī chōng
按河昔在东，自河以西郡县，与契丹接境，无山河之限，边臣建为塘水，以捍契丹之冲。
jīn hé jì xi zé xī shān yí dài qì dān kě xíng zhī de wú jǐ biān fáng zhī lì bù yán kě zhī
今河既西，则西山一带，契丹可行之地无几，边防之利，不言可知。
rán yì zhě shàng kǒng hé fù běi xǐ zé hǎi kǒu chū qì dān jiè zhōng zào zhōu wèi liáng biàn yú nán mù
然议者尚恐河复北徙，则海口出契丹界中，造舟为梁，便于南牧。
chén wén qì dān zhī hé zì běi nán zhù yǐ rù yú hǎi
臣闻契丹之河，自北南注以入于海。
gài dì xíng běi gāo hé wú běi xǐ zhī dào ér hǎi kǒu shēn jùn shì wú xǐ yí cǐ biān fáng zhī shuō bù zú tīng yě
盖地形北高，河无北徙之道，而海口深浚，势无徙移，此边防之说不足听也。
chén yòu wén xiè qīng cái dào quē chāng yán huáng hé zì xiǎo wú jué kǒu chéng gāo zhù běi shuǐ shì bēn jué shàng liú dī fáng wú fù jué nù zhī huàn
臣又闻谢卿材到阙，昌言："黄河自小吴决口，乘高注北，水势奔决，上流堤防无复决怒之患。
cháo tíng ruò yǐ hé shì fù chén bù yì yī fū bù fèi yī jīn shí nián bǎo wú hé huàn
朝廷若以河事付臣，不役一夫，不费一金，十年保无河患。
dà chén yǐ qí yì yǐ bà guī ér shǐ wáng xiào xiān shù jǐn zhāng jǐng xiān sān rén zhòng huà huí hé zhī jì
"大臣以其异已罢归，而使王孝先、俞瑾、张景先三人重画回河之计。
gài yóu yuán lǎo dà chén zhòng yú gǎi guò gù jiǎ qì dān bù cè zhī yōu yǐ qǔ bì yú cháo tíng
盖由元老大臣重于改过，故假契丹不测之忧，以取必于朝廷。
suī yǐ qiǎn bǎi lù děng chū àn lì hài rán wèi gǎn bǎo qí bù guān wàng fēng zhǐ yě
虽已遣百禄等出按利害，然未敢保其不观望风旨也。
yuàn jí huí shōu mǎi shāo cǎo zhǐ huī lái suì wù diào kāi hé yì bīng shǐ bǎi lù děng míng zhī shèng yì wú suǒ piān xì bù zhì ē fù yǐ wù guó jì
愿亟回收买梢草指挥，来岁勿调开河役兵，使百禄等明知圣意无所偏系，不至阿附以误国计。
zhào zhī yán yuē shù nián yǐ lái hé běi jīng dōng huái nán zāi shāng jīn suì hé běi bìng biān shāo shú ér jìn nán zhōu jūn jiē hàn jīng dōng xi huái nán jī piǎo chuāng yí
肇之言曰："数年以来，河北、京东、淮南灾伤，今岁河北并边稍熟，而近南州军皆旱，京东、西、淮南饥殍疮痍。
ruò lái nián suī wèi dà xīng hé yì zhǐ lìng xiū zhì jiù dī kāi jiǎn shuǐ hé yì xū diào fā dīng fū
若来年虽未大兴河役，止令修治旧堤，开减水河，亦须调发丁夫。
běn lù bù zú zé jí lín lù lín lù bù zú zé jí huái nán mín lì guǒ hé yǐ kān
本路不足，则及邻路，邻路不足，则及淮南，民力果何以堪？
mín lì wèi kān zé suī yǒu huí hé zhī cè jí shāo cǎo xiān jù jiāng ān shī hu
民力未堪，则虽有回河之策，及梢草先具，将安施乎？
huì bǎi lù děng xíng shì dōng xī èr hé yì yǐ wéi dōng liú gāo yǎng běi liú shùn xià jué bù kě huí
会百禄等行视东西二河，亦以为东流高仰，北流顺下，决不可回。
jí zòu yuē
即奏曰：
wǎng zhě wáng lìng tú zhāng wèn yù kāi yǐn shuǐ qiān hé dǎo shuǐ rù sūn cūn kǒu hái fù gù dào
往者王令图、张问欲开引水签河，导水入孙村口还复故道。
yì zhě yí yān gù zhì guān shè shǔ shǐ zhī jiǎng yì
议者疑焉，故置官设属，使之讲议。
jì kāi juē jǐng tǒng zhé liàng dì xíng shuǐ miàn chǐ cùn gāo xià gù lín wáng xiào xiān zhāng jǐng xiān táng yì wèn chén yòu zhī jiē wèi gù dào nán fù
既开撅井筒，折量地形水面尺寸高下，顾临、王孝先、张景先、唐义问、陈祐之皆谓故道难复。
ér xiào xiān dú pàn qí shuō chū qǐ xiān kāi jiǎn shuǐ hé sì xíng liú tōng kuài xīn hé shì huǎn rén gōng wù liào fēng bèi xú yì bì sè běi liú
而孝先独叛其说，初乞先开减水河，俟行流通快，新河势缓，人工物料丰备，徐议闭塞北流。
yǐ ér zhào fù dōu táng zé yòu qǐng yǐ èr nián wéi qī
已而召赴都堂，则又请以二年为期。
jí cháo tíng jí qí chéng gōng jù yún lái nián qǔ shuǐ rù sūn cūn kǒu ruò hé liú shùn kuài gōng liào yǒu bèi biàn kě bì sè huí fù gù dào
及朝廷诘其成功，遽云："来年取水入孙村口，若河流顺快，工料有备，便可闭塞，回复故道。
shì yòu bù sì xīn hé shì huǎn yǐ
"是又不俟新河势缓矣。
huí hé shì dà níng róng yì tóng rú cǐ
回河事大，宁容异同如此！
gài xiào xiān shù jǐn děng zhī hé yòng wù liào wǔ qiān yú wàn wèi yǒu zhǐ nǐ jiàn mǎi shù jì jīng suì wèi jí háo lí dù shì lǐ zhōng bù kě wèi gù wèi dà yán
盖孝先、俞瑾等知合用物料五千余万，未有指拟，见买数计，经岁未及毫厘，度事理终不可为，故为大言。
yòu yún ruò shī cǐ shí huò hé shì yí bèi qǐ dú bù kě jiǎn shuǐ jí yǒng wú huí hé zhī lǐ
又云："若失此时，或河势移背，岂独不可减水，即永无回河之理。
chén děng qiè wèi hé liú zhuǎn xǐ nǎi qí cháng shì
"臣等窃谓河流转徙，乃其常事；
shuǐ xìng jiù xià gù wú yí dìng
水性就下，固无一定。
ruò jiǎ yǐ wǔ nián
若假以五年，
xiū yǎng shù lù mín lì
休养数路民力，
yán hé jī cái
沿河积材，
jiàn jùn gù dào
渐浚故道，
qì jiù dī
葺旧堤，
yī dàn liú shì gǎi biàn
一旦流势改变，
shěn yì shì lǐ
审议事理，
shāi wèi èr qú
酾为二渠，
fēn pài xíng liú
分派行流，
jūn jiǎn zhǎng shuǐ zhī hài
均减涨水之害，
zé láo fèi bù dà
则劳费不大，
gōng lì yì shī
功力易施，
ān dé wèi zhī yī shī cǐ shí
安得谓之一失此时，
yǒng wú huí hé zhī lǐ yě
永无回河之理也？
sì nián zhēng yuè guǐ mò
四年正月癸末，
bǎi lù děng shǐ huí rù duì
百禄等使回入对，
fù yán xiū jiǎn shuǐ hé
复言："修减水河，
yì guò bīng fu liù wàn sān qiān yú rén
役过兵夫六万三千余人，
jì wǔ bǎi sān shí wàn gōng
计五百三十万工，
fèi qián liáng sān shí jiǔ wàn èr qiān jiǔ bǎi yú guàn shí pǐ liǎng
费钱粮三十九万二千九百余贯、石、匹、两，
shōu mǎi wù liào qián qī shí wǔ wàn sān bǎi yú mín
收买物料钱七十五万三百余缗，
yòng guò wù liào èr bǎi jiǔ shí yú wàn tiáo shù
用过物料二百九十余万条、束，
guān yuán shǐ chén jūn dà jiàng fán yī bǎi yī shí yú yuán qǐng gěi bù yù yān
官员、使臣、军大将凡一百一十余员请给不预焉。
yuàn ba yǒu hài wú lì zhī yì nà yí gōng liào shàn zhù xi dī yǐ hù nán jué kǒu
愿罢有害无利之役，那移工料，缮筑西堤，以护南决口。
wèi bào
"未报。
jǐ hài nǎi zhào ba huí hé jí xiū jiǎn shuǐ hé
己亥，乃诏罢回河及修减水河。
sì yuè wù wǔ shàng shū shěng yán dà hé dōng liú wèi zhōng guó zhī yào xiǎn
四月戊午，尚书省言："大河东流，为中国之要险。
zì dà wú jué hòu yóu jiè hé rù hǎi bù wéi yū huài táng luò jiān zhuó shuǐ rù jiè hé xiàng qù qiǎn diàn zé hé bì běi liú
自大吴决后，由界河入海，不惟淤坏塘泺，兼浊水入界河，向去浅淀，则河必北流。
ruò hé wěi zhí zhù běi jiè rù hǎi zé zhōng guó quán shī xiǎn zǔ zhī xiàn bù kě bù wéi shēn lǜ
若河尾直注北界入海，则中国全失险阻之限，不可不为深虑。
zhào fàn bǎi lù zhào jūn xī tiáo huà yǐ wén
"诏范百禄、赵君锡条画以闻。
bǎi lù děng yán
百禄等言：
chén děng zuó àn xíng huáng hé dú liú kǒu zhì jiè hé yòu dōng zhì hǎi kǒu shú guān hé liú xíng shì
臣等昨按行黄河独流口至界河，又东至海口，熟观河流形势；
bìng yuán jiè hé zhì hǎi kǒu pù zhài dì fēn shǐ chén gè chēng jiè hé wèi jīng huáng hé xíng liú yǐ qián kuò yī bǎi wǔ shí bù xià zhì wǔ shí bù shēn yī zhàng wǔ chǐ xià zhì yī zhàng
并缘界河至海口铺砦地分使臣各称：界河未经黄河行流已前，阔一百五十步下至五十步，深一丈五尺下至一丈；
zì huáng hé xíng liú zhī hòu jīn kuò zhì wǔ bǎi sì shí bù cì yì sān èr bǎi bù shēn zhě sān zhàng wǔ chǐ cì yì èr zhàng
自黄河行流之后，今阔至五百四十步，次亦三二百步，深者三丈五尺，次亦二丈。
nǎi zhī shuǐ xìng jiù xià xíng jí zé zì guā chú chéng kōng ér shāo shēn yǔ qián hàn shū dà sī mǎ shǐ zhāng róng zhī lùn zhèng hé
乃知水性就下，行疾则自刮除成空而稍深，与《前汉书》大司马史张戎之论正合。
zì yuán fēng sì nián hé chū dà wú yī xiàng jiù xià chōng rù jiè hé xíng liú shì rú qīng jiàn
自元丰四年河出大吴，一向就下，冲入界河，行流势如倾建。
jīng jīn bā nián bù shě zhòu yè chōng shuā jiè hé liǎng àn rì jiàn kāi kuò lián dǐ chéng kōng qū hǎi zhī shì shén xùn
经今八年，不舍昼夜，冲刷界河，两岸日渐开阔，连底成空，趋海之势甚迅。
suī yù yuán fēng qī nián bā nián yuán yòu yuán nián fàn zhǎng fēi cháng ér dà wú yǐ shàng shù bǎi lǐ zhōng wú jué yì zhī hài cǐ nǎi xià liú guī nà chù hé liú shēn kuài zhī yàn yě
虽遇元丰七年八年、元祐元年泛涨非常，而大吴以上数百里，终无决溢之害，此乃下流归纳处河流深快之验也。
táng luò yǒu xiàn liáo zhī míng wú yù liáo zhī shí
塘泺有限辽之名，无御辽之实。
jīn zhī táng shuǐ yòu yì xī shí qiǎn zú yǐ qiān cháng ér shè shēn zú yǐ wéi zhōu ér jì dōng hán bīng jiān yóu wéi tǎn tú
今之塘水，又异昔时，浅足以褰裳而涉，深足以维舟而济，冬寒冰坚，尤为坦途。
rú cāng zhōu děng chù shāng hú zhī jué jí yǐ diàn yū jīn sì shí èr nián qì wú biān jǐng yì wú rén yán yǐ wéi shēn yōu
如沧州等处，商胡之决即已淀淤，今四十二年，迄无边警，亦无人言以为深忧。
zì huí hé zhī yì qǐ shǒu yǐ cǐ dòng fán shèng tīng
自回河之议起，首以此动烦圣听。
shū bù sī dà wú chū jué shuǐ wèi yǒu guī yóu bù běi qù
殊不思大吴初决，水未有归，犹不北去；
jīn rù hǎi tuān xùn jiè hé yì shēn shàng fù hé lǜ
今入海湍迅，界河益深，尚复何虑？
jiè lìng yǒu cǐ zé zhōng guó jù shàng yóu qì dān qǐ bù lǜ chéng liú rǎo zhī hu
藉令有此，则中国据上游，契丹岂不虑乘流扰之乎？
zì gǔ cháo nà xiāo guān yún zhōng shuò fāng dìng xiāng yàn mén shàng jùn tài yuán yòu běi píng zhī jiān nán běi wǎng lái zhī chōng qǐ táng luò jiè hé zhī zú xiàn zāi
自古朝那、萧关、云中、朔方、定襄、雁门、上郡、太原、右北平之间，南北往来之冲，岂塘泺界河之足限哉。
chén děng qiè wèi běn cháo yǐ lái wèi yǒu dà hé ān liú hé yú yǔ jì rú cǐ zhī lì biàn zhě
臣等窃谓本朝以来，未有大河安流，合于禹迹，如此之利便者。
qí jiè hé xiàng qù zhǐ yǒu shēn kuò jiā yǐ zhāo xī hǎi cháo wǎng lái xuàn dàng bì wú qiǎn diàn hé wěi ān dé zhí zhù běi jiè zhōng guó yì wú quán shī xiǎn zǔ zhī lǐ
其界河向去只有深阔，加以朝夕海潮往来渲荡，必无浅淀，河尾安得直注北界，中国亦无全失险阻之理。
qiě hé yù píng rǎng tān màn xíng liú shāo chí zé ní shā liú yū
且河遇平壤滩漫，行流稍迟，则泥沙留淤；
ruò qū shēn zǒu xià tuān jī bēn téng wéi yǒu guā chú wú yóu yū jī bù zhì shàng fán shèng lǜ
若趋深走下，湍激奔腾，惟有刮除，无由淤积，不至上烦圣虑。
qī yuè jǐ sì shuò jì zhōu nán gōng děng wǔ sǎo wēi jí zhào bō tí jǔ xiū hé sī wù liào bǎi wàn yǔ zhī
七月己巳朔，冀州南宫等五埽危急，诏拨提举修河司物料百万与之。
jiǎ wǔ dōu shuǐ jiān yán hé wèi zhōng guó huàn jiǔ yǐ zì xiǎo wú jué hòu fàn làn wèi zhe hé cáo qián hòu qiǎn guān xiāng dù fēi yī zhōng wèi yǒu dìng lùn
甲午，都水监言："河为中国患久矣，自小吴决后，泛滥未著河槽，前后遣官相度非一，终未有定论。
yǐ wéi běi liú wú huàn zé qián èr nián hé jué nán gōng xià sào qù sān nián jué shàng sǎo jīn sì nián jué zōng chéng zhōng sǎo qǐ wèi běi liú kě bǎo wú yú
以为北流无患，则前二年河决南宫下埽，去三年决上埽，今四年决宗城中埽，岂谓北流可保无虞？
yǐ wéi dà hé wò dōng zé nán gōng zōng chéng jiē zài xi àn
以为大河卧东，则南宫、宗城皆在西岸；
yǐ wéi wò xi zé jì zhōu xìn dōu ēn zhōu qīng hé wǔ yì huò jué jiē zài dōng àn
以为卧西，则冀州信都、恩州清河、武邑或决，皆在东岸。
yào shì dà hé qiān lǐ wèi jiàn guī nà jīng jiǔ zhī jì suǒ yǐ zuó xiāng dù dì sān dì sì pù fēn jué zhǎng shuǐ shǎo shū mù qián zhī jí
要是大河千里，未见归纳经久之计，所以昨相度第三、第四铺分决涨水，少纾目前之急。
jì yòu zōng chéng jué yì xiàng xià bāo xù bù dìng suī yù bù wéi dōng liú zhī jì bù kě de yě
继又宗城决溢，向下包蓄不定，虽欲不为东流之计，不可得也。
hé shì wèi kě quán duó gù wèi èr gǔ zhī cè
河势未可全夺，故为二股之策。
jīn xiāng shì xīn kāi dì yī kǒu shuǐ shì tuān měng fā xiè bù jí yǐ bù hou gōng bì gèng bō shā hé dī dì èr kǒu xiè jiǎn zhǎng shuǐ yīn ér èr gǔ fēn xíng yǐ shū xià liú zhī huàn
今相视新开第一口，水势湍猛，发泄不及，已不候工毕，更拨沙河堤第二口泄减涨水，因而二股分行，以纾下流之患。
suī wèi bǎo dōng xià cháng liú yǐ jiàn yǒu kě wèi zhī shì
虽未保冬夏常流，已见有可为之势。
bì yù jīng jiǔ suì zuò èr gǔ réng jiào jīn suǒ xiū lì hài shú wèi qīng zhòng yǒu sī jù xī bǎo míng yǐ wén
必欲经久，遂作二股，仍较今所修利害孰为轻重，有司具析保明以闻。
bā yuè dīng wèi hàn lín xué shì sū zhé yán
八月丁未，翰林学士苏辙言：
xià qiū zhī jiāo shǔ yǔ pín bìng
夏秋之交，暑雨频并。
hé liú bào zhǎng chū àn yóu sūn cūn dōng xíng gài měi suì cháng shì
河流暴涨出岸，由孙村东行，盖每岁常事。
ér li wěi yǔ hé sào shǐ chén yīn cǐ zhāng huáng yǐ fēn shuǐ wèi míng yù fā huí hé zhī yì dōu shuǐ jiān cóng ér hé zhī
而李伟与河埽使臣因此张皇，以分水为名，欲发回河之议，都水监从而和之。
hé shì yī xìng qiú wú bù kě kuàng dà chén yǐ qí fú hé jǐ shuō ér lè wén hu
河事一兴，求无不可，况大臣以其符合己说而乐闻乎。
chén wén hé dào xi xíng sūn cūn cè zuǒ dà yuē rù dì èr zhàng yǐ lái jīn suǒ bào zhǎng shuǐ chū àn yóu xīn kāi kǒu dì dōng rù sūn cūn bù guò liù qī chǐ
臣闻河道西行孙村侧左，大约入地二丈以来，今所报涨水出岸，由新开口地东入孙村，不过六七尺。
yù yīn liù qī chǐ zhǎng shuǐ ér duó rù dì èr zhàng hé shēn suī sān chǐ tóng zǐ zhī qí nán yǐ
欲因六七尺涨水，而夺入地二丈河身，虽三尺童子，知其难矣。
rán cháo tíng suì wèi zhī qiǎn dōu shuǐ shǐ zhě xīng bīng gōng kāi hé dào jìn jù yá yù yuē zhī shǐ dōng
然朝廷遂为之遣都水使者，兴兵功，开河道，进锯牙，欲约之使东。
fāng hé shuǐ shèng zhǎng qí xi xíng hé dào ruò bù duàn liú zé è zhī dōng xíng shí tóng ér xì
方河水盛涨，其西行河道若不断流，则遏之东行，实同儿戏。
chén yuàn jí mìng yǒu sī xú guān shuǐ shì suǒ xiàng yī lěi nián zhǎng shuǐ jiù lì yīn qí dōng yì yǐn rù gù dào yǐ shū běi jīng zhāo xī zhī yōu
臣愿急命有司，徐观水势所向，依累年涨水旧例，因其东溢，引入故道，以纾北京朝夕之忧。
gù dào dī fáng huài jué zhě dì lüè jiā xiū qì miǎn qí jué yì ér yǐ
故道堤防坏决者，第略加修葺，免其决溢而已。
zhì yú kāi hé jìn yuē děng shì yī qiè wú de xīng gōng sì hé shì shāo dìng rán hòu yì
至于开河、进约等事，一切毋得兴功，俟河势稍定然后议。
bù guò yī yuè zhǎng shuǐ jì luò zé xi liú zhī shì jué wú yí lǐ
不过一月，涨水既落，则西流之势，决无移理。
jiān wén sūn cūn chū àn zhǎng shuǐ jīn yǐ duàn liú hé shàng guān lì wèi kěn zòu zhī ěr
兼闻孙村出岸涨水，今已断流，河上官吏未肯奏知耳。
shì shí wú ān chí yǔ li wěi lì zhǔ dōng liú ér xiè qīng cái wèi jìn suì hé liú shāo xíng dì zhōng wú kě huí zhī lǐ shàng hé yì yī biān
是时，吴安持与李伟力主东流，而谢卿材谓"近岁河流稍行地中，无可回之理"，上《河议》一编。
zhào fù zhèng shì táng huì yì dà chén bù yǐ wéi rán
召赴政事堂会议，大臣不以为然。
guǐ chǒu sān xǐng shū mì yuàn yán jì rì lín yǔ hé shàng zhī yì kǒng fán shèng lǜ
癸丑，三省、枢密院言："继日霖雨，河上之役，恐烦圣虑。
tài hòu yuē fǎng zhī wài yì hé shuǐ yǐ dōng fù gù dào yǐ
"太后曰："访之外议，河水已东复故道矣。
yǐ chǒu li wěi yán yǐ kāi bō běi jīng nán shā hé zhí dī dì sān pù fàng shuǐ rù sūn cūn kǒu gù dào tōng xíng
乙丑，李伟言："已开拨北京南沙河直堤第三铺，放水入孙村口故道通行。
yòu yán dà hé yǐ fēn liú jí gèng bù xū kāi táo
"又言："大河已分流，即更不须开淘。
yīn zuó lái yī jué zhī hòu dōng liú zì shì shùn kuài xuàn shuā jiàn chéng gǎng dào
因昨来一决之后，东流自是顺快，渲刷渐成港道。
jiàn jīn yǐ wèi èr gǔ yuē duó dà hé sān fēn yǐ lái ruò de fu èr wàn yú jiǔ yuè xīng gōng zhì shí yuè hán dòng shí kě bì
见今已为二股，约夺大河三分以来，若得夫二万，于九月兴工，至十月寒冻时可毕。
yīn yǐn dǎo hé shì qǐ zhǐ wèi èr gǔ tōng xíng ér yǐ yì jiāng suì wèi huí duó dà hé zhī jì
因引导河势，岂止为二股通行而已，亦将遂为回夺大河之计。
jīn lái jì yīn pǐ zā dōng liú xiū quán jù yá dāng yǐ lǐ zēng jìn yī sǎo ér qǔ yī sǎo zhī lì bǐ zhì lái nián chūn xià zhī jiāo suì kě quán fù gù dào
今来既因擗拶东流，修全锯牙，当迤逦增进一埽，而取一埽之利，比至来年春、夏之交，遂可全复故道。
cháo tíng jīn rì dāng jí lì bì bì běi liú nǎi wéi shàng cè
朝廷今日当极力必闭北流，乃为上策。
ruò bù míng zhào yǒu sī jí lìng huí hé shēn kǒng shàng xià qiān yán yì zhōng bù jué guān wàng zhī jiān suì shī jī huì
若不明诏有司，即令回河，深恐上下迁延，议终不决，观望之间，遂失机会。
qǐ fù zhì xiū hé sī
乞复置修河司。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
wǔ nián zhēng yuè dīng hài liáng dào yán cháo tíng zhì hé dōng liú běi liú běn wú yī piān zhī sī
五年正月丁亥，梁焘言："朝廷治河，东流北流，本无一偏之私。
jīn dōng liú wèi chéng biān běi zhī zhōu xiàn wèi zhì shòu huàn qí yì kě huǎn
今东流未成，边北之州县未至受患，其役可缓；
běi liú fāng hàn biān xi zhī zhōu xiàn rì xī kě yōu qí bèi yi jí
北流方悍，边西之州县，日夕可忧，其备宜急。
jīn qīng bàn tiān xià zhī lì zhuān shì dōng liú ér bù jiā yī fū yī cǎo yú běi liú zhī shàng dé bù wù guó jì hu
今倾半天下之力，专事东流，而不加一夫一草于北流之上，得不误国计乎！
qù nián lǚ jué zhī hài quán yóu dī fáng wú bèi
去年屡决之害，全由堤防无备。
chén yuàn yán zé shuǐ guān xiū zhì běi liú sào àn shǐ èr fāng jūn bèi cè yǐn zhī ēn
臣愿严责水官，修治北流埽岸，使二方均被恻隐之恩。
èr yuè jǐ hài zhào kāi xiū jiǎn shuǐ hé
二月己亥，诏开修减水河。
xīn chǒu nǎi zhào sān xǐng shū mì yuàn qù dōng qiān xuě jīn wèi de yǔ wài lù hàn hàn kuò yuǎn yi quán ba xiū hé
辛丑，乃诏三省、枢密院："去冬愆雪，今未得雨，外路旱暵阔远，宜权罢修河。
wù shēn sū zhé yán chén qù nián shǐ qì dān guò hé běi jiàn zhōu xiàn guān lì fǎng yǐ hé shì jiē xiāng shì bù gǎn zhèng yán
戊申，苏辙言："臣去年使契丹，过河北，见州县官吏，访以河事，皆相视不敢正言。
jí jīn nián zhēng yuè hái zì qì dān suǒ guò lì mín fāng jǔ shǒu xiāng qìng jiē yán jìn yǒu cháo zhǐ ba huí hé dà yì mìng xià zhī rì běi jīng zhī rén huān hū gǔ wǔ
及今年正月，还自契丹，所过吏民，方举手相庆，皆言近有朝旨罢回河大役，命下之日，北京之人，欢呼鼓舞。
wéi jiǎn shuǐ hé yì qiān yán bù zhǐ hào dù zhī shì shí cún sì wǔ mín jiān qiè yì yì dà chén yè yǐ wèi cǐ shì nán jù huí
惟减水河役迁延不止，耗蠹之事，十存四五，民间窃议，意大臣业已为此，势难遽回。
jì wèi shèng jiàn suǒ lín yào dāng yǐ lǐ jǐn ba
既为圣鉴所临，要当迤逦尽罢。
jīn yuè liù rì guǒ méng shèng zhǐ yǐ hàn zāi wèi míng quán ba xiū huáng hé hou jīn qiū qǔ zhǐ
今月六日，果蒙圣旨，以旱灾为名，权罢修黄河，候今秋取旨。
dà chén fù zòu jǐn ba huáng hé dōng běi liú jí zhū hé gōng yì mín fāng yōu hàn wén mìng yǒng yuè shí hé shèng ēn
大臣覆奏尽罢黄河东、北流及诸河功役，民方忧旱，闻命踊跃，实荷圣恩。
rán chén qiè xiáng shèng zhǐ shàng hé tiān yì xià hé mín xīn
然臣窃详圣旨，上合天意，下合民心。
yīn shuǐ zhī xìng gōng lì yì jiù tiān yǔ jī qiè zhōng wài wén zhě huò zhì qì xià ér chén fèng xíng bù dé qí píng
因水之性，功力易就，天语激切，中外闻者或至泣下，而臣奉行，不得其平。
yóu cǐ guān zhī zé shì dà chén suǒ yù suī hài wù ér bì xíng
由此观之，则是大臣所欲，虽害物而必行；
bì xià suǒ wéi suī lì mín ér bù tīng
陛下所为，虽利民而不听。
zhì yú wěi qū huí bì qiǎo wèi zhī shuō jǐn nǎi de xíng jūn quán yǐ duó guó shì dǎo zhí
至于委曲回避，巧为之说，仅乃得行，君权已夺，国势倒植。
chén suǒ wèi jūn chén zhī jiān nì shùn zhī jì dà wéi bù biàn zhě cǐ shì shì yě
臣所谓君臣之间，逆顺之际，大为不便者，此事是也。
huáng hé jì bù kě fù huí zé xiān ba xiū hé sī zhǐ lìng hé běi zhuǎn yùn sī jǐn jiāng yī dào bīng gōng xiū tiē běi liú dī àn
黄河既不可复回，则先罢修河司，只令河北转运司尽将一道兵功，修贴北流堤岸；
ba wú ān chí li wěi dōu shuǐ jiān chāi qiǎn zhèng qí qī wǎng zhī zuì shǐ tiān xià xiǎo rán zhī shèng yì suǒ zài
罢吴安持、李伟都水监差遣，正其欺罔之罪，使天下晓然知圣意所在。
rú cǐ shī xíng bù dú hé shì jiù xù tiān xià chén shù zì cǐ bù gǎn yǐ xū kuáng qī cháo tíng bì shì shù jī jiàn qù yǐ
如此施行，不独河事就绪，天下臣庶，自此不敢以虚诳欺朝廷，弊事庶几渐去矣。
bā yuè jiǎ chén tí jǔ dōng liú gù dào li wěi yán dà hé zì wǔ yuè hòu rì yì bào zhǎng shǐ yóu běi jīng nán shā dī dì qī pù jué kǒu shuǐ chū yú dì sān dì sì pù bìng qīng fēng kǒu yī bìng dōng liú
八月甲辰，提举东流故道李伟言："大河自五月后日益暴涨，始由北京南沙堤第七铺决口，水出于第三、第四铺并清丰口一并东流。
gù dào hé cáo shēn sān zhàng zhì yī zhàng yǐ shàng bǐ qù nián yóu wéi shēn kuài pō jiǎn běi liú héng yì zhī huàn
故道河槽深三丈至一丈以上，比去年尤为深快，颇减北流横溢之患。
rán jīn yǐ qiū shēn shuǐ dāng jiǎn luò ruò bù shāo jiā cuò zhì lǜ zhì duàn jué jí dōng liú suì chéng yū diàn
然今已秋深，水当减落，若不稍加措置，虑致断绝，即东流遂成淤淀。
wàng xià suǒ shǔ guān sī jīng huà shā dī děng kǒu fēn shuǐ lì hài miǎn yū gù dào shàng wù guó shì
望下所属官司，经画沙堤等口分水利害，免淤故道，上误国事。
zhào wú ān chí yǔ běn lù jiān sī běi wài chéng sī jí li wěi àn shì jù hé cuò zhì shì lián shū yǐ wén
"诏吴安持与本路监司、北外丞司及李伟按视，具合措置事连书以闻。
jiǔ yuè zhōng chéng sū zhé yán xiū hé sī ruò bù ba li wěi ruò bù qù hé shuǐ zhōng bù dé shùn liú hé shuò shēng líng zhōng bù dé ān jū
九月，中丞苏辙言："修河司若不罢，李伟若不去，河水终不得顺流，河朔生灵终不得安居。
qǐ sù ba xiū hé sī jí jiǎn jǔ liù nián sì yuè gēng zǐ chì cuàn zé li wěi
乞速罢修河司，及检举六年四月庚子敕，窜责李伟。
qī nián sān yuè yǐ lì bù láng zhōng zhào chēng quán hé běi zhuǎn yùn shǐ
七年三月，以吏部郎中赵偁权河北转运使。
chēng sù yǔ ān chí děng yì bù xié cháng shàng hé yì qí lüè yuē zì qǐng yǒu sī huí hé jǐ sān nián gōng fèi sāo dòng bàn tiān xià fù wèi fēn shuǐ yòu sì nián yǐ
偁素与安持等议不协，尝上《河议》，其略曰："自顷有司回河几三年，功费骚动半天下，复为分水又四年矣。
gù suǒ wèi fēn shuǐ zhě yīn hé liú xiāng dì shì dǎo ér fēn zhī
故所谓分水者，因河流、相地势导而分之。
jīn nǎi héng jié hé liú zhì sǎo yuē yǐ è zhī kāi jùn hé mén tú wèi yuān tán qí zhuàng kě jiàn
今乃横截河流，置埽约以扼之，开浚河门，徒为渊潭，其状可见。
kuàng gù dào qiān lǐ qí jiān yòu yǒu gāo chù gù lěi suì zhǎng luò zhé fù zì duàn
况故道千里，其间又有高处，故累岁涨落辄复自断。
fu hé liú yǒu nì shùn dì shì yǒu gāo xià fēi cháo tíng kě de ér jiàn zhí zài yǒu sī cháo tíng rèn zhī yì xìn yǐ huàn yǒu sī bù zì xìn ěr
夫河流有逆顺，地势有高下，非朝廷可得而见，职在有司，朝廷任之亦信矣，患有司不自信耳。
chén wèi dāng shàn dà hé běi liú liǎng dī fù xiū zōng chéng qì dī bì zōng chéng kǒu fèi shàng xià yuē kāi hǎn cūn hé mén shǐ hé liú tuān zhí yǐ chéng shēn dào
臣谓当缮大河北流两堤，复修宗城弃堤，闭宗城口，废上、下约，开阚村河门，使河流湍直，以成深道。
jù sān hé gōng fèi yǐ zhì yī hé yī èr nián kě yǐ jiù xù ér hé huàn shù jī xi yǐ
聚三河工费以治一河，一二年可以就绪，而河患庶几息矣。
yuàn yǐ hé shì bìng dōu shuǐ tiáo lì yī fù zhuǎn yùn sī ér zǒng yǐ gōng bù ba wài chéng sī shǐ cuò zhì guī yī zé zhí shì kě jǔ bì shì kě qù
愿以河事并都水条例一付转运司，而总以工部，罢外丞司使，措置归一，则职事可举，弊事可去。
sì yuè zhào nán běi wài liǎng chéng sī guǎn xià hé sào jīn hòu lìng hé běi jīng xi zhuǎn yùn shǐ fù pàn guān fǔ jiè tí diǎn fēn rèn jiè zhì nèi hé běi réng yú xián nèi dài jiān guǎn nán běi wài dōu shuǐ gōng shì
四月，诏："南、北外两丞司管下河埽，今后令河北、京西转运使、副、判官、府界提点分认界至，内河北仍于衔内带'兼管南北外都水公事'。
shí yuè xīn yǒu yǐ dà hé dōng liú cì dōu shuǐ shǐ zhě wú ān chí sān pǐn fú běi dōu shuǐ jiān chéng li wěi zài rèn
十月辛酉，以大河东流，赐都水使者吴安持三品服，北都水监丞李伟再任。