hé qú qī
◎河渠七
dōng nán zhū shuǐ xià
○东南诸水下
huái jùn zhū shuǐ shào xīng chū yǐ jīn bīng róu jiàn huái nán yóu wèi tuì shī sì nián zhào shāo huǐ yáng zhōu wān tóu gǎng kǒu zhá tài zhōu jiāng yàn tōng zhōu bái fǔ yàn qí yú zhū yàn bìng lìng shǒu chén kāi jué fén huǐ wù yào bù tōng dí chuán
淮郡诸水：绍兴初，以金兵蹂践淮南，犹未退师，四年，诏烧毁扬州湾头港口闸、泰州姜堰、通州白莆堰，其余诸堰，并令守臣开决焚毁，务要不通敌船；
yòu zhào xuān fǔ sī huǐ chāi zhēn yáng yàn zhá jí zhēn zhōu chén gōng táng wú lìng zǒu rù yùn hé yǐ zī dí yòng
又诏宣抚司毁拆真、扬堰闸及真州陈公塘，无令走入运河，以资敌用。
wǔ nián zhēng yuè zhào huái nán xuān fǔ sī mù mín kāi jùn guā zhōu zhì huái kǒu yùn hé qiǎn sè zhī chù
五年正月，诏淮南宣抚司，募民开浚瓜洲至淮口运河浅涩之处。
qián dào èr nián yǐ hé zhōu shǒu chén yán kāi záo mǔ xià hé dōng jiē dà jiāng fáng hàn dí rén jiǎn zhì dào zéi
乾道二年，以和州守臣言，开凿姥下河，东接大江，防捍敌人，检制盗贼。
liù nián huái dōng tí jǔ xú zi yín yán huái dōng yán kè quán yǎng hé liú tōng kuài
六年，淮东提举徐子寅言："淮东盐课，全仰河流通快。
jìn yùn hé qiǎn sè zì yáng zhōu wān tóu gǎng kǒu zhì zhèn xī shān guāng sì qián qiáo duǒ tóu jì sì bǎi bā shí wǔ zhàng qǐ fā wǔ qiān yú zú kāi jùn
近运河浅涩，自扬州湾头港口至镇西山光寺前桥垛头，计四百八十五丈，乞发五千余卒开浚。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
qī nián èr yuè zhào lìng huái nán cáo chén zì hóng zé zhì guī shān qiǎn sè zhī chù rú fǎ kāi liāo
七年二月，诏令淮南漕臣，自洪泽至龟山浅涩之处，如法开撩。
chún xī sān nián sì yuè zhào zhù tài zhōu yuè yàn yǐ è cháo shuǐ
淳熙三年四月，诏筑泰州月堰，以遏潮水。
cóng shǒu chén zhāng zi zhèng qǐng yě
从守臣张子正请也。
bā nián tí jǔ huái nán dōng lù cháng píng chá yán zhào bó chāng yán tōng zhōu chǔ zhōu yán hǎi jiù yǒu hàn hǎi yàn dōng jù dà hǎi běi jiē yán chéng mào yī bǎi sì shí èr lǐ
八年，提举淮南东路常平茶盐赵伯昌言："通州、楚州沿海，旧有捍海堰，东距大海，北接盐城，袤一百四十二里。
shǐ zì táng chù zhì shǐ li chéng shí suǒ jiàn zhē hù mín tián píng bì yán zào qí gōng shén dà
始自唐黜陟使李承实所建，遮护民田，屏蔽盐灶，其功甚大。
lì shí jì jiǔ tuí pǐ bù cún
历时既久，颓圮不存。
zhì běn cháo tiān shèng gǎi yuán fàn zhòng yān wèi tài zhōu xi xī yán guān rì fēng cháo fàn yì yǎn méi tián chǎn huǐ huài tíng zào yǒu qǐng yú cháo diào sì wàn yú fū xiū zhù sān xún bì gōng
至本朝天圣改元，范仲淹为泰州西溪盐官日，风潮泛溢，渰没田产，毁坏亭灶，有请于朝，调四万余夫修筑，三旬毕工。
suì shǐ hǎi bīn jù rù xiè lǔ zhī de huà wèi liáng tián mín de diàn jū zhì jīn lài zhī
遂使海濒沮洳泻卤之地，化为良田，民得奠居，至今赖之。
zì hòu jìn shī xiū zhì cái yù fēng cháo nù shèng jí yǒu chōng jué zhī huàn
自后浸失修治，才遇风潮怒盛，即有冲决之患。
zì xuān hé shào xīng yǐ lái lǚ bèi qí hài
自宣和、绍兴以来，屡被其害。
qiān mò xǐ dàng lú shè piāo liú rén chù sàng wáng bù kě shèng shǔ
阡陌洗荡，庐舍漂流，人畜丧亡，不可胜数。
měi yī xiū zhù bì qǐng cháo tíng dà xīng gōng yì rán hòu kě bàn
每一修筑，必请朝廷大兴工役，然后可办。
wàng lìng huái dōng cháng píng chá yán sī jīn hòu hàn hǎi yàn rú yǒu tā sǔn suí shí xiū qì wù yào jiān gù kě yǐ jīng jiǔ
望令淮东常平茶盐司：今后捍海堰如有塌损，随时修葺，务要坚固，可以经久。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
jiǔ nián huái nán cáo chén qián chōng zhī yán zhēn zhōu zhī dōng èr shí lǐ yǒu chén gōng táng nǎi hàn chén dēng jùn yuán wèi táng yòng jiù hàn jī
九年，淮南漕臣钱冲之言："真州之东二十里，有陈公塘，乃汉陈登浚源为塘，用救旱饥。
dà zhōng xiáng fú jiān jiāng huái zhì zhì fā yùn zhì sī zhēn zhōu suì jiè cǐ táng guàn zhù cháng hé liú tōng cáo yùn
大中祥符间，江、淮制置发运置司真州，岁借此塘灌注长河，流通漕运。
qí táng zhōu huí bǎi lǐ dōng xi běi sān miàn yǐ shān wèi àn qí nán dài dōng zé xì qián rén zhù lěi chéng dī yǐ shòu qǐ bì
其塘周回百里，东、西、北三面，倚山为岸，其南带东，则系前人筑垒成堤，以受启闭。
fèi huài suì jiǔ jiàn yǒu gǔ lái jī zhǐ kě yǐ xiū zhù wèi hàn qián gài tián zhī bèi
废坏岁久，见有古来基趾，可以修筑，为旱干溉田之备。
fán zhū chǎng yán gāng liáng shí cáo yùn shǐ mìng wǎng huán zhōu jiàn jiē yǎng zhī yǐ tōng jì qí lì shén bó
凡诸场盐纲、粮食漕运、使命往还，舟舰皆仰之以通济，其利甚博。
běn sī zì fā zú tiē zhù zhōu huí táng àn jiàn zhì dǒu mén shí shí dá gè yī suǒ qǐ yú yáng zi xiàn wèi jiē xián nèi dài jiān zhǔ guǎn chén gōng táng liù zì huò yǒu sǔn huài suí shí bǔ zhù shù jī jiǔ yuǎn zé yǒu suǒ guī
本司自发卒贴筑周回塘岸，建置斗门、石〈石达〉各一所，乞于扬子县尉阶衔内带'兼主管陈公塘'六字，或有损坏，随时补筑，庶几久远，责有所归。
shí èr nián hé zhōu shǒu chén qǐng yú qiān qiū jiàn zhì dǒu mén yǐ fáng má lǐ hú shuǐ xiè rù dà jiāng yù suì hàn guàn gài tián chóu shí wèi mín lì
十二年，和州守臣请于千秋涧置斗门，以防麻澧湖水泄入大江，遇岁旱灌溉田畴，实为民利。
shí sì nián yáng zhōu shǒu chén xióng fēi yán yáng zhōu yùn hé wéi jiè guā zhōu zhēn zhōu liǎng zhá zhū jī
十四年，扬州守臣熊飞言："扬州运河，惟藉瓜洲、真州两闸潴积。
jīn hé shuǐ zǒu xiè yuán guā zhōu shàng zhōng èr zhá jiǔ bù xiū zhì dú cháo zhá yī zuò zhuǎn yùn tí yán jí běn zhōu gòng xíng xiū zhěng rán pò jìn jiāng cháo shuǐ shì chōng jī yì zhì sǔn huài
今河水走泄，缘瓜洲上、中二闸久不修治，独潮闸一坐，转运、提盐及本州共行修整，然迫近江潮，水势冲激，易致损坏；
zhēn zhōu èr zhá yì fù sǔn lòu
真州二闸，亦复损漏。
lìng yǒu sī qì lǐ shàng xià èr zhá yǐ fáng zǒu xiè
令有司葺理上、下二闸，以防走泄。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shào xī wǔ nián huái dōng tí jǔ chén sǔn zhī yán gāo yóu chǔ zhōu zhī jiān bēi hú miǎo màn jiāo fēng mí mǎn yi chuàng lì dī yàn yǐ wéi zhū xiè shù jī shuǐ bù zhì yú fàn yì hàn bù zhì yú qián hé
绍熙五年，淮东提举陈损之言："高邮、楚州之间，陂湖渺漫，茭葑弥满，宜创立堤堰，以为潴泄，庶几水不至于泛溢，旱不至于干涸。
qǐ xīng zhù zì yáng zhōu jiāng dū xiàn zhì chǔ zhōu huái yīn xiàn sān bǎi liù shí lǐ yòu zì gāo yóu xīng huà zhì yán chéng xiàn èr bǎi sì shí lǐ qí dī àn bàng kāi yī xīn hé yǐ tōng zhōu chuán
乞兴筑自扬州江都县至楚州淮阴县三百六十里，又自高邮、兴化至盐城县二百四十里，其堤岸傍开一新河，以通舟船。
réng cún jiù dī yǐ hàn fēng làng zài liǔ shí yú wàn zhū shù nián hòu dī àn yì láo qí mù yì kě bèi xiū bǔ zhī yòng
仍存旧堤以捍风浪，载柳十余万株，数年后堤岸亦牢，其木亦可备修补之用。
jiān yáng zhōu chái xū zhèn jiù yǒu dī zhá nǎi tài zhōu xiè shuǐ zhī chù qí zhá huài jiǔ yì yú cǐ chuàng lì dǒu mén
兼扬州柴墟镇，旧有堤闸，乃泰州泄水之处，其闸坏久，亦于此创立斗门。
xī yǐn xū yí tiān cháng yǐ lái zhòng hú zhī shuǐ qǐ zì yáng zhōu jiāng dū jīng yóu gāo yóu jí chǔ zhōu bǎo yìng shān yáng běi zhì huái yīn xi dá yú huái
西引盱眙、天长以来众湖之水，起自扬州江都，经由高邮及楚州宝应、山阳，北至淮阴，西达于淮；
yòu zì gāo yóu rù xīng huà dōng zhì yán chéng ér jí yú hǎi
又自高邮入兴化，东至盐城而极于海；
yòu tài zhōu hǎi líng nán zhì yáng zhōu tài xīng ér chè yú jiāng gòng wèi shí shí dá shí sān dǒu mén qī
又泰州海陵南至扬州泰兴而彻于江：共为石〈石达〉十三，斗门七。
qǐ yǐ shào xī yàn wèi míng chán zhū jiān shí
乞以绍熙堰为名，镵诸坚石。
huái tián duō jù rù yīn sǔn zhī zhù dī hàn zhī de liáng tián shù bǎi wàn qǐng
"淮田多沮洳，因损之筑堤捍之，得良田数百万顷。
zòu wén chú zhí mì gé huái dōng zhuǎn yùn pàn guān
奏闻，除直秘阁、淮东转运判官。
zhè jiāng tōng dà hǎi rì shòu liǎng cháo
浙江通大海，日受两潮。
liáng kāi píng zhōng qián wǔ sù wáng shǐ zhù hàn hǎi táng zài hòu cháo mén wài
梁开平中，钱武肃王始筑捍海塘，在候潮门外。
cháo shuǐ zhòu yè chōng jī bǎn zhù bù jiù yīn mìng qiáng nǔ shù bǎi yǐ shè cháo tóu yòu zhì dǎo xū shān cí
潮水昼夜冲激，版筑不就，因命强弩数百以射潮头，又致祷胥山祠。
jì ér cháo bì qián táng dōng jī xī líng suì zào zhú qì jī jù shí zhí yǐ dà mù
既而潮避钱塘，东击西陵，遂造竹器，积巨石，植以大木。
dī àn jì gù mín jū nǎi diàn
堤岸既固，民居乃奠。
dǎi sòng dà zhōng xiáng fú wǔ nián háng zhōu yán zhè jiāng jī xī běi àn yì huài shāo bī zhōu chéng jū mín wēi zhī
逮宋大中祥符五年，杭州言浙江击西北岸益坏，稍逼州城，居民危之。
jí qiǎn shǐ zhě tóng zhī háng zhōu qi lún zhuǎn yùn shǐ chén yáo zuǒ huà fáng hàn zhī cè
即遣使者同知杭州戚纶、转运使陈尧佐画防捍之策。
lún děng yīn lǜ bīng lì jí shāo jiàn yǐ hù qí chōng
纶等因率兵力，籍梢楗以护其冲。
qī nián lún děng jì bà qù fā yùn shǐ li pǔ nèi gòng fèng guān lú shǒu qín jīng dù yǐ wéi fēi biàn
七年，纶等既罢去，发运使李溥、内供奉官卢守懃经度，以为非便。
qǐng fù yòng qián shì jiù fǎ shí shí yú zhú lóng yǐ dié wèi àn gù yǐ zhuāng mù huán xuān kě qī lǐ
请复用钱氏旧法，实石于竹笼，倚叠为岸，固以桩木，环亘可七里。
zhǎn cái yì gōng fán shù bǎi wàn yú nián nǎi chéng
斩材役工，凡数百万，逾年乃成；
ér gōu mò bì lì yǐ hàn cháo shì suī tuān yǒng shù zhàng bù néng wéi hài
而钩末壁立，以捍潮势，虽湍涌数丈，不能为害。
zhì jǐng yòu zhōng yǐ zhè jiāng shí táng jī jiǔ bù zhì rén huàn diàn nì gōng bù láng zhōng zhāng xià chū shǐ yīn zhì hàn jiāng bīng shì wǔ zhǐ huī zhuān cǎi shí xiū táng suí sǔn suí zhì zhòng lài yǐ ān
至景祐中，以浙江石塘积久不治，人患垫溺，工部郎中张夏出使，因置捍江兵士五指挥，专采石修塘，随损随治，众赖以安。
bāng rén wèi zhī lì cí cháo tíng jiā qí gōng fēng níng jiāng hóu
邦人为之立祠，朝廷嘉其功，封宁江侯。
jí gāo zōng shào xīng mò yǐ qián táng shí àn huǐ liè cháo shuǐ piào zhǎng mín bù ān jū lìng zhuǎn yùn sī tóng lín ān fǔ xiū zhù
及高宗绍兴末，以钱塘石岸毁裂，潮水漂涨，民不安居，令转运司同临安府修筑。
xiào zōng qián dào jiǔ nián qián táng miào zi wān yí dài shí àn fù huǐ yú nù cháo
孝宗乾道九年，钱塘庙子湾一带石岸，复毁于怒潮。
zhào lìng lín ān fǔ zhù tián jiāng àn zēng qì shí táng chún xī gǎi yuán fù lìng yǒu sī zì jīn jiāng àn chōng sǔn yǐ qián dào xiū zhì wéi fǎ
诏令临安府筑填江岸，增砌石塘，淳熙改元，复令有司："自今江岸冲损，以乾道修治为法。
lǐ zōng bǎo yòu èr nián shí èr yuè jiān chá yù shǐ jiān chóng zhèng diàn shuō shū chén dà fāng yán jiāng cháo qīn niè dī àn qǐ jiè chì diàn bù liǎng sī shuài chén tóng tiān fǔ shǒu chén cuò zhì xiū zhù liú xīn rèn zé huò yǒu kuì jué jiù yǒu yōu guī
理宗宝祐二年十二月，监察御史兼崇政殿说书陈大方言："江潮侵啮堤岸，乞戒饬殿、步两司帅臣，同天府守臣措置修筑，留心任责，或有溃决，咎有攸归。
sān nián shí yī yuè jiān chá yù shǐ jiān chóng zhèng diàn shuō shū li qú yán guó jiā zhu bi qián táng jīn yú shí jì
三年十一月，监察御史兼崇政殿说书李衢言："国家驻跸钱塘，今逾十纪。
wéi shì zhè jiāng dōng jiē hǎi mén xū tāo péng pài shāo yuè gù dào zé chōng niè dī àn dàng xī mín jū qián hòu bù zhī qí jǐ
惟是浙江东接海门，胥涛澎湃，稍越故道，则冲啮堤岸，荡析民居，前后不知其几。
qìng lì zhōng zào hàn jiāng wǔ zhǐ huī bīng shì měi zhǐ huī yǐ sì bǎi rén wèi é
庆历中，造捍江五指挥，兵士每指挥以四百人为额。
jīn suǒ guǎn cái sān bǎi rén qǐ xià lín ān fǔ jū shōu bù xǔ zhàn pò
今所管才三百人，乞下临安府拘收，不许占破。
jí cóng běn fǔ shōu mǎi zhuāng shí yán jiāng zhì chǎng zhuāng guǎn bù dé yí yì tā yòng
及从本府收买桩石，沿江置场桩管，不得移易他用。
réng xuǎn wǔ chén yī rén xí yú xiū jiāng zhě suí qí zī gé huò yǐ fù jiāng huò yǐ lù fēn qián xiá xì xián zhuān yī qián shù xiū jiāng jūn bīng zhí yǒu cuī sǔn suí jí xiū bǔ
仍选武臣一人习于修江者，随其资格，或以副将，或以路分钤辖系衔，专一钤束修江军兵，值有摧损，随即修补；
huò bù shèng rèn yǐ zhì jiāng cháo chōng sǔn dī àn jí yǔ zé fá
或不胜任，以致江潮冲损堤岸，即与责罚。
lín ān xī hú zhōu huí sān shí lǐ yuán chū yú wǔ lín quán
临安西湖周回三十里，源出于武林泉。
qián shì yǒu guó shǐ zhì liāo hú bīng shì qiān rén zhuān yī kāi jùn
钱氏有国，始置撩湖兵士千人，专一开浚。
zhì sòng yǐ lái shāo fèi bù zhì shuǐ hé cǎo shēng jiàn chéng fēng tián
至宋以来，稍废不治，水涸草生，渐成葑田。
yuán yòu zhōng zhī háng zhōu sū shì zòu wèi kàng zhī wèi zhōu běn jiāng hǎi gù dì shuǐ quán xián kǔ jū mín líng luò
元祐中，知杭州苏轼奏谓："杭之为州，本江海故地，水泉咸苦，居民零落。
zì táng li mì shǐ yǐn hú shuǐ zuò liù jǐng rán hòu mín zú yú shuǐ jǐng yì rì fù bǎi wàn shēng jù dài cǐ ér shí
自唐李泌始引湖水作六井，然后民足于水，井邑日富，百万生聚，待此而食。
jīn hú xiá shuǐ qiǎn liù jǐng jǐn huài ruò èr shí nián hòu jǐn wèi fēng tián zé jǔ chéng zhī rén fù yǐn xián shuǐ qí shì bì hào sàn
今湖狭水浅，六井尽坏，若二十年后，尽为葑田，则举城之人，复饮咸水，其势必耗散。
yòu fàng shuǐ gài tián bīn hú qiān qǐng kě wú xiōng suì
又放水溉田，濒湖千顷，可无凶岁。
jīn suī bù jí qiān qǐng ér xià hú shù shí lǐ jiān jiāo líng gǔ mǐ suǒ huò bù zī
今虽不及千顷，而下湖数十里间，茭菱谷米，所获不赀。
yòu xī hú shēn kuò zé yùn hé kě yǐ qǔ zú yú hú shuǐ ruò hú shuǐ bù zú zé bì qǔ zú yú jiāng cháo
又西湖深阔，则运河可以取足于湖水，若湖水不足，则必取足于江潮。
cháo zhī suǒ guò ní shā hún zhuó yī shí wǔ dǒu bù chū sān zài zhé diào bīng fu shí yú wàn kāi jùn
潮之所过，泥沙浑浊，一石五斗，不出三载，辄调兵夫十余万开浚。
yòu tiān xià jiǔ guān zhī shèng rú kàng suì kè èr shí yú wàn mín ér shuǐ quán zhī yòng yǎng jǐ yú hú
又天下酒官之盛，如杭岁课二十余万缗，而水泉之用，仰给于湖。
ruò hú jiàn qiǎn xiá shǎo bù yīng gōu zé dāng láo rén yuǎn qǔ shān quán suì bù xià èr shí wàn gōng
若湖渐浅狭，少不应沟，则当劳人远取山泉，岁不下二十万工。
yīn qǐng xiáng dù dié jiǎn jià chū mài mù mín kāi zhì
"因请降度牒减价出卖，募民开治。
jìn zì jīn bù dé qǐng shè qīn zhàn zhòng zhí jí jī fēng wèi jiè
禁自今不得请射、侵占、种植及脔葑为界。
yǐ xīn jiù líng dàng kè lì qián sòng qián táng xiàn shōu zhǎng wèi zhī kāi hú sī gōng shǐ kù yǐ bèi zhú nián gù rén kāi fēng liāo qiǎn
以新旧菱荡课利钱送钱塘县收掌，谓之开湖司公使库，以备逐年雇人开葑撩浅。
xiàn wèi yǐ guǎn gōu kāi hú sī gōng shì xì xián
县尉以"管勾开湖司公事"系衔。
shì jì kāi hú yīn jī fēng cǎo wèi dī xiāng qù shù lǐ héng kuà nán běi liǎng shān jiā dào zhí liǔ lín xī bǎng yuē sū gōng dī xíng rén biàn zhī yīn wèi shì lì cí dī shàng
轼既开湖，因积葑草为堤，相去数里，横跨南、北两山，夹道植柳，林希榜曰"苏公堤"，行人便之，因为轼立祠堤上。
shào xīng jiǔ nián yǐ zhāng chéng zòu qǐng mìng lín ān fǔ zhāo zhì xiāng jūn bīng shì èr bǎi rén wěi qián táng xiàn wèi jiān lǐng qí shì zhuān yī jùn hú
绍兴九年，以张澄奏请，命临安府招置厢军兵士二百人，委钱塘县尉兼领其事，专一浚湖；
ruò bāo zhàn zhòng tián wò yǐ fèn tǔ zhòng tián yú fǎ
若包占种田，沃以粪土，重寘于法。
shí jiǔ nián shǒu chén tāng péng jǔ zòu qǐng chóng kāi
十九年，守臣汤鹏举奏请重开。
qián dào wǔ nián shǒu chén zhōu cóng yán xī hú shuǐ miàn wéi wu shēn kuò bù róng tián yì bìng yǐn rù chéng nèi zhū jǐng yī chéng jí yòng yóu zài juān jié
乾道五年，守臣周淙言："西湖水面唯务深阔，不容填溢，并引入城内诸井，一城汲用，尤在涓洁。
jiù zhāo jūn shì zhǐ yǒu sān shí yú rén jīn yi zēng zhì liāo hú jūn bīng yǐ bǎi rén wèi é zhuān yī kāi liāo
旧招军士止有三十余人，今宜增置撩湖军兵，以百人为额，专一开撩。
huò yǒu zhǒng zhí jiāo líng yīn ér bāo zhàn zēng dié dī àn zuò yǐ wéi zhì
或有种植茭菱，因而包占，增叠堤岸，坐以违制。
jiǔ nián lín ān shǒu chén yán xī hú mào diàn qīn duō fēng jiāo màn yán xī nán yí dài yǐ chéng píng lù
九年，临安守臣言："西湖冒佃侵多，葑茭蔓延，西南一带，已成平陆。
ér bīn hú zhī mín měi yǐ fēng cǎo wéi guǒ zhòng zhí hé huā qīn qīn bù yǐ
而濒湖之民，每以葑草围裹，种植荷花，骎骎不已。
kǒng shù shí nián hòu xī hú suì yū jiāng rú yuè zhī jiàn hú bù kě fù yǐ
恐数十年后，西湖遂淤，将如越之鉴湖，不可复矣。
qǐ yī qiè shān chú wu lìng jìng jìn jìn yuē jū mín bù dé zài yǒu wéi guǒ
乞一切芟除，务令净尽，禁约居民，不得再有围裹。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
lín ān yùn hé zài chéng zhōng zhě rì nà cháo shuǐ shā ní hún zhuó yī xùn yī yū bǐ wū zhī mín wěi qì cǎo rǎng yīn xún tián sāi
临安运河在城中者，日纳潮水，沙泥浑浊，一汛一淤，比屋之民，委弃草壤，因循填塞。
yuán yòu zhōng shǒu chén sū shì zòu wèi xī níng zhōng tōng pàn háng zhōu shí fù lǎo jiē yún kǔ yùn hé yū sè lǜ sān wǔ nián cháng yī kāi jùn
元祐中，守臣苏轼奏谓："熙宁中，通判杭州时，父老皆云苦运河淤塞，率三五年常一开浚。
bù dú láo yì bīng mín ér yùn hé zì zhōu qián zhì běi guō chuān huán huì zhōng gài shí sì wǔ lǐ měi jiāng xīng gōng shì sì xiōng dòng gōng sī sāo rán
不独劳役兵民，而运河自州前至北郭，穿阛阓中盖十四五里，每将兴工，市肆汹动，公私骚然。
zì xū lì háo zhài bīng jí děng jiē néng kǒng hē rén hù huò yún dāng yú mǒu chù zhì tǔ mǒu chù guò ní shuǐ zé jū zhě jiē yǒu shī yè zhī yōu
自胥吏、壕砦兵级等，皆能恐喝人户，或云当于某处置土、某处过泥水，则居者皆有失业之忧。
jì dé zhòng lù yòu zhuǎn ér zhī tā
既得重赂，又转而之他。
jí gōng yì jì bì zé fáng láng dǐ shè zuó jiàn láng jí yuán pǔ xì dì lì chéng qiū fù jī yǔ dàng zhuó fù rù hé zhōng jū mín huàn yàn wèi yì xī shǔ
及工役既毕，则房廊、邸舍，作践狼籍，园圃隙地，例成丘阜，积雨荡濯，复入河中，居民患厌，未易悉数。
ruò sān wǔ nián shī kāi zé gōng sī yōng zhì yǐ chǐ cùn shuǐ xíng shù bǎi hú zhōu rén niú lì jǐn kuǐ bù qiān lǐ suī jiān sī shǐ mìng yǒu shù rì bù néng chū guō zhě
若三五年失开，则公私壅滞，以尺寸水行数百斛舟，人牛力尽，跬步千里，虽监司使命，有数日不能出郭者。
xún qí suǒ yǐ pín kāi lǚ sāi zhī yóu jiē yún lóng shān zhè jiāng liǎng zhá ní shā hún zhuó jī rì shāo jiǔ biàn jí sì wǔ chǐ qí shì dāng rán bù zú guài yě
询其所以频开屡塞之由，皆云龙山浙江两闸，泥沙浑浊，积日稍久，便及四五尺，其势当然，不足怪也。
xún chǎn shuā hàn jiāng bīng shì jí zhū sè xiāng jūn dé yī qiān rén qī yuè zhī jiān kāi jùn máo shān yán qiáo èr hé gè shí yú lǐ jiē yǒu shuǐ bā chǐ
寻刬刷捍江兵士及诸色厢军，得一千人，七月之间，开浚茅山、盐桥二河，各十余里，皆有水八尺。
zì shì gōng sī zhōu chuán tōng lì sān shí nián yǐ lái kāi hé wèi yǒu ruò cǐ shēn kuài zhě
自是公私舟船通利，三十年以来，开河未有若此深快者。
rán cháo shuǐ rì zhì yū sè yóu xī zé sān wǔ nián jiān qián gōng fù qì
然潮水日至，淤塞犹昔，则三五年间，前功复弃。
jīn yú qián xiá sī qián zhì yī zhá měi yù cháo shàng zé zàn bì cǐ zhá hòu cháo píng shuǐ qīng fù kāi zé hé guò huán huì zhōng zhě yǒng wú cháo shuǐ yū sè kāi táo sāo rǎo zhī huàn
今于钤辖司前置一闸，每遇潮上，则暂闭此闸，候潮平水清复开，则河过阛阓中者，永无潮水淤塞、开淘骚扰之患。
zhào cóng qí qǐng mín shén biàn zhī
"诏从其请，民甚便之。
shào xīng sān nián shí yī yuè zǎi chén zòu kāi xiū yùn hé qiǎn sè dì yuē kě fā páng jùn xiāng jūn zhuàng chéng hàn jiāng zhī bīng zhì yú lǐn gěi zhī fèi zé bù dāng lìn
绍兴三年十一月，宰臣奏开修运河浅涩，帝曰："可发旁郡厢军、壮城、捍江之兵，至于廪给之费，则不当吝。
zǎi chén zhū shèng fēi děng yuē kāi hé fēi jīn jí wù ér kuì xiǎng jiān nán wéi hài shén dà
"宰臣朱胜非等曰："开河非今急务，而馈饷艰难，为害甚大。
shí fāng shèng hán yì zhě liáng kǔ lín liú jū rén qīn sāi hé dào zhě xī dāng qiān bì
时方盛寒，役者良苦，临流居人，侵塞河道者，悉当迁避；
zhì yú běn zhá suǒ jīng shā ní suǒ jī dāng yù kōng qí chù zé jū rén jí fù jiā yǐ jiù wū qǔ zī zhě jiē fēi biàn kǒng yì zhě yǐ wéi yán
至于畚闸所经，沙泥所积，当预空其处，则居人及富家以僦屋取赀者皆非便，恐议者以为言。
dì yuē yǔ bēi gōng shì ér jìn lì yú gōu xù fú yán hé xù yān
"帝曰："禹卑宫室而尽力于沟洫，浮言何恤焉！
bā nián yòu mìng shǒu chén zhāng chéng fā xiāng jūn zhuàng chéng bīng qiān rén kāi jùn yùn hé yīn sāi yǐ tōng wǎng lái zhōu jí
"八年，又命守臣张澄发厢军、壮城兵千人，开浚运河堙塞，以通往来舟楫。
lóng xīng èr nián shǒu chén wú fèi yán chéng lǐ yùn hé xiān yǐ cuò zhì běi méi jiā qiáo rén hé cāng xié qiáo sān suǒ zuò bà qǔ xī hú liù chù shuǐ kǒu tōng liú guàn rù
隆兴二年，守臣吴芾言："城里运河，先已措置北梅家桥、仁和仓、斜桥三所作坝，取西湖六处水口通流灌入。
fǔ hé jī shuǐ zhì wàng xiān qiáo yǐ nán zhì dū tíng yì yí dài hé dào dì shì zì xī gāo jùn
府河积水，至望仙桥以南至都亭驿一带，河道地势，自昔高峻。
jīn yù xiān yú wàng xiān qiáo chéng wài bǎo ān zhá liǎng tóu zuò bà què yú zhú chē mén hé nán kāi jué shuǐ dào chē hù yùn shuǐ yǐn rù bǎo ān mén tōng liú rù chéng suì zì wàng xiān qiáo yǐ nán kāi zhì dū tíng yì qiáo kě yǐ tōng chè jī shuǐ yǐ bèi huǎn jí
今欲先于望仙桥城外保安闸两头作坝，却于竹车门河南开掘水道，车戽运水，引入保安门通流入城，遂自望仙桥以南开至都亭驿桥，可以通彻积水，以备缓急。
jì yòng gōng sì wàn
计用工四万。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
qián dào sān nián liù yuè zhī jīng nán fǔ wáng yán yán lín ān jū mín fán huǒ hé gǎng yīn sāi suī lǚ kāi dǎo yuán cái jiǎn gōng fèi bù néng qì gōng
乾道三年六月，知荆南府王炎言："临安居民繁伙，河港堙塞，虽屡开导，缘裁减工费，不能迄功。
chén cháng cuò zhì kāi hé qián shí wàn mín qǐ hou nóng xiá tè zhào yǒu sī yòng cǐ zhuān chōng kāi hé zhī fèi shù jī hé qú fù tōng gōng sī wèi lì
臣尝措置开河钱十万缗，乞候农暇，特诏有司，用此专充开河支费，庶几河渠复通，公私为利。
shàng shù qí qǐng
"上俞其请。
sì nián shǒu chén zhōu cóng chū gōng tǎng qián zhāo jí yóu mín kāi jùn chéng nèi wài hé shū tōng yū sè rén yǐ zhì bàn chēng zhī
四年，守臣周淙出公帑钱招集游民，开浚城内外河，疏通淤塞，人以治办称之。
chún xī èr nián liǎng zhè cáo chén zhào bō lǎo yán lín ān fǔ cháng ān zhá zhì xǔ cūn xún jiǎn sī yí dài cáo hé qiǎn sè qǐng chū qián mǐ fā liǎng àn rén hù chū lì kāi jùn
淳熙二年，两浙漕臣赵磻老言："临安府长安闸至许村巡检司一带，漕河浅涩，请出钱米，发两岸人户出力开浚。
yòu yán yù yú tōng jiāng qiáo zhì bǎn zhá yù chéng zhōng hé shuǐ qiǎn hé qǐ bǎn nà cháo jì jí xià bǎn gù hù shuǐ shì bù dé tōng zhōu
"又言："欲于通江桥置板闸，遇城中河水浅涸，启板纳潮，继即下板，固护水势，不得通舟；
ruò hé shuǐ bù fá jí shōu zhá bǎn tīng zhōu jí wǎng huán wèi biàn
若河水不乏，即收闸板，听舟楫往还为便。
qī nián shǒu chén wú yuān yán wàn sōng lǐng liǎng páng gǔ qú duō bèi quán shì jí yǒu sī gōng lì zhī jiā zào wū qīn zhàn jí nèi zhài qián shí qiáo dū tíng yì qiáo nán běi hé dào jū mín duō pāo fèn tǔ wǎ lì yǐ zhì tián sāi liú shuǐ bù tōng
七年，守臣吴渊言："万松岭两旁古渠，多被权势及有司公吏之家造屋侵占，及内砦前石桥、都亭驿桥南北河道，居民多抛粪土瓦砾，以致填塞，流水不通。
jīn yù fēn wěi liǎng tōng pàn jiān dū dì fēn xiāng xún zhú shí diǎn jiǎn wù lìng qīn zhàn bìng pāo yáng fèn tǔ
今欲分委两通判监督，地分厢巡，逐时点检，勿令侵占并抛飏粪土。
zhì mǎn ruò bù yū sè gè jiǎn yī nián mó kān
秩满，若不淤塞，各减一年磨勘；
wéi zhǎn yī nián yǐ shì quàn chéng
违，展一年，以示劝惩。
shí sì nián qī yuè bù yǔ chén liáo yán qiè jiàn fèng kǒu zhì běi xīn qiáo sān shí liù lǐ duàn gǎng jué huáng mò cǐ wéi shèn
十四年七月，不雨，臣僚言："窃见奉口至北新桥三十六里，断港绝潢，莫此为甚。
jīn yi kāi jùn shǐ tōng kè chuán yǐ píng gǔ zhí
今宜开浚，使通客船，以平谷直。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yán guān hǎi shuǐ jiā dìng shí èr nián chén liáo yán yán guān qù hǎi sān shí yú lǐ jiù wú hǎi huàn xiàn yǐ yán zào pō shèng kè lì yì dēng
盐官海水：嘉定十二年，臣僚言："盐官去海三十余里，旧无海患，县以盐灶颇盛，课利易登。
qù suì hǎi shuǐ fàn zhǎng tuān jī héng chōng shā àn měi yī kuì liè cháng shù shí zhàng
去岁海水泛涨，湍激横冲，沙岸每一溃裂，尝数十丈。
rì fù yī rì jìn rù lǔ dì lú zhōu gǎng dú dàng wèi yī hè
日复一日，浸入卤地，芦州港渎，荡为一壑。
jīn wén cháo shì shēn rù bī jìn jū mín
今闻潮势深入，逼近居民。
wàn yī chūn shuǐ zhòu zhǎng nù tāo bēn yǒng hǎi fēng zuǒ zhī zé hū xī dàng chū bǎi lǐ zhī mín níng bù jù zàng yú fù hu
万一春水骤涨，怒涛奔涌，海风佐之，则呼吸荡出，百里之民，宁不俱葬鱼腹乎？
kuàng jīng jī chì xiàn mì ěr dū chéng
况京畿赤县，密迩都城。
nèi yǒu èr shí wǔ lǐ táng zhí tōng cháng ān zhá shàng chè lín píng xià jiē chóng dé cáo yùn wǎng lái kè chuán luò yì liǎng àn tián mǔ wú fēi wò rǎng
内有二十五里塘，直通长安闸，上彻临平，下接崇德，漕运往来，客船络绎，两岸田亩，无非沃壤。
ruò hǎi shuǐ jìng rù yú táng bù wéi mín tián yǒu xián shuǐ yǎn méi zhī huàn ér lǐ hé dī àn yì jiāng yǒu kuì liè zhī yōu
若海水径入于塘，不惟民田有咸水渰没之患，而里河堤岸，亦将有溃裂之忧。
qǐ xià zhè xi zhū sī tiáo jù zhù nà zhī cè wù shǐ hàn dī jiān zhuàng tǔ mài chōng shí bù wéi nù cháo suǒ chōng
乞下浙西诸司，条具筑捺之策，务使捍堤坚壮，土脉充实，不为怒潮所冲。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí wǔ nián dōu shěng yán yán guān xiàn hǎi táng chōng jué mìng zhè xi tí jǔ liú hòu zhuān rèn qí shì
十五年，都省言：盐官县海塘冲决，命浙西提举刘垕专任其事。
jì ér hòu yán
既而垕言：
xiàn dōng jiē hǎi yán xi jù rén hé běi dǐ chóng dé dé qīng jìng lián píng jiāng jiā xīng hú zhōu
县东接海盐，西距仁和，北抵崇德、德清，境连平江、嘉兴、湖州；
nán bīn dà hǎi yuán yǔ xiàn zhì xiāng qù sì shí yú lǐ
南濒大海元与县治相去四十余里。
shù nián yǐ lái shuǐ shī gù dào zǎo wǎn liǎng cháo bēn chōng xiàng běi suì zhì xiàn nán sì shí yú lǐ jǐn lún wéi hǎi
数年以来，水失故道，早晚两潮，奔冲向北，遂致县南四十余里尽沦为海。
jìn xiàn zhī nán yuán yǒu hàn hǎi gǔ táng xuān èr shí lǐ
近县之南，元有捍海古塘亘二十里。
jīn dōng xī liǎng duàn bìng yǐ lún huǐ qīn rù xiàn liǎng páng yòu gè sān sì lǐ zhǐ cún zhōng jiān gǔ táng shí yú lǐ
今东西两段，并已沦毁，侵入县两旁又各三四里，止存中间古塘十余里。
wàn yī shuǐ shì chōng jī bù yǐ bù wéi yán guān yī xiàn bù kě fù cún ér xiàng běi dì shì bēi xià suǒ lǜ xián liú rù sū xiù hú sān zhōu děng chù zé tián mǔ bù kě zhòng zhí dà wéi lì hài
万一水势冲激不已，不惟盐官一县不可复存，而向北地势卑下，所虑咸流入苏、秀、湖三州等处，则田亩不可种植，大为利害。
xiáng jīn rì zhī huàn dà gài yǒu èr yī yuē lù dì lún huǐ èr yuē xián cháo fàn yì
详今日之患，大概有二：一曰陆地沦毁，二曰咸潮泛溢。
lù dì lún huǐ zhě gù wú lì kě shī
陆地沦毁者，固无力可施；
xián cháo fàn yì zhě nǎi yīn hàn hǎi gǔ táng chōng sǔn yù dà cháo bì pán yuè liú zhù běi xiàng yi zhù tǔ táng yǐ hàn xián cháo
咸潮泛溢者，乃因捍海古塘冲损，遇大潮必盘越流注北向，宜筑土塘以捍咸潮。
suǒ zhù táng jī zhǐ nán běi gè yǒu liǎng chù zài xiàn dōng jìn nán zé wèi liù shí lǐ xián táng jìn běi zé wèi yuán huā táng
所筑塘基址，南北各有两处：在县东近南则为六十里咸塘，近北则为袁花塘；
zài xiàn xi jìn nán yì yuē xián táng jìn běi zé wèi dàn táng
在县西近南亦曰咸塘，近北则为淡塘。
yì cháng yàn liǎng chù tǔ sè xū shí zé yuán huā táng dàn táng chà shèng xián táng qiě gè jìn lǐ wèi zhì yǔ hǎi cháo wèi dí
亦尝验两处土色虚实，则袁花塘、淡塘差胜咸塘，且各近里，未至与海潮为敌。
shì dāng dōng jiù yuán huā táng xi jiù dàn táng xiū zhù zé kě yǐ yù xiàn dōng xián cháo pán yì zhī huàn
势当东就袁花塘、西就淡塘修筑，则可以御县东咸潮盘溢之患。
qí xiàn xi yí dài dàn táng lián xiàn zhì zuǒ yòu gòng wǔ shí yú lǐ hé xiān xiū zhù
其县西一带淡塘，连县治左右，共五十余里，合先修筑。
jiān xiàn nán qù hǎi yī lǐ yú xìng ér gǔ táng shàng cún xiàn zhì mín jū jǐn zài qí zhōng wèi kě qì zhī dù wai
兼县南去海一里余，幸而古塘尚存，县治民居，尽在其中，未可弃之度外。
jīn jiāng jiàn guǎn zhuāng shí jiù gǔ táng shāo jiā gōng zhù dié yī lǐ xǔ wèi fáng hù xiàn zhì zhī jì
今将见管桩石，就古塘稍加工筑叠一里许，为防护县治之计。
qí xiàn dōng mín hù rì zhù liù shí lǐ xián táng
其县东民户，日筑六十里咸塘。
wàn yī yòu wèi hǎi cháo chōng sǔn dāng jì yòng zhuāng mù xiū zhù yuán huā táng yǐ hàn zhī
万一又为海潮冲损，当计用桩木修筑袁花塘以捍之。
shàng yǐ wéi rán
上以为然。
míng zhōu shuǐ shào xīng wǔ nián míng zhōu shǒu chén li guāng zòu míng yuè bēi hú zhuān gài nóng tián
明州水：绍兴五年，明州守臣李光奏："明、越陂湖，专溉农田。
zì qìng lì zhōng shǐ yǒu dào hú wèi tián zhě sān sī shǐ qiè zé cáo chén yán lì fǎ jìn
自庆历中，始有盗湖为田者，三司使切责漕臣，严立法禁。
xuān hé yǐ lái wáng zhòng nǐ shǒu yuè lóu yì shǒu míng chuàng wèi yìng fèng shǐ fèi hú wèi tián zì shì suì yǒu shuǐ hàn zhī huàn
宣和以来，王仲薿守越，楼异守明，创为应奉，始废湖为田，自是岁有水旱之患。
qǐ xíng fèi bà jǐn fù wèi hú
乞行废罢，尽复为湖。
rú jiāng dōng xi zhī wéi tián sū xiù zhī wéi tián jiē dāng jiǎng jiū xīng fù
如江东、西之圩田，苏、秀之围田，皆当讲究兴复。
zhào zhú lù zhuǎn yùn sī xiāng dù wén zòu
"诏逐路转运司相度闻奏。
qián dào wǔ nián shǒu chén zhāng jīn yán dōng qián hú róng shòu qī shí èr xī fāng yuán guǎng kuò bā bǎi qǐng bàng shān wèi gù dié shí wèi táng bā shí lǐ
乾道五年，守臣张津言："东钱湖容受七十二溪，方圆广阔八百顷，傍山为固，叠石为塘八十里。
zì táng tiān bǎo sān nián xiàn lìng lù nán jīn kāi guǎng zhī
自唐天宝三年，县令陆南金开广之。
guó cháo tiān xǐ yuán nián jùn shǒu li yí gēng chóng xiū zhī
国朝天禧元年，郡守李夷庚重修之。
zhōng yǒu sì zhá qī yàn fán yù hàn hé kāi zhá fàng shuǐ gài tián wǔ shí wàn mǔ
中有四闸七堰，凡遇旱涸，开闸放水，溉田五十万亩。
bǐ yīn háo mín yú hú táng qiǎn àn jiàn cì bāo zhàn zhòng zhí líng hé zhàng sāi hú shuǐ
比因豪民于湖塘浅岸渐次包占，种植菱荷，障塞湖水。
shào xīng shí bā nián suī céng jiǎn jǔ yuē shù jǐn ba qǐng diàn
绍兴十八年，虽曾检举约束，尽罢请佃。
suì jiǔ líng gēn màn yán shèn sāi shuǐ mài zhì fáng xù shuǐ
岁久菱根蔓延，渗塞水脉，致妨蓄水；
jiān táng àn jiān yǒu dī tā chù ruò bù táo jùn xiū zhù bù wéi jìn shī shuǐ lì jiān kǒng táng gěng xiāng jì cuī huǐ
兼塘岸间有低塌处，若不淘浚修筑，不惟浸失水利，兼恐塘埂相继摧毁。
qǐ hou nóng xì chèn shí kāi záo yīn de tǔ xiū zhì gěng àn shí wèi liǎng biàn
乞候农隙趁时开凿，因得土修治埂岸，实为两便。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yín xiàn shuǐ jiā dìng shí sì nián qìng yuán fǔ yán yín xiàn shuǐ zì sì míng zhū shān xī jiàn huì zhì tā shān zhì yàn xiǎo jīng xià jiāng rù hé
鄞县水：嘉定十四年，庆元府言："鄞县水自四明诸山溪涧会至他山，置堰小泾，下江入河。
suǒ rù shàng hé zhī shuǐ zhuān gài mín tián qí lì shén bó
所入上河之水，专溉民田，其利甚博。
bǐ yīn yū sè yàn shàng shān zī shǎo yǒu xī shuǐ liú rù shàng hé
比因淤塞，堰上山觜少有溪水流入上河。
zì chūn cú xià bù yǔ lìng guān lì fā zú kāi táo shā zī jí jùn gǎng chà yòu yú yàn shàng lěi dié shā shí bī shǐ xī liú yǎn rù shàng hé
自春徂夏不雨，令官吏发卒开淘沙觜及浚港汊，又于堰上垒叠沙石，逼使溪流兖入上河。
qí tā shān shuǐ rù fǔ chéng nán mén yí dài yǒu qì zhá sān suǒ yuē wū jīn yuē jī dú yuē xíng chūn
其他山水入府城南门一带，有碶闸三所：曰乌金，曰积渎，曰行春。
wū jīn qì yòu míng shàng shuǐ qì xī yīn dào sǔn suì nà wèi bà yǐ zhì yū shā zài hé huò yù xī liú jù yǒng shí fù chōng dào suǒ nà bà zǒu xiè shuǐ yuán
乌金碶又名上水碶，昔因倒损，遂捺为坝，以致淤沙在河，或遇溪流聚涌，时复冲倒所捺坝，走泄水源。
xíng chūn qiáo yòu míng nán shí qì qì miàn shí bǎn zhī xià suì jiǔ sǔn huài kōng xū měi shòu cháo shuǐ yǎn yì bēn tū shān yú shí fèng yǐ zhì xián cháo jǐn rù shàng hé
行春桥又名南石碶，碶面石板之下，岁久损坏空虚，每受潮水，演溢奔突，山于石缝，以致咸潮尽入上河。
qí xiàn dōng guǎn yǒu dào shì yàn zhì bái hè qiáo yí dài hé gǎng yīn sāi
其县东管有道士堰，至白鹤桥一带，河港堙塞；
yòu yǒu zhū lài yàn yǔ xíng chūn děng qì xiāng lián yàn xià jiāng liú tōng chè dà hǎi
又有朱赖堰，与行春等碶相连，堰下江流通彻大海。
jīn chūn quē yǔ shàng hé qián qiǎn yàn shēn tā sǔn yǐ zhì xián cháo tòu rù shàng hé shǐ nóng mín bù gǎn chē zhù gài tián
今春阙雨，上河干浅，堰身塌损，以致咸潮透入上河，使农民不敢车注溉田。
qǐ xiū qì shàng shuǐ wū jīn zhū chǔ bà yàn réng xuǎn qīng qiáng néng gàn zhí guān zhuān yī tí dū
乞修砌上水、乌金诸处坝堰，仍选清强能干职官，专一提督。
rùn zhōu shuǐ shào xīng qī nián liǎng zhè zhuǎn yùn shǐ xiàng zi yīn yán zhèn jiāng fǔ lǚ chéng jiā gāng xíng shì gāo yǎng yīn chūn xià bù yǔ guān cáo jiān qín
润州水：绍兴七年，两浙转运使向子𬤇言："镇江府吕城、夹冈，形势高仰，因春夏不雨，官漕艰勤。
xún qiǎn guān shǔ li jiàn xún jiū liàn hú běn mò shǐ zhī cǐ hú zài táng yǒng tài jiān yǐ fèi ér fù xīng
寻遣官属李涧询究练湖本末，始知此湖在唐永泰间已废而复兴。
jīn dī àn chí jìn zhì yǒu qīn diàn mào jué gù hú shuǐ bù néng zhū xù zhōu jí bù tōng gōng sī gào bìng
今堤岸弛禁，致有侵佃冒决，故湖水不能潴蓄，舟楫不通，公私告病。
ruò xià qiū lín liáo zé dān yáng jīn tán yán líng yí dài liáng tián yì bèi yǎn méi
若夏秋霖潦，则丹阳、金坛、延陵一带良田，亦被渰没。
chén yǐ lìng dān yáng zhī xiàn zhū mù děng zēng zhì èr dòu mén yī shí shí dá jí xiū bǔ dī fáng jǐn fù jiù jī zhù wèi yǒng jiǔ zhī lì
臣已令丹阳知县朱穆等增置二斗门、一石〈石达〉，及修补堤防，尽复旧迹，庶为永久之利。
qián dào qī nián yǐ chén liáo yán dān yáng liàn hú fú yuán sì shí lǐ nà cháng shān zhū shuǐ cáo qú zī zhī gù gǔ yǔ yún hú shuǐ cùn qú shuǐ chǐ
"乾道七年，以臣僚言："丹阳练湖幅员四十里，纳长山诸水，漕渠资之，故古语云：'湖水寸，渠水尺。
zài táng zhī jìn shén yán dào jué zhě zuì bǐ shā rén
"在唐之禁甚严，盗决者罪比杀人。
běn cháo jìn huǎn qí jìn yǐ huì mín rán xiū zhù yán shén
本朝浸缓其禁以惠民，然修筑严甚。
chūn xià duō yǔ zhī jì zhū xù yíng mǎn suī qiū wú yǔ cáo qú huò qiǎn dàn xiè hú shuǐ yī cùn zé wèi hé yī chǐ yǐ
春夏多雨之际，潴蓄盈满，虽秋无雨，漕渠或浅，但泄湖水一寸，则为河一尺矣。
bīng biàn yǐ hòu duō fèi bù zhì dī àn pǐ quē bù néng zhù shuǐ
兵变以后，多废不治，堤岸圮阙，不能贮水；
qiáng jiā yīn ér zhuān lì gēng yǐ wéi tián suì zhì yū diàn
强家因而专利，耕以为田，遂致淤淀。
suì yuè jì jiǔ qí hài zī guǎng
岁月既久，其害滋广。
wàng zé zhǎng lì jùn zhì yīn sāi lì wèi dào jué qīn gēng zhī fǎ zhe yú lìng
望责长吏浚治堙塞，立为盗决侵耕之法，著于令。
shù jī liàn hú jiàn fù qí jiù mín tián huò guàn gài zhī lì cáo qú wú qiǎn hé zhī huàn
庶几练湖渐复其旧，民田获灌溉之利，漕渠无浅涸之患。
zhào liǎng zhè cáo chén chén dù zhuān yī cuò zhì xiū zhù
"诏两浙漕臣沈度专一措置修筑。
qìng yuán wǔ nián liǎng zhè zhuǎn yùn zhè xi tí jǔ yán yǐ zhèn jiāng fǔ shǒu chén chóng xiū lǚ chéng liǎng zhá bì zài zào yī xīn zhá yǐ gù dī fáng zhù wèi biàn lì
庆元五年，两浙转运、浙西提举言："以镇江府守臣重修吕城两闸毕，再造一新闸以固堤防，庶为便利。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
zhè xi yùn hé zì lín ān fǔ běi guō wu zhì zhèn jiāng jiāng kǒu zhá liù bǎi sì shí yī lǐ
浙西运河，自临安府北郭务至镇江江口闸，六百四十一里。
chún xī qī nián dì yīn fǔ chén zòu jīn shǐ wǎng lái shì yuē yùn hé yǒu qiǎn xiá chù kě lìng shǒu chén yǐ jiàn kāi jùn zhù bù rǎo mín
淳熙七年，帝因辅臣奏金使往来事，曰："运河有浅狭处，可令守臣以渐开浚，庶不扰民。
zhì shí yī nián dōng chén liáo yán yùn hé zhī jùn zì běi guān zhì xiù zhōu shān qīng gè yǒu yàn zhá zì kě zhū shuǐ
"至十一年冬，臣僚言："运河之浚，自北关至秀州杉青，各有堰闸，自可潴水。
wéi yán hé shàng táng yǒu xiǎo yàn shù chù jī jiǔ dī xiàn wú yǐ fáng è shuǐ shì dāng yǐ shí jiā xiū zhì
惟沿河上塘有小堰数处，积久低陷，无以防遏水势，当以时加修治。
jiān yán hé xià àn jīng gǎng jí duō qí shuǐ rù zhǎng shuǐ táng hǎi yán táng huá tíng táng yóu liù lǐ yàn xià sī gǎng sǎn màn xī rù jiāng hú yǐ sī gǎng shēn yùn hé qiǎn yě
兼沿河下岸泾港极多，其水入长水塘、海盐塘、华亭塘，由六里堰下，私港散漫，悉入江湖，以私港深、运河浅也。
ruò xiū gù yùn hé xià àn yí dài jīng gǎng zì wú zǒu xiè
若修固运河下岸一带泾港，自无走泄。
yòu zì xiù zhōu shān qīng zhì píng jiāng fǔ pán mén zài tài hú zhī jì yǔ hú shuǐ xiàng lián
又自秀州杉青至平江府盘门，在太湖之际，与湖水相连；
ér píng jiāng chāng mén zhì cháng zhōu yǒu fēng qiáo xǔ shù wū jiǎo xī xīn ān xī jiāng jūn yàn yì gè tōng tài hú
而平江阊门至常州，有枫桥、许墅、乌角溪、新安溪、将军堰，亦各通太湖。
rú yù xī fēng hú shuǐ yóu gǎng ér rù jiē bù bì jùn
如遇西风，湖水由港而入，皆不必浚。
wéi wú xī wǔ xiè zhá sǔn huài lěi nián cháng shì kāi yàn chè dǐ fàng zhōu
惟无锡五泻闸损坏累年，常是开堰，彻底放舟；
gèng jiāng yīn jūn hé gǎng shì dī shuǐ yì zǒu xiè
更江阴军河港势低，水易走泄。
ruò cóng jiù xiū zhù bù dú zhū shuǐ kě yǐ tōng zhōu ér wú xī jìn líng jiān suǒ yǒu yáng hú yì dāng jī shuǐ ér sì bàng tián mǔ jiē wú hàn hàn zhī huàn
若从旧修筑，不独潴水可以通舟，而无锡、晋陵间所有阳湖，亦当积水，而四傍田亩，皆无旱暵之患。
dú zì cháng zhōu zhì dān yáng xiàn dì shì gāo yǎng suī yǒu bēn niú lǚ chéng èr zhá bié wú hú gǎng zhū shuǐ
独自常州至丹阳县，地势高仰，虽有奔牛、吕城二闸，别无湖港潴水；
zì dān yáng zhì zhèn jiāng dì xíng yóu gāo suī yǒu liàn hú yuán hú shuǐ rì qiǎn bù néng jì yuǎn yǔ qíng wèi jǐ biàn jué qián hé
自丹阳至镇江，地形尤高，虽有练湖，缘湖水日浅，不能济远，雨晴未几，便觉干涸。
yùn hé qiǎn xiá mò cǐ wéi shèn suǒ dāng xiān jùn
运河浅狭，莫此为甚，所当先浚。
shàng yǐ wéi rán
"上以为然。
zhì jiā dìng jiān chén liáo yòu yán guó jiā zhu bi qián táng gāng yùn liáng xiǎng yǎng jǐ zhū dào suǒ xì bù qīng
至嘉定间，臣僚又言："国家驻跸钱塘，纲运粮饷，仰给诸道，所系不轻。
shuǐ yùn zhī chéng zì dà jiāng ér xià zhì zhèn jiāng zé rù zhá jīng xíng yùn hé rú lǚ píng dì chuān guǎng jù jiàn zhí dǐ dū chéng gài shén biàn yě
水运之程，自大江而下至镇江则入闸，经行运河，如履平地，川、广巨舰，直抵都城，盖甚便也。
bǐ nián yǐ lái zhèn jiāng zhá kǒu hé dào yū sè bù fù tōng zhōu qǐ lìng cáo chén tóng huái dōng zǒng lǐng jí běn fǔ shǒu chén gōng gòng cuò zhì kāi liāo
比年以来，镇江闸口河道淤塞，不复通舟，乞令漕臣同淮东总领及本府守臣，公共措置开撩。
yuè zhōu shuǐ jiàn hú zhī guǎng zhōu huí sān bǎi wǔ shí bā lǐ huán shān sān shí liù yuán
越州水：鉴湖之广，周回三百五十八里，环山三十六源。
zì hàn yǒng hé wǔ nián kuài jī tài shǒu mǎ zhēn shǐ zhù táng gài tián jiǔ qiān yú qǐng zhì sòng chū bā bǎi nián jiān mín shòu qí lì
自汉永和五年，会稽太守马臻始筑塘，溉田九千余顷，至宋初八百年间，民受其利。
suì yuè jìn yuǎn jùn zhì bù shí rì jiǔ yīn fèi
岁月浸远，浚治不时，日久堙废。
bīn hú zhī mín qīn gēng wèi tián xī níng zhōng dào wèi tián jiǔ bǎi yú qǐng
濒湖之民，侵耕为田，熙宁中，盗为田九百余顷。
cháng qiǎn lú zhōu guān chá tuī guān jiāng yǎn jīng dù qí yi fán wèi hú tián zhě liǎng cún zhī lì bēi shí wèi jiè nèi zhě wèi tián wài zhě wèi hú
尝遣庐州观察推官江衍经度其宜，凡为湖田者两存之，立碑石为界，内者为田，外者为湖。
zhèng hé mò wèi jùn shǒu zhě wu wèi jìn fèng zhī jì suì fèi hú wèi tián fù shū jīng shī
政和末，为郡守者务为进奉之计，遂废湖为田，赋输京师。
zì shí jiān mín sī zhàn wèi tián yì zhòng hú zhī cún zhě wáng jǐ yǐ
自时奸民私占，为田益众，湖之存者亡几矣。
shào xīng èr shí jiǔ nián shí yuè dì yù shū mì yuàn shì wáng lún yuē wǎng nián zǎi zhí cháng yù jǐn gàn jiàn hú yún kě de shí wàn hú mǐ
绍兴二十九年十月，帝谕枢密院事王纶曰："往年宰执尝欲尽干鉴湖，云可得十万斛米。
zhèn wèi ruò yù suì hàn wú hú shuǐ yǐn guàn zé suǒ sǔn wèi bì bù guò zhī
朕谓若遇岁旱，无湖水引灌，则所损未必不过之。
fán shì xū yuǎn lǜ kě yě
凡事须远虑可也。
lóng xīng yuán nián shào xīng fǔ shǒu chén wú fèi yán jiàn hú zì jiāng yǎn suǒ lì bēi shí zhī wài jīn wèi mín tián zhě yòu yī bǎi liù shí wǔ qǐng hú jǐn yīn fèi
隆兴元年，绍兴府守臣吴芾言："鉴湖自江衍所立碑石之外，今为民田者，又一百六十五顷，湖尽堙废。
jīn yù fā sì bǎi jiǔ shí wàn gōng yú nóng xì jiē xù kāi záo
今欲发四百九十万工，于农隙接续开凿。
yòu yí zhuàng chéng bǎi rén yǐ bèi liāo sǎ jùn zhì chà qiáng gàn shǐ chén yī rén yǐ xún xiá jiàn hú dī àn wèi míng
又移壮城百人，以备撩洒浚治，差强干使臣一人，以'巡辖鉴湖堤岸'为名。
èr nián fèi yòu yán xiū jiàn hú quán jiè dǒu mén yàn zhá xù shuǐ dōu sì yàn zhá yóu wéi yào hài
二年，芾又言："修鉴湖，全藉斗门、堰闸蓄水，都泗堰闸尤为要害。
fán yù yuē yùn jí jiān sī shǐ mìng zhōu chuán jīng guò yàn bīng bì miǎn chē yè bì yù kāi zhá tōng fàng yǐ zhì qǐ bì wú shí shī xiè hú shuǐ
凡遇约运及监司使命舟船经过，堰兵避免车拽，必欲开闸通放，以致启闭无时，失泄湖水。
qiě dōu sì yàn yīn gāo lí shǐ wǎng lái xuān hé jiān fāng zhì zhá jīn qǐ fèi bà
且都泗堰因高丽使往来，宣和间方置闸，今乞废罢。
qí hòu fèi wèi xíng bù shì láng fù zòu zì kāi jiàn hú gài fèi tián èr bǎi qī shí qǐng fù hú zhī jiù
"其后芾为刑部侍郎，复奏："自开鉴湖，溉废田二百七十顷，复湖之旧。
yòu xiū zhì dǒu mén yàn zhá shí sān suǒ
又修治斗门、堰闸十三所。
xià qiū yǐ lái shí yǔ suī duō yì wú fàn yì zhī huàn mín tián jiǔ qiān yú qǐng xī huò bèi shōu qí wèi lì jiào rán kě jiàn
夏秋以来，时雨虽多，亦无泛溢之患，民田九千余顷，悉获倍收，其为利较然可见。
qǐ jiāng jiāng yǎn yuán lì jìn pái bié dìng jiè zhì zé dī àn zì rán láo gù yǒng wú dào jué zhī yú
乞将江衍原立禁牌，别定界至，则堤岸自然牢固，永无盗决之虞。
shào xīng chū gāo zōng cì yuè yǐ shàng yú xiàn liáng hú yàn dōng yùn hé qiǎn sè lìng fā liù qiān wǔ bǎi yú gōng wěi běn xiàn lìng zuǒ jiān dū jùn zhì
绍兴初，高宗次越，以上虞县梁湖堰东运河浅涩，令发六千五百余工，委本县令、佐监督浚治。
jì ér dōu shěng yán yú yáo xiàn jìng nèi yùn hé qiǎn sè bà zhá huī huài zǔ zhì gāng yùn suì mìng cáo chén fā yī wàn qī qiān yú zú zì dōu sì yàn zhì cáo é tǎ qiáo kāi liāo hé shēn jiā táng zhào cáo sī gěi qián mǐ
既而都省言，余姚县境内运河浅涩，坝闸隳坏，阻滞纲运，遂命漕臣发一万七千余卒，自都泗堰至曹娥塔桥，开撩河身、夹塘，诏漕司给钱米。
xiāo shān xiàn xī xīng zhèn tōng jiāng liǎng zhá jìn wèi jiāng shā yōng sè zhōu jí bù tōng
萧山县西兴镇通江两闸，近为江沙壅塞，舟楫不通。
qián dào sān nián shǒu chén yán mù rén zì xī xīng zhì dà jiāng shū shā hé èr shí lǐ bìng jùn zhá lǐ yùn hé shí sān lǐ tōng shǐ gāng yùn mín lǚ jiē lì
乾道三年，守臣言："募人自西兴至大江，疏沙河二十里，并浚闸里运河十三里，通使纲运，民旅皆利。
fù kǒng cháo shuǐ bù dìng fù yǒu tián yū qiě tōng jiāng liù yàn gāng yùn zhì duō yi chà zhù zhǐ shǐ yī rén zhuān yǐ kāi liāo xī xīng shā hé xì xián jí fā hàn jiāng bīng shì wǔ shí míng zhuān chōng kāi liāo shā pǔ bù dé zá yì réng cóng běn fǔ qǐ lì yíng wū jū zhī
复恐潮水不定，复有填淤，且通江六堰，纲运至多，宜差注指使一人，专以'开撩西兴沙河'系衔，及发捍江兵士五十名，专充开撩沙浦，不得杂役，仍从本府起立营屋居之。
cháng zhōu shuǐ lóng xīng èr nián cháng zhōu shǒu chén liú táng jī yán shēn lì èr gǎng shàng zì yùn hé fā liú jīng yíng huí fù zhì xià liú xī wèi èr dào yī zì lì gǎng yī zì shēn gǎng yǐ dá yú jiāng
常州水：隆兴二年，常州守臣刘唐稽言："申、利二港，上自运河发流，经营回复，至下流析为二道，一自利港，一自申港，以达于江。
yuán jiāng kǒu měi rì cháo xī dài shā tián sāi shàng liú yóu ní yū jī liú xiè bù tōng
缘江口每日潮汐带沙填塞，上流游泥淤积，流泄不通；
ér shēn gǎng yòu yǐ jiāng yīn jūn dīng lì biāo jié jū lán shuì chuán měi cháo lái zé shā ní wèi mù biāo suǒ yōng yū sè yì shén
而申港又以江阴军钉立标楬，拘拦税船，每潮来，则沙泥为木标所壅，淤塞益甚。
jīn ruò xiāng dù kāi cǐ èr hé dàn xià liú shēn lì èr gǎng bìng lì jiāng yīn jūn ruò yì dìng shēn kuò zhàng chǐ gè yú běn jiè kāi táo zhù xié lì jiē bàn
今若相度开此二河，但下流申、利二港，并隶江阴军，若议定深阔丈尺，各于本界开淘，庶协力皆办。
yòu mèng dú yī gǎng zài bēn niú zhèn xi táng mèng jiǎn suǒ kāi bìng yí xīng xiàn jiè yán hú jiù bǎi dú jiē tōng yí xīng zhī shuǐ jiè yǐ shū xiè
又孟渎一港在奔牛镇西，唐孟简所开，并宜兴县界沿湖旧百渎，皆通宜兴之水，借以疏泄。
jìn suì zǔ yú wú jiāng shí táng liú xíng bù kuài ér yán hú hé gǎng suǒ wèi bǎi dú cún zhě wú jǐ
近岁阻于吴江石塘，流行不快，而沿湖河港所谓百渎，存者无几。
jīn ruò kāi tōng wěi wèi gōng sī zhī biàn
今若开通，委为公私之便。
zhì qián dào èr nián yǐ cáo chén jiāng shēn děng qǐng zào cài jīng zhá jí kāi shēn gǎng shàng liú héng shí cì jùn lì gǎng yǐ xiè shuǐ shì
"至乾道二年，以漕臣姜诜等请，造蔡泾闸及开申港上流横石，次浚利港以泄水势。
liù nián sān yuè yòu mìng liǎng zhè yùn fù liú mǐn shì zhè xi tí jǔ ruì huī yú xīn jīng táng zhì zhá yàn yǐ hàn hǎi cháo
六年三月，又命两浙运副刘敏士、浙西提举芮辉于新泾塘置闸堰，以捍海潮；
yáng jiā gǎng dōng kāi hé zhì zhá tōng xíng yán chuán
杨家港东开河置闸，通行盐船。
réng chà zhá guān yī rén bīng jí shí wǔ rén yǐ shí qǐ bì tiāo liāo
仍差闸官一人，兵级十五人，以时启闭挑撩。
wǔ yuè yòu yǐ liǎng zhé zhuǎn yùn sī bìng cháng zhōu shǒu chén yán tián zhù wǔ xiè shàng xià liǎng zhá jí xiū zhù zhá lǐ dī àn
五月，又以两折转运司并常州守臣言，填筑五泻上、下两闸，及修筑闸里堤岸。
réng yú guō dú gǎng kǒu shùn láng miào cè shuǐ jù huì chù zhù nà yìng bà yǐ fáng zǒu xiè yùn shuǐ
仍于郭渎港口舜郎庙侧水聚会处，筑捺硬坝，以防走泄运水。
wěi wú xī zhī xiàn zhǔ zhǎng yào xiá yù shuǐ shēn liù chǐ fāng xǔ kāi zhá tōng fàng kè zhōu
委无锡知县主掌钥匣，遇水深六尺，方许开闸，通放客舟。
chún xī wǔ nián yǐ cáo chén chén xiàn yán yú shí yuè mù gōng kāi jùn wú xī xiàn yǐ xī héng lín xiǎo jǐng jí bēn niú lǚ chéng yí dài de gāo shuǐ qiǎn zhī chù yǐ tōng cáo zhōu
淳熙五年，以漕臣陈岘言，于十月募工开浚无锡县以西横林、小井及奔牛、吕城一带地高水浅之处，以通漕舟。
jiǔ nián zhī cháng zhōu zhāng chōng zòu
九年，知常州章冲奏：
cháng zhōu dōng běi yuē shēn gǎng lì gǎng huáng tián gǎng xià gǎng wǔ dǒu gǎng
常州东北曰深港、利港、黄田港、夏港、五斗港，
qí xi yuē zào zi gǎng mèng dú tài bó dú liè táng
其西曰灶子港、孟渎、泰伯渎、烈塘，
jiāng yīn zhī dōng yuē zhào gǎng bái shā gǎng shí tou gǎng chén gǎng cài gǎng sī gǎng lìng jié gǎng
江阴之东曰赵港、白沙港、石头港、陈港、蔡港、私港、令节港，
jiē gǔ rén kāi dǎo yǐ wéi gài tián wú qióng zhī lì zhě yě
皆古人开导以为溉田无穷之利者也；
jīn suǒ zài yīn sāi bù néng guàn gài
今所在堙塞，不能灌溉。
chén cháng jiǎng qiú qí shuō
臣尝讲求其说，
yì yù bù láo mín
抑欲不劳民，
bù fèi cái
不费财，
ér cáo qú hàn bù gàn
而漕渠旱不干，
shuǐ bù yì
水不溢，
yòng lì shěng ér jiàn gōng sù
用力省而见功速，
kě yǐ wèi yōu jiǔ zhī lì zhě
可以为悠久之利者，
zài zhōu zhī xī nán yuē bái hè xī
在州之西南曰白鹤溪，
zì jīn tán xiàn táo hú ér xià
自金坛县洮湖而下，
jīn qiǎn xiá tè qī shí yú lǐ
今浅狭特七十余里，
ruò yòng gōng jùn zhì
若用工浚治，
zé cáo qú yí dài
则漕渠一带，
wú gān hé zhī huàn
无干涸之患；
qí nán yuē xi lǐ hé zì yí xīng tài hú ér xià zhǐ kāi jùn èr shí yú lǐ ruò gèng lìng shēn yuǎn zé tài hú shuǐ lái cáo qú yī bǎi qī shí yú lǐ kě miǎn jùn zhì zhī rǎo
其南曰西蠡河，自宜兴太湖而下，止开浚二十余里，若更令深远，则太湖水来，漕渠一百七十余里，可免浚治之扰。
zhì ruò wàng tíng yàn zhá zhì yú táng zhī zhì dé ér chè yú běn cháo zhī jiā yòu zhì yuán yòu qī nián fù zhì wèi jǐ yòu huǐ zhī
至若望亭堰闸，置于唐之至德，而彻于本朝之嘉祐，至元祐七年复置，未几又毁之。
chén wèi shè cǐ yàn zhá yǒu sān lì yān yáng xiàn zhū dú zhī shuǐ bēn qū ér xià yǒu yǐ jié zhī zé dāng lǎo suì píng jiāng sān yì bì wú xià liú yín yì zhī huàn yī yě
臣谓设此堰闸，有三利焉：阳羡诸渎之水奔趋而下，有以节之，则当潦岁，平江三邑必无下流淫溢之患，一也。
zì cháng zhōu zhì wàng tíng yī bǎi sān shí wǔ lǐ yùn hé yī yǒu suǒ jié zé yán hé zhī tián hàn suì zī yǐ guàn gài èr yě
自常州至望亭一百三十五里，运河一有所节，则沿河之田，旱岁资以灌溉，二也。
měi suì dōng chūn zhī jiāo zhòng gāng jí shǐ mìng wǎng lái duō kǔ qiǎn hé
每岁冬春之交，重纲及使命往来，多苦浅涸；
jīn qǐ bì yǐ shí zú tōng zhōu jí hòu miǎn chē mǔ guàn zhù zhī láo sān yě
今启闭以时，足通舟楫，后免车亩灌注之劳，三也。
zhào lìng xiāng dù kāi jùn
诏令相度开浚。
jiā tài yuán nián shǒu chén li jué yán
嘉泰元年，守臣李珏言：
zhōu jìng běi biān yáng zi dà jiāng nán bìng tài hú dōng lián zhèn zé xi jù gé hú ér cáo qú jiè hū qí jiān
州境北边扬子大江，南并太湖，东连震泽，西据滆湖，而漕渠，界乎其间。
cáo qú liǎng bàng yuē bái hè xī xi lǐ hé nán qi shì běi qi shì zhí hú zhōu gǎng tōng yú èr hú
漕渠两傍曰白鹤溪、西蠡河、南戚氏、北戚氏、直湖州港，通于二湖；
yuē lì pǔ mèng dú liè táng héng hé wǔ xiè zhū gǎng tōng yú dà jiāng ér zhōng jiān yòu gè zì wèi zhī gōu duàn chà qū rào cēn cuò bù yǐ shù jì
曰利浦、孟渎、烈塘、横河、五泻诸港，通于大江，而中间又各自为支沟断汊，曲绕参错，不以数计。
shuǐ lì zhī yuán duō yú tā jùn ér cháng kǔ yì hàn zhī huàn hé zāi
水利之源，多于他郡，而常苦易旱之患，何哉？
chén cháng xún fǎng qí gù cáo qú dōng qǐ wàng tíng xī shàng lǚ chéng yī bǎi bā shí yú lǐ xíng shì xi gāo dōng xià
臣尝询访其故：漕渠东起望亭，西上吕城，一百八十余里，形势西高东下。
jiā yǐ suì jiǔ qiǎn yū zì hé àn zhì dǐ qí shēn bù mǎn sì wǔ chǐ
加以岁久浅淤，自河岸至底，其深不满四五尺。
cháng nián chūn yǔ lián mián jiāng hú fàn zhǎng zhī shí hé liú hū yíng zhòu jiǎn
常年春雨连绵、江湖泛涨之时，河流忽盈骤减；
lián suì yǔ zé qiān quē jiāng hú tuì suō qú xíng yóu gāng
连岁雨泽愆阙，江湖退缩，渠形尤亢；
jiān suī de yǔ shuǐ wú suǒ shòu xuán jí zǒu xiè nán rù yú hú běi guī dà jiāng dōng jìng zhù yú wú jiāng
间虽得雨，水无所受，旋即走泄，南入于湖，北归大江，东径注于吴江；
qíng wèi xún rì yòu fù qián hé cǐ qí yì hàn yī yě
晴未旬日，又复干涸，此其易旱一也。
zhì ruò liǎng bàng zhū gǎng rú bái hè xī xi lǐ hé zhí hú liè táng wǔ xiè yàn rì wèi shā tǔ yū zhǎng yù cháo gāo shuǐ fàn zhī shí shàng kě tōng xíng zhōu jí
至若两傍诸港，如白鹤溪、西蠡河、直湖、烈塘、五泻堰，日为沙土淤涨，遇潮高水泛之时，尚可通行舟楫；
ruò zhí xiǎo xī jiǔ qíng zé jù bù néng tōng
若值小汐久晴，则俱不能通。
yīng zì yú zhī gōu bié gǎng jiē yǐ yīn sāi gù suī yǒu jiāng hú zhī jìn bú jiàn qí lì cǐ qí yì hàn èr yě
应自余支沟别港，皆已堙塞，故虽有江湖之浸，不见其利，此其易旱二也。
kuàng cáo qú yí dài gāng yùn yú shì jīng yóu shǐ kè yú cǐ wǎng fǎn
况漕渠一带，纲运于是经由，使客于此往返。
měi yù shuǐ sè gāng yùn biàn zǔ
每遇水涩，纲运便阻；
yī rù dōng yuè jīn sòng shǐ kè zuò bà chē shuǐ kē yì bǎi xìng bù kān qí rǎo
一入冬月，津送使客，作坝车水，科役百姓，不堪其扰；
qǐ tè gài tián quē shì ér yǐ
岂特溉田缺事而已。
wàng wěi zhuǎn yùn tí jǔ cháng píng guān tóng běn zhōu xiāng shì cáo qú bìng chè jiāng hú zhī chù rú fǎ jùn zhì jǐn hái xī rén yí jì jí yú wàng tíng xiū jiàn shàng xià èr zhá gù hù shuǐ yuán
望委转运、提举常平官同本州相视漕渠，并彻江湖之处，如法浚治，尽还昔人遗迹，及于望亭修建上、下二闸，固护水源。
cóng zhī
从之。
shēng zhōu shuǐ qián dào wǔ nián jiàn kāng shǒu chén zhāng xiào xiáng yán qín huái zhī shuǐ liú rù fǔ chéng bié wèi liǎng pài zhèng hé zì zhèn huái xīn qiáo zhí zhù dà jiāng
升州水：乾道五年，建康守臣张孝祥言："秦淮之水流入府城，别为两派：正河自镇淮新桥直注大江；
qí wèi qīng xī zì tiān jīn qiáo chū zhà zhài mén yì rù yú jiāng
其为青溪，自天津桥出栅砦门，亦入于江。
yuán zhà zhài mén dì jìn wèi yǒu lì zhě suǒ de suì zhù duàn qīng xī shuǐ kǒu chuàng wèi huā pǔ
缘栅砦门地，近为有力者所得，遂筑断青溪水口，创为花圃。
měi shuǐ liú bào zhì zé fàn yì jìn dàng chéng nèi jū mín yóu bèi qí hài
每水流暴至，则泛溢浸荡，城内居民，尤被其害。
ruò fǎng gǔ ér qiú shǐ qīng xī zhí dá dà jiāng zé jiàn kāng yǒng wú shuǐ huàn yǐ
若访古而求，使青溪直达大江，则建康永无水患矣。
jì ér wāng chè zòu yú xī yuán yī yì shí hé dào kāi jùn shǐ shuǐ tōng zhà mén rù
"既而汪澈奏于西园依异时河道开浚，使水通栅门入。
cóng zhī
从之。
xiān shì xiào xiáng yòu yán qín huái shuǐ sān yuán yī zì huà shān yóu jù róng yī zì lú shān yóu lì shuǐ yī zì lì shuǐ yóu chì shān hú zhì fǔ chéng dōng nán hé ér wéi yī yíng huí mián gèn sān bǎi yú lǐ xī gǎng gōu huì zhī shuǐ jǐn guī yān
先是，孝祥又言："秦淮水三源，一自华山由句容，一自庐山由溧水，一自溧水由赤山湖，至府城东南，合而为一，萦回绵亘三百余里，溪、港、沟、浍之水尽归焉。
liú shàng shuǐ mén yóu fǔ chéng rù dà jiāng
流上水门，由府城入大江。
jiù shàng xià shuǐ mén zhǎn kuò zì bīng biàn hòu qì dié shāo xiá suī biàn yú yī shí fáng shǒu shí è shuǐ yuán liú tōng bù kuài
旧上、下水门展阔，自兵变后，砌叠稍狭，虽便于一时防守，实遏水源，流通不快。
jiān liǎng àn jū mín tián zhù hé àn tiān zào wū yǔ
兼两岸居民填筑河岸，添造屋宇。
ruò jìn mín bù xǔ qīn zhàn qín huái jì fù gù dào zé shuǐ bù fàn yì yǐ
若禁民不许侵占，秦淮既复故道，则水不泛溢矣。
yòu fǔ dōng mén hào chén èr dù yǒu shùn shèng hé zhèng fēn qín huái zhī shuǐ měi yù chūn xià tiān yǔ lián mián shàng yuán bēn yǒng zé fēn yī pài zhī shuǐ zì nán mén wài zhí rù yú jiāng gù qín huái wú fàn làn zhī huàn
又府东门号陈二渡，有顺圣河，正分秦淮之水，每遇春夏天雨连绵，上源奔涌，则分一派之水，自南门外直入于江，故秦淮无泛滥之患。
jīn yī bàn yū sè wèi tián shuǐ liú bù tōng ruò bù xī shù mǔ zhī tián shū dǎo zhī yǐ fù gǔ jī zé qí lì yóu bèi
今一半淤塞为田，水流不通，若不惜数亩之田，疏导之以复古迹，则其利尤倍。
qí hòu wāng chè yán shuǐ lǎo zhī hài dà dǐ yuán jiàn kāng dì shì shāo dī qín huái jì fàn yòu dà jiāng tuān zhǎng qí shì pèn yì fēi yóu shuǐ mén zhǎi xiá jū mín qīn zhù suǒ zhì
其后汪澈言："水潦之害，大抵缘建康地势稍低，秦淮既泛，又大江湍涨，其势湓溢，非由水门窄狭、居民侵筑所致。
qiě shàng shuǐ mén qì dié chǔ zhèng bù kě kuò kuò zé chūn shuǐ rù chéng yì duō
且上水门砌叠处正不可阔，阔则春水入城益多。
zì jīn zhǐ dìng shàng xià shuǐ mén qì dié chù bù dòng jiā hé jū mín zhī wū yì bù huǐ chú zhǐ qù liǎng àn jī huài shǐ hé liú tōng kuài
自今指定上、下水门砌叠处不动，夹河居民之屋亦不毁除，止去两岸积坏，使河流通快。
kuàng chéng zhōng xì xíng gōng dōng nán wáng fāng bù yí kāi záo
况城中系行宫东南王方，不宜开凿。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
jiā dìng wǔ nián shǒu chén huáng dù yán fǔ jìng běi jù dà jiāng shì wèi tiān xiǎn
嘉定五年，守臣黄度言："府境北据大江，是为天险。
shàng zì cǎi shí xià dá guā bù qiān yǒu yú lǐ gòng zhì liù dù yī yuē liè shān dù jí yú cháng píng sī suì yǒu hé dù qián é
上自采石，下达瓜步，千有余里，共置六渡：一曰烈山渡，籍于常平司，岁有河渡钱额；
wǔ yuē nán pǔ dù lóng wān dù dōng yáng dù dà chéng gāng dù gāng shā dù jí yú fǔ sī yì yǒu hé dù qián é
五曰南浦渡、龙湾渡、东阳渡、大城堽渡、冈沙渡，籍于府司，亦有河渡钱额。
liù dù suì wèi qián wàn yú mín
六渡岁为钱万余缗。
lì shí zuì jiǔ zhōu jí fèi huài guān lì gāo gōng chū wú lǐn gěi mín shǐ bìng jì ér guān màn bù xǐng
历时最久，舟楫废坏，官吏、篙工，初无廪给，民始病济，而官漫不省。
suì zhì jiān háo mào fǎ bié zhì sī dù zuǒ yòu bàng wǔ
遂至奸豪冒法，别置私渡，左右旁午。
yóu shì guān dù jì zhě jué shǎo nǎi tīng lì zú kē qǔ yǐ chōng kè
由是官渡济者绝少，乃听吏卒苛取以充课。
tú shǒu zhě yóu dàn wǎng lái ér chē yán niú mǎ jǐ bù gǎn xíng shèn zhě è zhī zhōng liú yǐ yāo suǒ qián wù
徒手者犹惮往来，而车檐牛马几不敢行，甚者扼之中流，以邀索钱物。
qiè yǐ wéi nán běi jīn dù wu zài lì shè bù róng jiǎn hū ér dàn qiú zhēng kè
窃以为南北津渡，务在利涉，不容简忽而但求征课。
chén yǐ wèi zhī shàn zhì zhōu jiàn xuǎn mù gāo shāo shǐ yuǎn chù xún jiǎn jiān jiān dù guān
臣已为之缮治舟舰，选募篙梢，使远处巡检兼监渡官。
yú zhū dù yuè jiě qián zé lì liàng jiāng miàn kuò xiá jì wù huò zhòng qīng zhēn zhuó cái jiǎn lǜ sān zhī yī huò sì zhī yī
于诸渡月解钱则例，量江面阔狭，计物货重轻，斟酌裁减，率三之一或四之一；
zì rén chē niú mǎ jiē yǒu dìng shù diāo bǎng yuē shù bù dé guò shōu yāo zǔ
自人车牛马，皆有定数，雕榜约束，不得过收邀阻。
qǐ mì póu yī suì zhī rù chú liè shān dù cháng píng qián rú é jiě sòng qí yú zhū dù yǐ èr fēn chōng xiū chuán zhī fèi ér yǐ qí yú gěi guān lì gāo shāo shuǐ shǒu shí qián
乞觅裒一岁之入，除烈山渡常平钱如额解送，其余诸渡，以二分充修船之费，而以其余给官吏、篙梢、水手食钱。
lìng jiān dù guān zhú yuè zhào shù zhī sàn yǒu yú zé jiè sòng fǔ sī rán hòu jìn jué sī dù bù shǐ jiān mín yú jìn
令监渡官逐月照数支散，有余则解送府司，然后尽绝私渡，不使奸民逾禁。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
xiù zhōu shuǐ xiù zhōu jìng nèi yǒu sì hú yī yuē zhè hú èr yuē diàn shān hú sān yuē dāng hú sì yuē chén hú
秀州水：秀州境内有四湖：一曰柘湖，二曰淀山湖，三曰当湖，四曰陈湖。
dōng nán zé zhè hú zì jīn shān pǔ xiǎo guān pǔ rù yú hǎi
东南则柘湖，自金山浦、小官浦入于海。
xī nán zé diàn shān hú zì lú lì pǔ rù yú hǎi
西南则淀山湖，自芦历浦入于海。
xī běi zé chén hú zì dà yáo gǎng zhū lǐ pǔ rù yú wú sōng jiāng
西北则陈湖，自大姚港、朱里浦入于吴松江。
qí nán zé dāng hú zì yuè hé nán pǔ kǒu gǎn pǔ kǒu yì dá yú hǎi
其南则当湖，自月河、南浦口、澉浦口亦达于海。
zhī gǎng xiāng guàn
支港相贯。
qián dào èr nián shǒu chén sūn dà yá zòu qǐng yú zhū gǎng pǔ fēn zuò zhá huò dǒu mén jí zhāng jīng yàn liǎng àn chuàng zhù yuè hé zhì yī zhá qí liǎng zhù jīn kǒu jī zhǐ bìng yǐ shí wèi zhī qǐ bì yǐ shí mín lài qí lì
乾道二年，守臣孙大雅奏请，于诸港浦分作闸或斗门，及张泾堰两岸创筑月河，置一闸，其两柱金口基址，并以石为之，启闭以时，民赖其利。
shí sān nián liǎng zhè zhuǎn yùn fù shǐ zhāng shū xiàn yán huá tíng dōng nán zhěn hǎi xi lián tài hú běi jiē sōng jiāng jiāng běi fù kòng dà hǎi
十三年，两浙转运副使张叔献言："华亭东南枕海，西连太湖，北接松江，江北复控大海。
dì xíng dōng nán zuì gāo xī běi shāo xià
地形东南最高，西北稍下。
zhè hú shí yǒu bā gǎng zhèng zài qí nán gù gǔ lái zhù yàn yǐ yù xián cháo
柘湖十有八港，正在其南，故古来筑堰以御咸潮。
yuán yòu zhōng yú xīn jīng táng zhì zhá hòu yīn shā yū fèi huǐ
元祐中，于新泾塘置闸，后因沙淤废毁。
jīn chú shí wǔ chù zhù yàn jí zhì shí shí dá wài dú yǒu xīn jīng táng zhāo xián gǎng xú pǔ táng sān chù jiàn yǒu xián cháo bēn chōng yǎn sāi mín tián
今除十五处筑堰及置石〈石达〉外，独有新泾塘、招贤港、徐浦塘三处，见有咸潮奔冲，渰塞民田。
jīn yī xīn jīng táng zhì zhá yī suǒ yòu yú liǎng páng tiē zhù xián táng yǐ fáng hǎi cháo tòu rù mín tián
今依新泾塘置闸一所，又于两旁贴筑咸塘，以防海潮透入民田。
qí xiāng jìn xú pǔ táng yuán xì xiǎo pài zì hé zhù yàn
其相近徐浦塘，元系小派，自合筑堰。
yòu yù yú zhāo xián gǎng gēng zhì yī shí shí dá
又欲于招贤港更置一石〈石达〉。
jiān yáng hú suì jiǔ jīn shāo qiǎn diàn zì dāng kāi jùn
兼杨湖岁久，今稍浅淀，自当开浚。
shàng yuē cǐ zhá xū dāng wèi zhī
"上曰："此闸须当为之。
fāng jīn biān shì níng xī wéi dāng yǐ mín shì wèi jí
方今边事宁息，惟当以民事为急。
mín shì yǐ nóng wéi zhòng zhèn guān hàn wén dì zhào shū duō wèi nóng ér xià
民事以农为重，朕观汉文帝诏书，多为农而下。
jīn zhì zhá qí lì jiǔ yuǎn bù kě dàn yī shí zhī láo
今置闸，其利久远，不可惮一时之劳。
shí wǔ nián yǐ liǎng zhè lù zhuǎn yùn pàn guān wú jiōng zòu qǐng mìng zhè xi cháng píng sī cuò zhì qián gǔ quàn yù rén hù yú nóng xì bìng lì kāi jùn huá tíng děng chù yán hǎi sān shí liù pǔ yīn sāi jué xiè shuǐ shì wèi yǒng jiǔ lì
十五年，以两浙路转运判官吴坰奏请，命浙西常平司措置钱谷，劝谕人户，于农隙并力开浚华亭等处沿海三十六浦堙塞，决泄水势，为永久利。
qián dào qī nián xiù zhōu shǒu chén qiū chóng zòu huá tíng xiàn dōng nán dà hǎi gǔ yǒu shí bā yàn hàn yù xián cháo
乾道七年，秀州守臣丘崈奏："华亭县东南大海，古有十八堰，捍御咸潮。
qí shí qī jiǔ jiē nà duàn bù tōng lǐ hé
其十七久皆捺断，不通里河；
dú yǒu xīn jīng táng yī suǒ bù céng zhù nà hǎi shuǐ wǎng lái suì hài yī xiàn mín tián
独有新泾唐一所不曾筑捺，海水往来，遂害一县民田。
yuán xīn jīng jiù yàn pò jìn dà hǎi cháo shì tuān jí qí gǎng miàn kuò nán yǐ shī gōng shè huò zhù nà jué bù jīng jiǔ
缘新泾旧堰迫近大海，潮势湍急，其港面阔，难以施工，设或筑捺，决不经久。
yùn gǎng zài jīng táng xiàng lǐ èr shí lǐ bǐ zhī xīn jīng shuǐ shì shāo huǎn
运港在泾塘向里二十里，比之新泾，水势稍缓。
ruò jiù cǐ zhù yàn jué kě yǒng jiǔ yàn wài fán guǎn mín tián jiē wú xián cháo zhī hài
若就此筑堰，决可永久，堰外凡管民田，皆无咸潮之害。
qí yùn gǎng zhǐ kě nà yàn bù kě zhì zhá
其运港止可捺堰，不可置闸。
bù wéi bīn hǎi tǔ xìng xū zào nán yǐ jiàn zhì
不惟濒海土性虚燥，难以建置；
jiān yī rì liǎng cháo tōng fàng yán yùn bù jiǎn shù shí bǎi sōu xiān hòu bù qí bǐ zhì tōng fàng jìn jué shì bì zhòu yè qǐ ér bù bì zé xián cháo wú yuán duàn jué
兼一日两潮，通放盐运，不减数十百艘，先后不齐，比至通放尽绝，势必昼夜启而不闭，则咸潮无缘断绝。
yùn gǎng yàn wài bié yǒu gǎng chà dà xiǎo shí liù yì hé xīng xiū
运港堰外别有港汊大小十六，亦合兴修。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
bā nián chóng yòu yán xīng zhù hàn hǎi táng yàn jīn yǐ bì gōng dì lǐ kuò yuǎn quán jiè rén lì gù hù
八年，崈又言："兴筑捍海塘堰，今已毕工，地理阔远，全藉人力固护。
qǐ lìng běn xiàn zhī zuǒ jiān dài zhǔ guǎn táng yàn zhí shì xì xián zhì mǎn shì yǒu wú sǔn huài yǐ wéi diàn zuì
乞令本县知、佐兼带'主管塘堰职事'系衔，秩满，视有无损坏以为殿最。
réng lìng xún wèi jù dì fēn xún chá
仍令巡尉据地分巡察。
zhào tè zhuǎn qiū chóng zuǒ chéng yì láng lìng suǒ zhù huá tíng hàn hǎi táng yàn chèn shí zāi zhòng lú wěi bù xǔ qiáo cǎi
"诏特转丘崈左承议郎，令所筑华亭捍海塘堰，趁时栽种芦苇，不许樵采。
jiǔ nián yòu mìng huá tíng xiàn zuò jiān zhá guān zhāo shōu tǔ jūn wǔ shí rén xún luó dī yàn zhuān yī jìn jí jiāng bēi báo chù shí jiā xiū nà
九年，又命华亭县作监闸官，招收土军五十人，巡逻堤堰，专一禁戢，将卑薄处时加修捺。
lìng zhī xiàn xiàn wèi bìng dài zhǔ guǎn yàn shì zé shàng xià xié xīn bù zhì fèi huài
令知县、县尉并带'主管堰事'，则上下协心，不致废坏。
chún xī jiǔ nián yòu mìng shǒu chén zhào shàn xī fā yī wàn gōng xiū zhì hǎi yán xiàn cháng fēng zhá jí bā shí yī yàn bà wu lìng gāo láo yǐ gù hù shuǐ shì yù hàn kě yǐ zhū jī
淳熙九年，又命守臣赵善悉发一万工，修治海盐县常丰闸及八十一堰坝，务令高牢，以固护水势，遇旱可以潴积。
shí nián yǐ zhè xi tí jǔ sī yán mìng xiù zhōu fā zú jùn zhì huá tíng xiāng yú qí táng shǐ jiē sōng jiāng tài hú zhī shuǐ
十年，以浙西提举司言，命秀州发卒浚治华亭乡鱼祈塘，使接松江太湖之水；
yù hàn jí kāi xi zhá yàn fàng shuǐ rù mǎo hú wèi yī xiàn zhī lì
遇旱，即开西闸堰放水入泖湖，为一县之利。
sū zhōu shuǐ qián dào chū píng jiāng shǒu chén chén dù liǎng zhè cáo chén chén mí zuò yán shū jùn kūn shān cháng shú xiàn jiè bái máo děng shí pǔ yuē yòng sān bǎi wàn yú gōng
苏州水：乾道初，平江守臣沈度、两浙漕臣陈弥作言："疏浚昆山、常熟县界白茆等十浦，约用三百万余工。
qí suǒ kāi gǎng pǔ bìng tōng chè dà hǎi
其所开港浦，并通彻大海。
yù cháo zé hǎi nèi xì shā suí fàn yǐ rù
遇潮，则海内细沙，随泛以入；
cháo tuì zé shā ní chén zhuì jiàn zhì yū sè
潮退，则沙泥沉坠，渐致淤塞。
jīn yī jiù zhāo zhì quē é kāi jiāng bīng zú cì dì kāi jùn bù shù yuè zhū pǔ kě yǐ jiàn cì tōng chè
今依旧招置阙额开江兵卒，次第开浚，不数月，诸浦可以渐次通彻。
yòu yòng bīng zú jià chuán yù cháo tuì yáo dàng suí zhī cháng shǐ shā ní suí cháo tuì luò bù zhì tíng jī shí wéi jiǔ lì
又用兵卒驾船，遇潮退，摇荡随之，常使沙泥随潮退落，不致停积，实为久利。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
chún xī yuán nián zhào píng jiāng fǔ shǒu chén yǔ xǔ pǔ zhù zā qi shì míng tóng cuò zhì kāi jùn xǔ pǔ gǎng sān xún qì gōng
淳熙元年，诏平江府守臣与许浦驻紥戚世明同措置开浚许浦港，三旬讫工。
huáng yán xiàn shuǐ chún xī shí èr nián zhè dōng tí jǔ gōu chāng tài yán huáng yán xiàn jiù yǒu guān hé zì xiàn qián zhì wēn lǐng fán jiǔ shí lǐ
黄岩县水：淳熙十二年，浙东提举勾昌泰言："黄岩县旧有官河，自县前至温岭，凡九十里。
qí zhī liú jiǔ bǎi sān shí liù chù jiē yǐ gài tián
其支流九百三十六处，皆以溉田。
yuán yǒu wǔ zhá jiǔ fèi bù xiū
元有五闸，久废不修。
jīn yù jiàn yī zhá yuē fèi èr wàn yú mín qǐ zhào liǎng zhè yùn sī yú kē míng qián nèi zhī bō
今欲建一闸，约费二万余缗，乞诏两浙运司于窠名钱内支拨。
míng nián liù yuè chāng tài fù yán huáng yán xiàn dōng dì míng dōng pǔ shào xīng zhōng kāi záo zhì cháng fēng zhá
"明年六月，昌泰复言："黄岩县东地名东浦，绍兴中开凿，置常丰闸。
míng wéi jué shuǐ rù jiāng qí shí xiàn dào yù lìng zhōu chuán qǔ jìng tōng guò měi chuán nà qián yǐ chōng guān fèi
名为决水入江，其实县道欲令舟船取径通过，每船纳钱，以充官费。
yī rì liǎng cháo yī cháo yī yū cái yù hàn qián gèng wú guàn gài zhī bèi
一日两潮，一潮一淤，才遇旱干，更无灌溉之备。
yǐ jiāng cǐ zhá zhù wèi píng lù qǐ jiè zì jīn yǒng bù de kāi záo fàng rù jiāng hú zhù jué hòu huàn
已将此闸筑为平陆，乞戒自今永不得开凿放入江湖，庶绝后患。
jīng xiāng zhū shuǐ shào xīng èr shí bā nián jiān chá yù shǐ dōu mín wàng yán jīng nán jiāng líng xiàn dōng sān shí lǐ yán jiāng běi àn gǔ dī yī chù dì míng huáng tán
荆、襄诸水：绍兴二十八年，监察御史都民望言："荆南江陵县东三十里，沿江北岸古堤一处，地名黄潭。
jiàn yán jiān yì guān kāi jué fàng rù jiāng shuǐ shè yǐ wéi xiǎn zǔ yǐ yù dào
建炎间，邑官开决，放入江水，设以为险阻以御盗。
jì ér xià liáo zhàng yì jīng nán fù zhōu qiān yú lǐ jiē bèi qí hài
既而夏潦涨溢，荆南、复州千余里，皆被其害。
qù nián yīn mín su shǐ sāi zhī
去年因民诉，始塞之。
qǐ lìng zhī xiàn yù nóng xì suí lì xiū bǔ wù zhì sǔn huài
乞令知县遇农隙随力修补，勿致损坏。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
chún xī bā nián xiāng yáng fǔ shǒu chén guō gǎo yán běn fǔ yǒu mù qú zài zhōng lú xiàn jiè yōng yān shuǐ dōng liú sì shí wǔ lǐ rù yí chéng xiàn
淳熙八年，襄阳府守臣郭杲言："本府有木渠，在中庐县界，拥漹水东流四十五里，入宜城县。
hòu hàn nán jùn tài shǒu wáng chǒng cháng záo zhī yǐ xiè mán shuǐ wèi zhī mù lǐ gōu kě gài tián liù qiān yú qǐng
后汉南郡太守王宠，尝凿之以泄蛮水，谓之木里沟，可溉田六千余顷。
suì jiǔ yīn sāi qǐ xíng xiū zhì
岁久堙塞，乞行修治。
jì ér gǎo yòu xiū hù chéng dī yǐ hàn jiāng liú jì zhù jiù shēng dī wèi èr zhá yī tòng yú jiāng yī dá yú háo
"既而杲又修护城堤以捍江流，继筑救生堤为二闸，一通于江，一达于濠。
dāng shuǐ hé shí dǎo zhī rù háo
当水涸时，导之入濠；
shuǐ zhǎng shí rù zhī yú jiāng
水涨时，入之于江。
zì shì shuǐ suī zhì dī wú tuān hàn fàn làn zhī huàn yān
自是水虽至堤，无湍悍泛滥之患焉。
shí nián wǔ yuè zhào shū mù qú yǐ qú páng de wèi tún tián
十年五月，诏疏木渠，以渠旁地为屯田。
xún zhào mín jiān qīn gēng zhě jiù gěi zhī wú fù qǔ
寻诏民间侵耕者就给之，毋复取。
qìng yuán èr nián xiāng yáng shǒu chén chéng jiǔ wàn yán mù gōng xiū zuò shān chéng yǒng fēng yàn kě fáng jīn bīng chōng tū zhī huàn qiě wèi nóng tián guàn gài zhī lì
庆元二年，襄阳守臣程九万言："募工修作邓城永丰堰，可防金兵冲突之患，且为农田灌溉之利。
sān nián chén liáo yán jiāng líng fǔ qù chéng shí yú lǐ yǒu shā shì zhèn jù shuǐ lù zhī chōng xī níng zhōng zhèng xiè zuò shǒu shǐ zhù zhǎng dī hàn shuǐ
"三年，臣僚言："江陵府去城十余里，有沙市镇，据水陆之冲，熙宁中，郑獬作守，始筑长堤捍水。
yuán de běn shā zhǔ dāng shǔ jiāng xià liú měi yù zhǎng liáo bēn chōng shā shuǐ xiāng dàng cuī pǐ dòng zhé shù shí zhàng jiàn cún mín wū jí jí wēi jù
缘地本沙渚，当蜀江下流，每遇涨潦奔冲，沙水相荡，摧圮动辄数十丈，见存民屋，岌岌危惧。
qǐ xià jiāng líng fǔ tóng zhù zā fù dū tǒng zhì sī fā zú xiū zhù shù jī yuǎn mín ān dǔ miǎn bèi diàn nì
乞下江陵府同驻紥副都统制司发卒修筑，庶几远民安堵，免被垫溺。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
guǎng xī shuǐ líng qú yuán jí lí shuǐ zài guì zhōu xīng ān xiàn zhī běi jīng xiàn guō ér nán
广西水：灵渠源即离水，在桂州兴安县之北，经县郭而南。
qí chū nǎi qín shǐ lù suǒ záo yǐ xià bīng yú nán yuè zhě
其初乃秦史禄所凿，以下兵于南越者。
zhì hàn guī yì hóu yán chū líng líng lí shuǐ jí cǐ qú yě
至汉，归义侯严出零陵离水，即此渠也；
mǎ fú bō nán zhēng zhī shī xiǎng dào yì chū yú cǐ
马伏波南征之师，𫗵道亦出于此。
táng bǎo lì chū guān chá shǐ li bó lì dǒu mén yǐ tōng cáo zhōu
唐宝历初，观察使李渤立斗门以通漕舟。
sòng chū jì shǐ biān yì shǐ xiū zhī
宋初，计使边翊始修之。
jiā yòu sì nián tí xíng li shī zhōng lǐng hé qú shì zhòng pì fā jìn xiàn fu qiān sì bǎi rén zuò sān shí sì rì nǎi chéng
嘉祐四年，提刑李师中领河渠事重辟，发近县夫千四百人，作三十四日，乃成。
shào xīng èr shí jiǔ nián chén liáo yán guǎng xī jiù yǒu líng qú dǐ jiē quán zhōu dà jiāng qí qú jìn bǎi yú lǐ zì jìng jiāng fǔ jīng líng chuān xīng ān liǎng xiàn
绍兴二十九年，臣僚言："广西旧有灵渠，抵接全州大江，其渠近百余里，自静江府经灵川、兴安两县。
xī nián bìng lìng liǎng zhī xiàn xì xián jiān guǎn líng qú yù yīn sāi yǐ shí shū dǎo zhì mǎn wú quē lì jiǎn jǔ yuán
昔年并令两知县系衔'兼管灵渠'，遇堙塞以时疏导，秩满无阙，例减举员。
bīng xìng yǐ lái xiàn dào gǒu qiě bù jiā zhī yì
兵兴以来，县道苟且，不加之意；
lì bù chà zhù yì bù fù xì xián qú rì qiǎn sè bù shèng zhòng zài
吏部差注，亦不复系衔，渠日浅涩，不胜重载。
qǐ lìng guǎng xī zhuǎn yùn sī cuò zhì xiū fù bǐ tōng cáo yùn réng bǐ liǎng yì jīn xì xián jiān guǎn wù yào xiū zhì
乞令广西转运司措置修复，俾通漕运，仍俾两邑今系衔兼管，务要修治。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。